آموزش نرم‌افزار Arc Gis

معرفی مقاله آموزش نرم‌افزار Arc GIS در سایت پلان قصر

مقاله آموزش نرم‌افزار Arc GIS در سایت پلان قصر با هدف آشنایی کاربران با یکی از قدرتمندترین ابزارهای تحلیل داده‌های مکانی تهیه شده است. در این مقاله، مفاهیم پایه مانند نقشه‌سازی، تحلیل لایه‌های اطلاعاتی، ژئودیتابیس و انواع داده‌های مکانی به‌صورت ساده و قابل‌فهم توضیح داده شده است. این آموزش به کاربران کمک می‌کند تا با قابلیت‌های Arc GIS در زمینه‌های شهرسازی، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، معماری و طراحی سایت آشنا شوند و بتوانند از این نرم‌افزار به شکل کاربردی استفاده کنند.

ویژگی‌ها و مزایای مطالعه این مقاله در پلان قصر

با مطالعه این مقاله در پلان قصر، کاربران نه‌تنها با ابزارهای اصلی Arc GIS آشنا می‌شوند، بلکه نحوه استفاده نرم‌افزار در پروژه‌های واقعی همچون طراحی ویلا، تحلیل توپوگرافی زمین، بررسی شیب و جهت باد نیز معرفی شده است. این مقاله مناسب دانشجویان معماری، مهندسان عمران، شهرسازان و همه افرادی است که قصد دارند در پروژه‌های حرفه‌ای از نقشه‌های دقیق و تحلیل‌های مکانی بهره ببرند. اگر به‌دنبال یادگیری کاربردی Arc GIS از سطح مقدماتی تا پیشرفته هستید، مقاله پلان قصر می‌تواند نقطه شروعی مناسب و مطمئن باشد.

سیستم اطلاعات جغرافیایی  GIS چیست

GIS چیست؟

مجموعه سازمان یافته اي از سخت افزار و نرم افزار رایانه اي، اطلاعات جغرافیایی و افراد متخصصی که به منظورکسب، ذخیره، بهنگام سازي، پردازش، تحلیل و ارائه کلیه اشکال اطلاعات جغرافیایی طراحی و ایجاد شده است.

توانایی سیستم اطلاعات جغرافیایی
در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی امکان تحلیل همگانی و فضایی عوارض و روابط میان آنها، براساس مختصات جغرافیایی وجود دارد. انجام عملیات

فضایی:
در یک سیستم جغرافیایی امکان پیوند میان مجموعه هاي گوناگونی از اطلاعات جغرافیایی با اهداف مختلف تحلیلی وجود دارد. ارتباط و پیوند انواع

اطلاعات:
ذخیره اطلاعات نقشه اي:

در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی امکان ذخیره اطلاعات رقومی به صورت عوارض مکانی و یا اطلاعات توصیفی وجود دارد.

کاربردهايGIS
کاربرد GIS بسته به نیازهاي هر منطقه یا کشور در بخشهاي مختلفی توسعه یافته است، به طوري که در ابتدا در اروپا از این سیستم در پایگاه هاي اطلاعات ثبت اسناد و املاك، محیط زیست، نگهداري نقشه هاي توپوگرافی در کانادا در برنامه ریزي جنگل ها، حجم درختان وچوب قابل برداشت، شناسائی راه هاي دسترسی به جنگل

در چین و ژاپن نظارت و مدل سازي تغییرات زیست محیطی و در آمریکا در رشته هاي گوناگونی از جمله در برنامه ریزي شهري و شهرداري ها از این سیستم استفاده شده است و با گذشت زمان و توسعه سیستم ها استفاده طورکلی با اطلاعات جغرافیائی مکان دار و تحلیل هاي فضائی ارتباط دارند

امکان پذیر می باشد. از آن به کلیه بخش هاي مرتبط با زمین گسترش یافته است .استفاده از این سیستم در کلیه رشته هائی که به نحوي با زمین، نقشه و به ویژگیهاي یک سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS به سادگی یک سیستم کامپیوتري صرفاً براي تولید نقشه نیست گرچه قادر به تولید انواع نقشه ها در مقیاس هاي مختلف و در سیستم هاي تصویر متفاوت و با رنگ هاي متنوع می باشد GIS یک ابزار تحلیل اطلاعات فضائی است .

مهمترین ویژگی این سیستم این است که امکان شناسائی روابط فضائی میان عوارض مختلف روي نقشه را فراهم می سازد. GIS صرفاً وسیله اي براي ذخیره و نگهداري نقشه نیست (ثبت اسناد نقشه اي)، بلکه ابزاري است که براي اهداف خاصی، اطلاعات را نیز ذخیره می سازد.

GIS اطلاعات مکان دار فضائی را با اطلاعات جغرافیائی یک پدیده خاص روي نقشه مرتبط می سازد. اطلاعات به شکل عوارض جغرافیائی در کامپیوتر ذخیره میشود. مثلاً شبکه راهها بایک سري خطوط روي نقشه مشخص می گردد که به تنهائی اطلاعات چندانی راجع به جاده ارائه نمی کند.

براي دستیابی به اطلاعات مربوط به جاده ها مانند عرض جاده، نوع جاده، طول جاده، سال احداث و غیره بایستی به پایگاه اطلاعاتی مربوطه مراجعه نمود و سپس با تلفیقی از این دو نوع اطلاعات، نقشه جدیدي با اطلاعات بیشتر تولید نمود .

به عبارت ساده، یک GIS صرفاً نقشه یا عکس ها را نگهداري نمی کند، بلکه یک پایگاه اطلاعاتی با توجه به کلیه اصول و معیارهاي فنی و علمی آن ایجاد می نماید. مفهوم پایگاه اطلاعاتی در یک GIS بسیار مهم است و آن را از یک سیستم ساده یا یک رایانه نقشه کشی متفاوت می سازد. در GIS سیستم مدیریت اطلاعات نیز به صورت جزء پیوسته آن در آمده است.

سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS محیط هاي نرم افزار

محیط هاي نرم افزار
در هر نرم افزاري براي انجام فعالیت هاي معین و همگن معمولا بستري جدا در نظر گرفته می شود. این امر علاوه بر افزایش کارایی، باعث ایجاد نوعی نظم کاري و روانی شده و عملیات را براي کاربر راحت تر و سرعت فراگیري نرم افزار را نیز افزایش می دهد.

بر این اساس در نرم افزار Gis9,3 می توان 5 محیط کاري را برشمرد:
Arc Map (1
Arc Catalog (٢
Arc Toolbox (٣
Arc Scene (٤
Arc Globe (٥

برخی محیطی کاملا جداگانه دارند و برخی در درون محیط هاي دیگر فعال می شوند. در ادامه به بیان هر یک می پردازیم.

( ) Arc Map
پرکارترین محیط نرم افزار می باشد. این محیط براي ایجاد و ویرایش عوارض مکانی و توصیفی، انجام تحلیل ها و آماده سازي نقشه براي چاپ می باشد.
این محیط را می توان به چند قسمت کلی تقسیم کرد.

 نوار ابزار هاي الحاقی  نوار منو
 محیط نمایش عوارض مکانی  پنجره نمایش و مدیریت لایه ها
 نوار منو
در قسمت بالاي این محیط، نوار منو ها قرار دارد. منو ها امکانات مختلفی را در اختیار شما قرار می دهند.
 نوار ابزار هاي الحاقی
در زیر نوار منو، نوار ابزار هاي الحاقی ( Toolbar ( قرار دارند. هر یک از این ابزارها عمل خاصی را انجام میدهند.
براي فعال سازي این ابزار ها از یکی از روش هاي زیر اقدام کنید:
 در محیط ArcMap ر روي یکی از نوار ابزار الحاقی راست کلیک کرده و ابزار موردنظر را انتخاب کنید .
 از منوي View گزینه Toolbar را کلیک کرده و روي ابزار موردنظر بزنید.
 از منوي Tools گزینه Customize را کلیک کنید. حال در پنجره باز شده و در تب Toolbars ابزار هاي دلخواه را فعال کنید.

سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS محیط هاي نرم افزار
3
 پنجره نمایش و مدیریت لایه ها
در قسمت سمت چپ محیط Map Arc، پنجره نمایش و مدیریت لایه ها نمایش داده
شده است. نام تمام لایه هایی که به محیط نرم افزار وارد می شوند در این قسمت لیست
می شود.
این قسمت خود شامل سه حالت نمایش می باشد که هر یک از آن ها توسط کلید هایی
که در پایین این پنجره قرار داده شده اند، فعال می شوند.
1) Display) نمایش ترتیبی لایه ها)
در این حالت که نمایش پیش فرض نیز می باشد، نمادگذاري لایه ها ( Symbology(
و نیز موقعیت قرار گیري لایه ها نسبت به هم نشان داده می شود. اولویت نمایش عوارض
در لایه ها با آن هایی است که بالاتر قرار گرفته اند. پس اگر قصد دارید تا عوارض لایه
(الف) بر روي عوارض لایه (ب) نمایش داده شود، می بایست روي اسم لایه (الف) کلیک
کرده و آن را به بالاي لایه (ب) بکشید. براي خاموش نمودن یک لایه فقط باید تیک کنار
نام آن را بردارید.

2) Source) نمایش مسیر فایل لایه ها در رایانه)
در این حالت امکان مشاهده مسیر فایل لایه ها در رایانه قابل مشاهده است.
3) Selection) نمایش تعداد انتخاب شده ها)
این حالت براي نمایش تعداد عوارض انتخاب شده در هر لایه می باشد. علاوه بر آن فعالسازي قابلیت انتخاب شدن لایه ها را نیز فراهم می
سازد. براي این منظور تنها کافیست تیک کنار لایه را در این حالت بردارید.
اگر چند عارضه در یک لایه انتخاب شود، نام آن لایه پررنگ تر شده و عددي که بیانگر تعداد عوارض انتخابی می باشد، بعد از نام لایه ظاهر
می شود.

بیشترین فضاي محیط Map Arc به این قسمت اختصاص یافته است. صفحه اي سفید که براي نمایش  محیط نمایش عوارض مکانی
عوارض مکانی لایه ها اختصاص یافته است. این قسمت نیز خود داراي دو حالت نمایش می باشد :

View Data) محیط نمایش عوارض و ویرایش آن ها)
View Layout) محیط آماده سازي نقشه براي چاپ)
براي فعال کردن هر یک از این حالت ها، از منوي View و انتخاب گزینه View Data و یا View Layout اقدام نمایید. علاوه بر
ان می توان از آیکن هاي پایین و سمت چپ همین صفحه نیز اقدام کرد ( تصویر روبرو ).
سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS محیط هاي نرم افزار
4
( ) Arc Catalog
این محیط براي ایجاد لایه ها و جئودیتابیس ها و ،… جا به
جایی آن ها و در کل مدیریت لایه ها و فضاها می باشد.
براي فعال سازي این محیط از یکی از روش هاي زیر اقدام
کنید:
 در محیط ArcMap از ابزار الحاقی Standard بر
روي ابزار ArcCatalog ( ) بزنید.
 از منوي Tools گزینه ArcCatalog را کلیک
کنید.

 از مسیر نصب شده در رایانه مستقیما بر روي آیکن آن
کلیک کنید.
( ) Arc Toolbox
این محیط شامل مجموعه ابزاري براي انجام هرگونه تحلیل ها بر روي داده ها می
باشد. این محیط درون سایر محیط هاي دیگر به کار می رود.
به جهت سهولت در دسترسی، ابزار ها در گروه هایی دسته بندي شده اند.
براي فعال سازي این محیط از یکی از روش هاي زیر اقدام کنید:
 در محیط ArcMap از ابزار الحاقی Standard بر روي ابزار
ArcToolbox ( ) بزنید.
 از منوي window گزینه ArcToolbox را کلیک کنید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS محیط هاي نرم افزار

( ) Arc Scene
محیط سه بعدي سازي و محاسبات حجمیک GIS است. شما در این
محیط قادر خواهید بود که از مدل دو بعدي خود یک مدل سه بعدي ساخته
و به تجزیه و تحلیل هاي بصري و حجمی بپردازید. هر چند مدل هاي سه
بعدي تولید شده در این محیط از نظر زیبایی و جزئیات بصري به هیچ وجه
قابل مقایسه با خروجی هاي نرم افزار هایی مانند Max Ds٣ و یا
sketchup نیست، اما باید در نظر داشت که ساخت این مدل ها در GIS
به نسبت سریعتر و ساده تر بوده و براي تحلیل هاي بصري مفید خواهند
بود.

براي فعال سازي این محیط از یکی از روش هاي زیر اقدام کنید:
 از مسیر نصب شده در رایانه مستقیما بر روي آیکن آن کلیک کنید.
 در محیط ArcMap از ابزار الحاقی Analyst D3 بر روي ابزار ArcScene ( ) بزنید.
( ) Arc Globe
مدل هاي سه بعدي را بر روي کره زمین پیاده سازي می کند. تا حدودي شبیه
.است Google earth
براي فعال سازي این محیط از یکی از روش هاي زیر اقدام کنید:
 از مسیر نصب شده در رایانه مستقیما بر روي آیکن آن کلیک کنید.
 در محیط ArcMap از ابزار الحاقی Analyst D3 بر روي ابزار
ArcGlobe ( ) بزنید.

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انواع داده ها در Gis
6
انواع داده ها درGis
به هر نوع اطلاعات خام اولیه که هنوز پردازشی بر روي آن اعمال نشده باشد، داده می گویند. داده ها انواع مختلفی دارند. مانند متن، تصویر،
جدول، یک پیغام صوتی و غیره. هر نرم افزار تنها می تواند بر روي طیف مشخصی از داده ها پردازش کرده و اطلاعات جدیدي تولید نماید.

Gis هم از این قاعده مستثنا نیست. اما آنچه که این سیستم نرم افزاري را قدرتمند ساخته است، امکان بکار گیري طیف وسیعی از داده ها
است. اگرچه که Gis قابلیت پشتیبانی از انواع داده ها را دارد، اما تا زمانی که این داده ها به فرمت هاي استاندارد در Gis تبدیل نشود،

قابلیت ویرایش آن ها وجود ندارد و تنها مشاهده آن امکان پذیر می باشد.
در ادامه به معرفی انواع داده هاي قابل ویرایش در این سامانه می پردازیم.

به طور کلی در Gis می توان داده ها را به دو دسته تقسیم نمود :

داده هاي توصیفی
داده هاي مکانی
داده هاي توصیفی
شامل داده هایی است که بیانگر مشخصه ها و ویژگی هاي عوارض بوده و براي سهولت دسترسی معمولا در جداول معینی ذخیره می شود.
مانند مساحت کاربري ها، قدمت ساختمان ها، جنس خاك و … .
در زیر نمونه اي از جدول اطلاعات توصیفی نمایش داده شده است.

داده هاي مکانی
به هر نوع داده اي که به نوعی وابسته به یک مکان معین باشد، یا بتوان مکان آن را تعیین کرد، داده هاي مکانی می گویند. مانند نقشه هاي
کدي و یا یک کروکی ساده. در این نوع داده ها، اطلاعات مکانی ( موقعیت x و y ( ذخیره می شود.
داده هاي مکانی خود انواع مختلفی دارند :

(Raster)رستري 
این مدل بر خلاف مدل برداري از یک شبکه منظم سلولی براي نمایش عوارض استفاده می کند. مدل رستري داراي ساختاري ساده و مشتمل بر ردیف ها ( Row ( و ستون هایی ( Column (هست، که کوچکترین جزء تشکیل دهنده آن را سلول ( Cell ( می نامند. این مدل ذخیره که با نام هاي دیگري
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انواع داده ها در Gis
7
همچون داده هاي شبکه اي، پیکسلی و تصویر نیز یاد می شود، از سلول هاي غالبا مربع شکل هم اندازه در قالب ردیف ها و ستون ها
تشکیل می شود. در این مدل هر سلولی داراي مختصات X و Y تثبیت شده و مشخصی است. عوارض نقطه اي به کمک یک سلول منفرد،
عوارض خطی به کمک رشته اي از سلول هاي ممتد و سطوح به وسیله پهنه و یا مجموعه اي از سلول هاي متصل به هم نمایش داده می
شود.

به واسطه همین نوع نمایش، عوارض این مدل نسبت به مدل برداري داراي قابلیت تحلیلی و آنالیزي بسیار بالاتري است. داده هاي
رستري به نسبت داده هاي وکتوري از تنوع بیشتري برخوردار هستند. البته باید توجه داشت که اندازه حجم این نوع فایل ها به نسبت از نوع
برداري آن بیشتر است.
(Vector)برداري 
داده هاي برداري بوسیله مختصاتشان نمایش داده می شوند. نحوه ذخیره
اطلاعات داده هاي برداري در حافظه رایانه، به صورت ترکیبی از مختصات
نقاط و فرمول هاي ترسیم خطوط می باشد. از این رو می توان گوشه هاي
قوس دار، وضوح بهتر و کیفیت نمایش خوبی را توسط آن ها تامین کرد.
داده هاي برداري خود به چند دسته تقسیم می شوند:
Shapefile .1
Geodatabase .2
TIN .3
Shapefile .1
از رایج ترین فرمت هاي برداري مورد استفاده در محیط GIS فرمت Shapefile است. به طوري که می توان گفت نیمی از کاربران این
نرم افزار، از فرمت Shp براي ترسیم و ذخیره لایه هاي اطلاعاتی خود استفاده می کنند.

علت این گستردگی استفاده را می توان سرعت
بالاي این فرمت در ترسیم، نمایش عوارض، قابلیت استفاده در نسخه هاي قدیمی و جدید این نرم افزار و … ذکر کرد. با این وجود، این فرمت
داراي نقایصی هم هست که مهمترین آن غیر توپولوژیکی بودن این فرمت است.

به گونه اي که براي شناسایی و تشخیص روابط بین
عوارض آن، باید آن را به یکی از فرمت هاي برداري توپولوژیک دار geodatabase تبدیل کرد. علاوه بر آن، بر خلاف لایه هاي موجود
در geodatabase، طول و مساحت هاي عوارض را به صورت سیستماتیک محاسبه و ذخیره نمی
کنند.
Shapefile ها شامل سه دسته ترسیمات می باشند :
1) نقطه (Point(
2) خط (Line(
3) سطح (Polygon(
سازندگان این مجموعه نرم افزاري ادعا کرده اند که همه عوارض سطح زمین را می توان با یکی از ترسیمات نقطه اي، خطی و یا سطحی
نمایش داد. به عنوان مثال براي نمایش چاه ها می توان از نقطه استفاده کرد. ترسیم رود ها و یا جاده ها در قالب خطی مناسب بوده و براي
نمایش مرز قطعات و یا پهنه ها و یا محدوده هاي تقسیمات استان هاي یک کشور از نوع سطحی بهره برد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انواع داده ها در Gis
8
توجه داشته باشید که مقیاس کار نیز در انتخاب نوع قالب لایه ها تاثیر گذار است. به عنوان مثال اگر قرار باشد روستا ها را در سطح استان
بررسی کنیم، شکل نقطه اي براي آن مناسب است؛ اما اگر در حال تهیه یک طرح هادي روستایی هستیم ، لازم است که مرز روستا ها را در
قالب یک لایه ي سطحی ترسیم کنیم.
Geodatabase .2
این مدل که به مدل پایگاه داده اطلاعات مکانی یا پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی نیز معروف است، مدلی برداري براي نمایش عوارض و
پدیده ها به صورت سلسله مراتبی و همچنین بررسی روابط توپولوژیکی بین آنهاست. این مدل با دو فرمت mdb و gdb ساخته می شود که
خود داراي زیر مجموعه هایی براي طبقه بندي و تفکیک داده ها از یکدیگر است.

در داخل هر Geodatabase براي انجام طبقه بندي
بین عوارض گوناگون می توان چندین Dataset Feature ساخت و در داخل آنها Class Feature ها، که در واقع لایه هاي نهایی و
کلاس عارضه ها هستند ساخته می شوند. ساختار سلسله مراتبی کلاس عارضه ها باعث مدیریت و سازماندهی بهتر داده ها می شود.
نماد استفاده شده براي مدل Geodatabase استوانه خاکستري رنگ ( ) می باشد.
از مزایاي این مدل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
حجم پایین ذخیره سازي
قابلیت بررسی روابط توپولوژیک بین عوارض
امکان تایپ فارسی درون جداول توصیفی بدون به هم ریختگی حروف
همخوانی این فرمت با فرمت Access، Orakel و سایر پایگاه هاي داده اي براي تبادل داده هاي توصیفی در قالب جداول اطلاعاتی
امکان تایپ تعداد کارکتر نامحدود براي عنوان ستون ها در جداول اطلاعات توصیفی
TIN .3

از دیگر مدل هاي برداري، فرمت TIN است. TIN یک مدل ارتفاعی سه بعدي
براي نمایش عوارض و پدیده هاي سطح زمین است. در این مدل از مثلث هایی
نامنظم براي نمایش عوارض و پستی و بلندي هاي سطح زمین استفاده می شود.
هر مثلث حاوي اطلاعاتی درباره ارتفاع، شیب و جهت شیب یک منطقه از سطح
زمین است. اجزاء تشکیل دهنده آن شامل نقطه، خط و سطح است.
تصویر زیر نمونه اي از یک TIN می باشد.
نمودار روبرو خلاصه اي از انواع داده ها در Gis را نشان می دهد

ایجاد انواع لایه و فضا
ساخت لایه غالبا در محیط Catalog Arc انجام می شود. هر چند روش هاي غیر متداولی نیز براي ساخت سریع لایه جدید وجود دارد که
در همان محیط ArcMap انجام می شود. در ادامه مراحل ایجاد انواع لایه و فضا را مرور می کنیم.

( ) Folder
Folder یک فضا براي دیگر لایه ها می باشد و خود یک لایه نیست. Folder هایی که در محیط ArcCatalog ایجاد می شوند همان
پوشه هایی هستند که در محیط ویندوز ایجاد می شوند.
براي ساخت یک Folder) پوشه) مراحل زیر را طی نمایید:
1) در محیط ArcCatalog در یک درایو یا پوشه مشخص راست کلیک کرده و بعد از انتخاب گزینه New ، زیر گزینه Folder را بزنید.
2) یک نام براي آن نوشته و کلید Enter را بزنید.
( ) Shapefile
Shapefile ها ساده ترین نوع لایه هاي برداري هستند.
براي ساخت یک Shapefile مراحل زیر را طی نمایید:
1) در محیط ArcCatalog در یک درایو یا پوشه مشخص راست کلیک کرده و بعد از انتخاب گزینه New ، زیر گزینه Shapefile را
بزنید.
2) در پنجره باز شده، در قسمت Name یک نام براي لایه جدید بنویسید.
در قسمت Type Features نوع لایه ( نقطه اي، خطی، سطحی) را تعیین نمایید.
براي اختصاص سیستم تصویر از کلید Edit استفاده نمایید.
تعیین سیستم تصویر
سیستم تصویر را می توان از سه روش تعیین کرد.
1) انتخاب یک سیستم تصویر از لیست.
2) استفاده از سیستم تصویر یک لایه ي از قبل ایجاد شده.
3) تعریف یک سیستم تصویر جدید.
اگر از روش اول استفاده می نمایید، براي تعیین سیستم تصویر محدوده مورد مطالعه می توانید
از سازمان نقشه برداري استعلام کنید. با یک جستجوي ساده در اینترنت نیز می توان به نتیجه
مطلوب رسید.
به عنوان نمونه براي شهر مشهد سیستم تصویر زیر استفاده می شود :
Projected / UTM / WGS 1984 / WGS 1984 UTM Zone 40N.prj
در روش دوم فقط کافی است که یک لایه ایجاد شده از قبل را که داراي سیستم تصویر تعریف
شده اي می باشد، معرفی نمایید. سیستم تصویر آن براي این لایه جدید نیز استفاده خواهد شد.
روش سوم نیاز به دانش تخصصی در مورد سیستم تصویر ها دارد.

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ایجاد انواع لایهو فضا
10
( ) Geodatabase
Geodatabase فضایی براي ذخیره لایه هاي class Features می باشد.
جئودیتابیس یک فرمت رایج GIS می باشد که بر خلاف سایر فرمتها نظیر Shapefile داراي مزایایی است که مهمترین آن این است که
در Geodatabse از تمامی مزایاي سیستمهاي مدیریت پایگاه داده یا DBMS استفاده می شود. برخی از مزایاي Geodatabse
نسبت به سایر فرمتهاي GIS عبارتند از:
– ذخیره چندین نوع عارضه در یک جئودیتابیس – تعداد فایلهاي سیستمی کمتر و در نتیجه حجم و اشتباه کمتر .
– محاسبه مساحت و طول عوارض به صورت آپدیت – ارتباط راحت تر با سایر نرم افزارها
– قابلیت تعریف دامنه (Domain(
– قابلیت تعریف روابط توپولوژیکی (Relationships Topological(
– قابلیت تعریف شبکه هندسی (Network Geometric(
براي استفاده هاي تک کاربره، دو نوع Geodatabase وجود دارد:
File Geodatabases (1
به عنوان فایلی که حاوي فایل هاي متعدد است ذخیره میشود . در این نوع Geodatabase، هر لایه به عنوان یک فایل ذخیره میشود.
حجم این لایه ها می تواند تا 1ترابایت باشد. استفاده از Geodatabases File به جاي Geodatabase Personal ترجیح داده
میشود.
ویژگی ها :
– حجم زیادي از داده ها را ذخیره می کند.
– قابلیت متراکم شدن دارد .
2) Geodatabases Personal – می توان این نوع Geodatabase را با رمز گذاري only Read کرد .
همه لایه ها در یک فایل اطلاعاتی Access Microsoft ذخیره می شوند که محدودیت حجم 2 گیگابایت دارد .
(abkhiz.blogfa.com)
براي ساخت یک Geodatabas مراحل زیر را طی نمایید:
1) در محیط ArcCatalog در یک درایو یا پوشه مشخص راست کلیک کرده و بعد از انتخاب گزینه New ، زیر گزینه Personal
Geodatabase یا Geodatabas File را بزنید.
2) یک نام براي آن نوشته و کلید Enter را بزنید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ایجاد انواع لایهو فضا

( ) Features Dataset
Dataset Features به منظور سازماندهی و استفاده از داده هاي مکانی در درون جئودیتابیس ها به کار میرود. بنابراین Features
Class یک فضا می باشند نه یک لایه. علاوه بر ساماندهی لایه هاي درون جئودیتابیس، براي ایجاد بعضی ساختار ها ضروري می باشند.
مانند ایجاد ساختار هاي توپولوژي براي خطایابی یا ایجاد ساختار هاي تحلیل شبکه.
براي ساخت یک Dataset Features مراحل زیر را طی نمایید:
1) در محیط ArcCatalog در یک Geodatabase معین راست کلیک کرده و بعد از انتخاب گزینه New ، زیر گزینه Features
Dataset را بزنید.

2) در پنجره نخست یک نام براي آن نوشته و کلید Next را بزنید.
3) در پنجره بعد سیستم تصویر براي لایه هاي واقع در آن را تعیین کرده و کلید Next را بزنید.
4) در پنجره بعد میزان تولرانس هاي پیشفرض را پذیرفته و کلید Finish را بزنید.
( ) Features Class
Class Features همان فایل هاي Shapefile می باشد که در درون جئودیتابیس قرار گرفته و ویژگی هاي بیشتري نسبت به آن ها
پیدا کرده است. برخی از این ویژگی ها عبارت اند از :
– داشتن ستون هاي مساحت ( Area_Shape ( و محیط ( Length_Shape ( براي لایه هاي سطحی و طول (
Length_Shape ( براي لایه هاي خطی. این ستون ها در هنگام ویرایش عوارض به صورت خودکار به هنگام می شوند.
– امکان درج نام ستون ها با تعداد کاراکتر هاي دلخواه.
– پشتیبانی از فونت فارسی در داخل جداول اطلاعات توصیفی لایه ها.

براي ساخت یک Class Features مراحل زیر را طی نمایید:
1) در محیط ArcCatalog در یک Geodatabase یا Dataset Features مشخص راست کلیک کرده و بعد از انتخاب گزینه
New ، زیر گزینه Class Features را بزنید.
2) در پنجره نخست و در قسمت Name یک نام براي آن بنویسید. در قسمت Alias یک نام مستعار بنویسید. این نام را می توانید به
فارسی بنویسید. اما همیشه در قسمت Name یک نام به زبان انگلیسی بنویسید.
در قسمت Type نیز نوع لایه را تعیین نمایید. در انتها کلید Next را بزنید.
3) در پنجره بعد سیستم تصویر براي لایه را تعیین کرده و کلید Next را بزنید.
4) در پنجره بعد میزان تولرانس هاي پیشفرض را پذیرفته و کلید Next را بزنید.
5) در پنجره بعد نام و نوع ستون هاي موردنظر براي جدول لایه را تعیین کنید. می توانید از آرایش ستون هاي موجود در یک لایه ایجاد شده
نیز استفاده کرد. براي این منظور از کلید Import استفاده نمایید. در انتها بر روي Finish بزنید

نوار منو ها
منوي File
در اکثر نرم افزار ها منوي File اولین منو بوده و تنظیمات کلی براي فایل جاري را در اختیار شما قرار می
دهد.
قبل از پرداختن به فرمان هاي منوي File، چند نکته عمومی را یادآور می شود :
 خط هاي جدا کننده بین فرمان هاي موجود در یک منو، براي جدا کردن ابزار هاي هم خانواده است. به بیان دیگر
فرمان هایی که در یک بخش قرار دارند معمولا کارهاي همگنی انجام می دهند.
 اگر یک فرمان داراي کلید ترکیبی باشد، در سمت راست نام آن قابل مشاهده است.( کلید ترکیبی به مجموعه یک
یا چند کلید از صفحه کلید اشاره دارد که فشار دادن همزمان آن ها باعث اجرا شدن آن فرمان می شود. این امر به
جهت سهولت و سرعت در انجام فعالیت ها در نظر گرفته شده است)
 وجود سه نقطه بعد از نام یک فرمان، به معناي باز شدن یک پنجره محاوره اي به منظور دریافت تنظیمات آن
فرمان براي اجرا است.
 در زیر یک حرف از عنوان هر فرمان خطی کشیده شده است. این به معنی آن است که چنانچه این منو باز باشد و
شما بخواهید آن فرمان را اجرا کنید، می توانید روي صفحه کلید حرفی را که در زیر نام فرمان مورد نظر شما
مشخص شده است، فشار دهید.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي فایل می پردازیم.
New…
ایجاد یک پروژه یا یک قالب جدید استفاده می شود. بعد از اجراي این فرمان، پنجره New باز شده و شما می توانید از قالب هاي آماده که
در دسته هاي مختلفی قرار گرفته اند استفاده کنید. این قالب ها چیدمان هاي از پیش آماده اي را براي عناصر نقشه شما ( محل نمایش
نقشه، راهنما، جهت شمال، مقیاس و … ) در اختیار قرار می دهد. کلید ترکیبی اجراي این فرمان N + Alt می باشد.
Open…
باز کردن پروژه اي که قبلا ذخیره شده است.
نکته :
هنگام باز کردن یک پروژه جدید، چنانچه پروژه جاري شما ذخیره نشده باشد، پیغام سوال براي ذخیره آن ظاهر شده و بعد از آن، پروژه
جاري بسته شده و پروژه جدید اجرا می گردد.
Save
ذخیره کردن پروژه جاري. چنانچه تاکنون مکان ذخیره پروژه معین نشده باشد، پیغامی براي دریافت مکان ذخیره سازي ظاهر می شود. در
غیر این صورت در همان مکان قبلی، تغییرات جدید در پروژه ذخیره می گردد

آیکن پروژه هاي Gis به شکل می باشد.
هر پروژه می تواند از چند لایه ي اطلاعاتی تشکیل شده باشد. ترتیب قرارگیري لایه ها، نمادگذاري آن ها، برچسب ها، عوارض انتخاب شده
و … در پروژه ها ذخیره می شود.
Save As…
ذخیره کردن یک نسخه جدید از پروژه جاري. در پنجره باز شده نام و مکان پروژه را تعیین کرده و بر روي Save بزنید.
Save a Copy…
ذخیره کردن یک نسخه جدید از پروژه جاري. در پنجره باز شده نام و مسیر ذخیره پروژه را تعیین کرده و بر روي Save بزنید.
تفاوت این فرمان با فرمان As Save در این است که در این فرمان بعد از ذخیره شدن پروژه جدید، پروژه جاري همچنان فعال بوده و
نسخه جدید بارگذاري نمی شود. اما در فرمان As Save پروژه جاري ذخیره و متوقف شده و پروژه ذخیره شده جدید اجرا می شود.
بارگذاري هر گونه داده از منابع موجود در رایانه شما یا سایر حافظه هاي جانبی …Data Add
متصل به آن، در محیط نرم افزار.
در پنجره باز شده، ممکن است دسترسی به یک درایو وجود نداشته باشد، یا بخواهید
براي دسترسی سریعتر به یک پوشه معین، یک دسترسی جدید ایجاد کرده تا در
آینده نیز از آن استفاده نمایید. براي این منظور می توانید از کلید ایجاد دسترسی
استفاده کنید. براي حذف این دسترسی ها نیز، آن را انتخاب کرده و کلید حذف
دسترسی را بزنید.(تصویر روبرو)
بارگذاري هر گونه داده از منابع موجود در سایت شرکت سازنده نرم افزار (Esri (در محیط نرم افزار. بدیهی است که براي این کار می بایست …Center Resource From data Add
به اینترنت دسترسی داشته باشید.
Page and Print Setup…
اعمال تنظیمات کاغذ و چاپ نقشه می باشد. با اجراي این فرمان پنجره اي با همین نام باز
می شود.
در قسمت setup Printer، چاپگر مورد نظر را انتخاب کنید. در قسمت Paper ابعادي از
کاغذ هاي مختلفی که توسط چاپگر انتخابی پشتیبانی می شود نمایش داده می شود. براي
تنظیم کاغذي بزرگتر از ابعاد موجود، باید در قسمت Size Page Map تیک گزینه Use
Setting Pager Printer را بردارید.(!) با این کار تنظیمات کاغذي که در قسمت بالا
وجود دارد غیر فعال شده و ابعاد تنظیمی در این قسمت ملاك عمل قرار می گیرد.
همیشه تصویر سمت راست و پایین را در پنجره فوق به عنوان یک پیش نمایش از تنطیمات
اعمالی، در نظر داشته باشید.

آموزش نرم افزار سورفر Surfer

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
14
Print Preview…
مشاهده یک پیش نمایش از نحوه چاپ نقشه. بهتر است از این قسمت اقدام به چاپ نکنید. معمولا تنظیمات ارسالی سند به چاپگر به صورت
دقیق اعمال نمی شود و ممکن است نتیجه چاپ با آنچه که شما در پیش نمایش مشاهده کرده بودید، یکسان نباشد. بهتر است ابتدا نقشه را
چاپگر بفرستید. توسط فرمان Map Export که در ادامه همین آموزش خواهد آمد، با کیفیت مناسب به صورت عکس ذخیره کرده و سپس آن را به
Print…

تنظیم کیفیت چاپ و یا چاپ یک قطاع از نقشه از این قسمت امکانپذیر است. اگر
نقشه اي در ابعاد بزرگ را تهیه می کنید، بهتر است توسط این فرمان و از قسمت
Pager Printer To Map Tile یکی از قطاع ها را در ابعاد کوچک (A4 (
چاپ کرده و نحوه چاپ و کیفیت آن را کنترل نمایید. در این حالت مقیاس نقشه
همان مقیاس تنظیم شده در ابعاد بزرگ باقی مانده و تنها قسمتی از نقشه بر روي
کاغذ (A4 (چاپ می شود.
براي چاپ تمام نقشه تنظیم شده در ابعاد بزرگ بر روي ابعاد کاغذ کوچکتر، گزینه
Pager Printer fit to Map Scale را تیکدار کنید. بدیهی است که اینبار
مقیاس نقشه تغییر خواهد کرد.
Document Properties…
براي ذخیره مشخصات پروژه مانند عنوان، تهیه کننده، توضیحات و … به کار می رود.
Import from ArcView Project…
براي باز کردن پروژه هاي ذخیره شده از نرم افزار ArcView) نسخه هاي قدیمی تر ArcGis (از این فرمان استفاده می شود.
Export Map…
خروجی گرفتن نقشه ایجاد شده به صورت یک فایل تصویری

پروژه هاي اجرا شده قبلی
چنانچه در گذشته پروژه هایی را انجام داده باشید، تعدادي از آن ها در این قسمت لیست می شوند. توجه داشته باشید که چنانچه فایل اصلی
پروژه از روي سیستم پاك شود یا جا به جایی صورت گیرد و یا نام آن تغییر کند، دیگر قادر به اجراي آن از این قسمت نخواهید بود.
Exit
جهت بستن پروژه و محیط نرم افزار از این فرمان استفاده کنید. اگر در پروژه تغییراتی داده باشید که هنوز ذخیره نشده باشند، پیغامی براي
تایید ذخیره سازي یا عدم نیاز به آن نمایش داده می شود

منوي Edit
منوي Edit تنظیماتی را براي ویرایش و سهولت کار در پروژه در اختیار شما قرار می دهد.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي Edit می پردازیم.
Undo
به آخرین اقدامی که انجام داده اید باز می گردد. البته در صورتی که در محیط ویرایش عوارض بوده و
تغییرات را ذخیره کرده باشید، این فرمان نمی تواند تغییرات اخیر را بازیابی کند.
کلید ترکیبی اجراي این فرمان Z + Ctrl می باشد.
Redo
چنانچه از کلید Undo استفاده کرده باشید، و مجددا بخواهید به همان تغییرات جدید باز گردید از این
فرمان استفاده کنید.
کلید ترکیبی اجراي این فرمان Y + Ctrl می باشد.
Cut
در صورت انتخاب یک عارضه یا یک متن یا یک عنصر گرافیکی (Element (این فرمان روشن شده و امکان برش مورد انتخابی را به شما
می دهد.
کلید ترکیبی اجراي این فرمان X + Ctrl می باشد.
Copy
در صورت انتخاب یک عارضه یا یک متن یا یک عنصر گرافیکی (Element (این فرمان روشن شده و امکان تهیه رونوشت (کپی) از مورد
انتخابی را به شما می دهد. براي درج آن در مکان مناسب باید از فرمان Past استفاده کرد.
کلید ترکیبی اجراي این فرمان C + Ctrl می باشد.
Paste
براي قرار دادن مورد یا موارد کپی شده یا برش داده شده، از این فرمان استفاده کنید.
دقت کنید که مورد انتخابی براي قرار دادن ( چسباندن) باید با محل و نوع فرمت موردنظر سنخیت داشته باشد. به عنوان مثال نمی توان یک
تصویر را کپی کرد و در یک فایل برداري یا در یک جدول ذخیره کرد. اما یک متن را در جداول اطلاعات توصیفی می توان قرار داده و
ذخیره کرد.
Paste Special…
با این فرمان تا حدودي امکان کنترل فرمت محتواي کپی یا برش داده شده فراهم می باشد. به عنوان مثال می توان چند گرافیک ترسیمی را
با هم انتخاب کرده و بعد از کپی کردن، به کمک این فرمان به صورت یک عکس غیر قابل ویرایش ذخیره کرد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
17
Delete
موارد انتخابی را حذف می کند. در صورت تمایل به بازگرداندن موارد حذف شده، پیش از هر اقدام دیگري از فرمان Undo استفاده کنید.
Copy Map To Clipboard
از آنچه که در صفحه نمایش مشاهده می شود، یک نسخه در حافظه موقت سیستم قرار می دهد. دقت داشته باشید که در صورتی که در
محیط View Data باشید، فقط محدوده اي از نقشه که در حال نمایش است کپی می شود؛ اما اگر در زمان اجراي این فرمان در محیط
View Layout باشید، فارغ از میزان زوم شما، تمام محتواي نقشه که در چارچوب لایوت شما باشد در حافظه موقت سیستم ذخیره می
شود.
براي استفاده از این تصویر کپی شده، در نرم افزار هایی که از تصاویر پشتیبانی میکنند ( مانند Paint یا Photoshop یا حتی Word (
کلید هاي V + Crtl را فشار دهید.
Find…
براي جستجوي یک داده در رایانه شما بر حسب نوع، مکان و … کاربرد دارد.
Go To XY…
براي یافتن یک مکان در روي نقشه و با داشتن مختصات X و Y آن، از این ابزار استفاده می شود. در سیستم تصویر UTM، شاخص X
عددي شش رقمی و Y عددي هفت رقمی است.
Select All Elements
براي انتخاب تمام ترسیمات گرافیکی ( متن ها، تصاویر ترسیمی با ابزار الحاقی Draw، عکس ها، برچسب هاي ایستا , … ) کاربرد دارد.
هدف از انتخاب می تواند حذف، جا به جایی و … باشد.
Unselect All Elements
در صورت انتخاب حداقل یک ترسیم گرافیکی، این فرمان روشن می شود. اجراي آن لغو انتخاب ترسیمات را در پی خواهد داشت.
Zoom To Selected Elements
در صورت انتخاب حداقل یک ترسیم گرافیکی، این فرمان روشن می شود. اجراي آن باعث زوم تصویر روي عناصر انتخابی به صورتی که
بزرگترین حالتی که همه این عناصر نمایش داده شود، می گردد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
18
منوي View
منوي View تنظیماتی را براي مدیریت نماهاي محیط کاري در اختیار شما قرار می دهد.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي View می پردازیم.
Data View – Layout View
براي جا به جایی بین دو محیط View Data و View Layout از این فرمان ها استفاده می شود.
نکته :
View Data محیطی مناسب براي ویرایش عوارض و تجزیه و تحلیل داده ها می باشد. از محیط View Layout زمانی استفاده
می شود که قصد تنظیم چگونگی نمایش محتوایی نسخه چاپی نقشه بر روي کاغذ یا ذخیره فایل تصویري آن را داشته باشیم.
Zoom Data
این فرمان براي زوم ( بزرگنمایی/کوچکنمایی) بر روي داده ها به صورت برداري می باشد. تغییر سطح دید ناشی از اجراي این فرمان، تغییري
در کیفیت نمایش لایه هاي برداري ندارد.
این فرمان خود از چند زیرفرمان تشکیل شده است.
In Zoom Fixed: یک واحد بزرگنمایی.
Out Zoom Fixed: یک واحد کوچکنمایی.
Extent Full: رفتن به نمایی که همه عوارض همه لایه ها با بزرگترین حالت نمایش داده شود.
.قبل نماي به بازگشت :Go Back To Previous Extent
Extent Next To Go: رفتن به نماي قبل از بازگشت به نماي قبل.
Features Selected To Zoom: زوم بر روي عوارض انتخاب شده.
Zoom Layout
براي زوم ( بزرگنمایی/کوچکنمایی) در محیط View layout از فرمان هاي این بخش استفاده می شود. این زوم به معناي بزرگنمایی بر
روي کاغذ می باشد و لذا فقط در زمانی که در این محیط باشید، زیرمنوهاي آن فعال خواهند بود.
براي نمایش نقشه در صفحه نمایش به همانگونه که نقشه کاغذي را بعد از چاپ خواهید دید، زوم را برابر %100 قرار دهید.
براي آشنایی بیشتر با دیگر تنظیمات محیط چاپ نقشه، به صفحه 96 رجوع کنید .

آموزش تبدیل نقشه پی دی اف PDF به آتوکد

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
19
Toolbars
براي فعال یا غیر فعال کردن ابزار هاي الحاقی، از این قسمت می توانید اقدام نمایید. راه دیگر براي این منظور راست کلیک کردن بر روي
نوار ابزارهاي الحاقی است.
Status Bar
براي فعال یا غیر فعال نمودن نوار وضعیت می باشد. نوار وضعیت پایین ترین نوار در پنجره Map Arc می باشد. وظیفه این نوار نمایش
موقعیت نشانگر موس (سمت راست نوار) و فعالیت در حال انجام (در سمت چپ نوار) می باشد.
Overflow Annotation
در زمان برچسب گذاري عوارض( Labeling( ، ممکن است به علت نبود فضاي کافی، برخی از برچسب ها در نقشه قرار داده نشوند. براي
نمایش و کنترل این برچسب ها در نقشه از این ابزار استفاده می شود.
Scrollbars
براي نمایش یا عدم نمایش نوار اسکرول در محیط View Data کاربرد دارد.
Rulers
براي نمایش یا عدم نمایش خط کش در محیط View Layout کاربرد دارد. براي تنظیم واحد خط کش بر روي آن راست کلیک کرده و
گزینه Option را بزنید. در پنجره باز شده به سرپوشه View Layout رفته و در قسمت Rulers تنظیمات دلخواه را اعمال کنید.
Guides
براي نمایش یا عدم نمایش خطوط راهنما در محیط View Layout کاربرد دارد. براي ایجاد این خطوط کافیست بر روي خط کش هاي
افقی یا عمودي کلیک کنید. بعد از ایجاد، به راحتی می توان آن ها را جا به جا نیز نمود. ویژگی این خطوط در این است که به علت داشتن
خاصیت چسبندگی (Snap(، عناصر نقشه (مانند کادر ها، تصاویر، راهنما، جهت شمال و مقیاس ها )

به آن ها می چسبند و بدین صورت در
طراحی منظم قالب نقشه سرعت و دقت زیادي خواهید داشت. براي حذف یک خط راهنما بر روي فلش ابتدایی آن راست کلیک کرده و
گزینه Guide Clear را بزنید. همچنین می توانید با کلیک و درگ (پرتاب) آن به وسط صفحه این کار را انجام دهید.
Grid
براي نمایش یا عدم نمایش شبکه نقاط راهنما در محیط View Layout کاربرد دارد. کار این شبکه ها نیز مانند Guides براي کمک به
جانمایی راحت تر ترسیمات می باشد. براي تغییر واحد فاصله بین شبکه بر روي خط کش یا فضاي خالی محیط View Layout راست
کلیک کرده و گزینه Option را بزنید. در پنجره باز شده به سرپوشه View Layout مراجعه و در قسمت Grid تنظیمات دلخواه را
اعمال کنید.
Data Frame Properties
براي تنظیمات کلی دیتافریم فعال، از این قسمت اقدام نمایید. در پنجره باز شده امکان تغییر ویژگی هاي زیادي در اختیار شما قرار دارد

منوي Bookmarks
منوي Bookmarks براي ذخیره و مدیریت نماهاي مهم که توسط کاربر تعیین می گردد، در نظر گرفته شده
است. در حقیقت در هنگام کار با نرم افزار، میزان زوم و یا موقعیت کادر نمایش نقشه دائما تغییر می کند. چنانچه
بخواهیم یک نماي خاص را ذخیره کرده تا بعدا به همان نما یا زوم بازگردیم، می بایست از این منو استفاده نماییم.
این منو در ابتدا فقط داراي دو گزینه می باشد، اما عنوان نماهاي ذخیره شده به انتهاي آن افزوده می گردد.
Create…
براي ذخیره یک نماي دلخواه از این گزینه استفاده کرده و یک نام براي آن ثبت نمایید.
Manage…
براي مدیریت نماهاي ذخیره شده می باشد. به کمک این فرمان می توان نماهاي ذخیره شده را در یک فایل ثبت کرده و در دیگر پروژه ها
نیز مورد استفاده قرار داد.
Bookmark1
عنوان نماهاي ذخیره شده توسط کاربر. اگر بر روي آن بزنید به نماي ذخیره شده آن خواهید رفت

منوي Insert
منوي Insert غالبا براي اضافه کردن عناصر نقشه کاربرد دارد. توجه نمایید که اکثر گزینه هاي این منو زمانی فعال
می باشد که در محیط View Layout قرار گرفته باشید.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي Insert می پردازیم.
براي ایجاد یک دیتافریم جدید استفاده می شود. دیتافریم ها قالب هاي قرار گیري لایه ها می باشند. هر دیتافریم … Frame Data
می تواند چندین لایه اطلاعاتی داشته باشد. اگر به پنجره مدیریت لایه ها دقت نمایید، تصویر (دیتافریم) را ملاحظه
خواهید نمود که بیانگر یک دیتافریم می باشد. در هر پروژه، حداقل یک دیتافریم وجود خواهد داشت. در صورتی که
بیش از یک دیتافریم داشته باشید، تنها لایه هاي دیتافریم فعال در محیط View Data نمایش داده خواهد شد.

براي فعال کردن یک دیتافریم، بر روي تصویر آن در پنجره مدیریت لایه ها راست کلیک کنید و گزینه Activate را بزنید. متن حاوي نام
دیتافریم فعال، پررنگتر می باشد. در زمان اضافه کردن لایه ها به محیط نرم افزار ( Data Add( ، لایه ها در دیتافریم فعال قرار می گیرند.
در محیط View Layout هر دیتافریم داراي کادر مخصوص به خود می باشد و بنا به نیاز می توان آن ها را کنار هم و یا داخل یکدیگر
قرار داد.
Title
براي درج متون در محیط View Layout کاربرد دارد. براي ورود به بخش تنظیمات آن، بعد از نوشتن متن خود، از حالت ویرایش آن
خارج شوید. ( کلید Enter صفحه کلید را بزنید یا بر روي یک محیط خالی در صفحه نمایش کلیلک کنید). سپس بر روي متن نوشته شده
دوبار کلیک کنید. براي اعمال تنظیمات بیشتر بر روي کلید Symbol Change بزنید. علاوه بر این روش می توانید بعد از انتخاب متن (
با استفاده از ابزار Elements Select ) دیتافریم ) در نوار ابزارهاي الحاقی Draw یا Tools ( با استفاده از امکانات ابزار الحاقی
Draw نسبت به تغییر ویژگی هاي آن (نظیر رنگ، فونت، سایز و … ) اقدام نمایید.
Text
کاملا مشابه فرمان قبل (Title (عمل می کند ولی معمولا براي درج متون در محیط View Data کاربرد دارد.
Neatline…
براي رسم کادر در محیط View Layout و معمولا براي عناصر گرافیکی انتخاب شده کاربرد دارد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
22
Legend…
براي ایجاد راهنماي نقشه از این فرمان استفاده می شود. (در محیط Viwe Layout (بعد از اجراي آن، با پنجره هایی جهت دریافت
اطلاعات براي نحوه ترسیم راهنما مواجه می شوید.
در پنجره نخست، لایه هاي مورد نظر را از لیست سمت چپ به لیست سمت راست انتقال دهید. فقط براي لایه هایی که در لیست سمت
راست قرار بگیرند، راهنما ایجاد خواهد شد.
در انتها بر روي دکمه (Next (بزنید.
در پنجره بعد تنظیمات نحوه نمایش متن راهنما را ثبت نمایید.
سپس بر روي دکمه (Next (بزنید.
در پنجره بعد براي تعیین کادر پیرامون محتواي راهنما، رنگ پس زمینه و سایه دار بودن آن، تنظیمات مربوطه را اعمال نمایید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
23
در انتها بر روي دکمه (Next (بزنید.
در پنجره بعد، شاخص یا نماد معرف هر دسته از عارضه ها را براي هر لایه با توجه به نوع آن انتخاب نمایید.
پس از آن بر روي دکمه (Next (بزنید.
در پنجره نهایی، موقعیت قرارگیري عناصر راهنما نسبت به یکدیگر را تعیین نمایید.
براي ایجاد راهنما بر روي دکمه (Finish (بزنید.
بعد از ایجاد راهنما و براي تغییر مشخصه هاي آن، بر روي آن دوبار کلیک کرده و
تغییرات لازم را انجام دهید. (تصویر روبرو)
North Arrow…
این فرمان براي درج نماد “جهت شمال” می باشد.
Scale Bar…
براي ایجاد مقیاس خطی از این فرمان استفاده نمایید.
Scale Text…
براي ایجاد مقیاس عددي از این فرمان استفاده نمایید.

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
24
Picture…
براي قرار دادن یک تصویر، از این فرمان استفاده نمایید. هرچند تمام فرمت هاي تصویري را می توان از این قسمت فراخوانی کرد، اما در
درج تصاویر png و نمایش صحیح آن اشکالاتی در نرم افزار وجود دارد. فرمت jpg مناسب تر می باشد.
نکته :
بعد از درج تصویر، حتما فایل آن را به عنوان جزئی از پروژه ذخیره نمایید. در غیر این صورت،
چنانچه نام و یا آدرس تصویر در رایانه شما تغییر کند و یا پروژه را به رایانه دیگري منتقل
نمایید، تصویر در آن پروژه نمایش داده نخواهد شد.
براي این منظور بر روي عکس دوبار کلیک کرده و در زبانه Picture تنها گزینه موجود در آن
را تیکدار کنید. بعد از آن نیاز است تا حداقل یکبار پروژه را ذخیره نمایید. ( Save کنید)
Object…
براي ایجاد یک فایل پویا (آبجکت)، از این فرمان استفاده نمایید. به عنوان مثال می توان یک نمودار که توسط یک فایل اکسل پشتیبانی می
شود را به لایوت اضافه کرد. با دوبار کلیک بر روي آن، میتوان مقادیر آن را تغییر داد و نتیجه را به محض بستن محیط اکسل، مشاهده کرد.
براي ویرایش هر آبجکت، محیط نرم افزاري مخصوص به آن اجرا خواهد شد و در آن می توانید به ویرایش آبجکت بپردازید.
نکته :

اگر قصد ایجاد یک آبجکت از نوع فایل Excel یا Word را دارید، براي درج متونی که در آن از حرف “ي” استفاده شده است، از حرف
“ي” در صفحه کلید استفاده نکنید. زیرا پس از اتمام کار و بستن پنجره نرم افزار مربوطه، غالبا این حروف به صورت علامت سوال نمایش
داده می شود. براي حل این مشکل و براي نمایش صحیح حرف “ي”، از ترکیب کلید هاي X + Shift استفاده نمایید

منوي Selection
منوي Selection امکاناتی را براي انتخاب عوارض و مشاهده آن ها در اختیار شما قرار می دهد.
در ادامه به بیان هر یک از موارد موجود در این منو می پردازیم.
Select By Attributes…
براي انتخاب به کمک جداول اطلاعات توصیفی از این فرمان می توان استفاده کرد.
براي مطالعه بیشتر در این خصوص به بخش انتخاب به کمک جدول اطلاعات توصیفی رجوع کنید.
Select By Location
اگر براي انتخاب عوارض از یک لایه، به کمک یک لایه دیگر احتیاج داشته باشیم، باید از این روش انتخاب استفاده نماییم.
براي مطالعه بیشتر به بخش انتخاب به کمک مکان عارضه ها رجوع کنید.
Select By Graphics
با استفاده از عناصر گرافیکی ترسیم شده و اجراي این فرمان، می توان عوارض را انتخاب کرد. تا زمانی که حداقل یک عنصر گرافیکی به
حالت انتخاب نباشد، این فرمان غیر فعال خواهد بود.
براي مطالعه بیشتر به بخش انتخاب به کمک عناصر گرافیکی رجوع کنید.
Zoom To Selected Features
بر روي عوارض انتخاب شده زوم (بزرگنمایی) می کند.
در صورتی که عوارضی انتخاب نشده باشد، این فرمان غیرفعال خواهد بود.
Pan To Selected Features
بدون تغییر زوم، عوارض انتخاب شده را در مرکز محیط نمایش قرار می دهد.
در صورتی که عارضه اي انتخاب نشده باشد، این فرمان غیرفعال می باشد.
Statistics…
براي عوارض انتخاب شده، پنجره نمایش اطلاعات آماري و نمودار
فراوانی آن را باز می کند. از پنجره باز شده، لایه و ستون عددي
موردنظر را انتخاب کرده و اطلاعات آماري آن را مشاهده نمایید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
26
شاخص هاي آماري نمایش داده شده در این پنجره به شرح زیر خواهد بود:
تعداد : Count
کمترین : Minimum
بیشترین : Maximum
جمع : Sum
انحراف معیار : Deviation Standard میانگین : Mean
در صورتی که عارضه اي انتخاب نشده باشد، این فرمان غیرفعال می باشد.
Set Selectable Layers…
تعیین قابلیت انتخاب شدن لایه ها را به عهده دارد. بعد از اجراي این فرمان، در پنجره
بازشده، لایه (هایی) را که مایلید عوارض آن قابلیت انتخاب شدن را داشته باشند، تیکدار
کنید.
علت استفاده از این ابزار، راحتی در حین کار می باشد. در زمان انتخاب عوارض به ویژه
در روش انتخاب دستی ( روش انتخاب دستی توسط ابزار Features Select در نوار
ابزار الحاقی Tools انجام می شود. ) یا روش انتخاب به کمک عناصر گرافیکی ، وجود
لایه هاي زیاد مشاهده عوارض انتخاب شده اي را که براي شما حائز اهمیت می باشد، دشوار می کند. با محدود کردن لایه ها براي انتخاب
شدن، می توان این مشکل را برطرف کرد.

Clear Selected Features
همه عوارض انتخاب شده در همه لایه ها را، از حالت انتخاب خارج می کند.
نکته :
اگر قصد دارید تا فقط عوارض یک لایه را از حالت انتخاب خارج کنید، بر روي نام لایه ي مورد نظر راست کلیک کرده و از گزینه
Selection، زیر گزینه Features Selected Clear را بزنید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
27
Interactive Selection Method…
براي تغییر متد انتخاب در روش انتخاب دستی می باشد. روش انتخاب دستی توسط ابزار Features Select ( ) در نوار ابزار الحاقی
Tools می باشد. تغییر متدها باعث تغییر در نحوه عملکرد ابزار انتخاب دستی می شود.
انواع متدهاي انتخاب
. جدید انتخاب : Create a new selection
بعد از هر انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد، از حالت انتخاب خارج شده و عوارضی که شامل این انتخاب جدید می باشند،
انتخاب می گردند.
selection current to Add : اضافه کردن به انتخاب هاي قبلی.
بعد از هر انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد، از انتخاب خارج نشده و عوارضی که شامل این شرط جدید می باشند نیز به
انتخاب هاي قبلی افزوده می گردند.

selection current from Remove : خارج کردن از انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. بعد از یک انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد و در
محدوده انتخاب جدید نیز صدق کند، از انتخاب خارج می شوند. چنانچه هیچ یک از عوارض انتخابی قبلی در انتخاب جدید صدق نکند،
تغییري در تعداد انتخاب ها رخ نمی دهد.
selection current from Select : انتخاب فقط از میان انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد نیز می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. با این متد بعد از اجراي یک انتخاب جدید، تنها عوارضی که از
قبل وجود داشته و در محدوده انتخاب جدید نیز صدق کند، همچنان به حالت انتخاب باقی مانده و بقیه از حالت انتخاب خارج می شوند.
Options…
براي تغییر تنظیمات کلی انتخاب ها، از این قسمت استفاده نمایید. تنظیماتی مانند تغییر متد انتخاب دستی، میزان حساسیت نقطه اي در
روش انتخاب دستی، رنگ پیشفرض براي عوارض انتخاب شده، اعلام هشدار براي انتخاب عوارض بیشتر از یک تعداد معین ( پیشفرض
2000 می باشد)، و ذخیره کردن یا نکردن عوارض انتخاب شده در پروژه براي بازیابی آن ها در زمان باز کردن پروژه بعد از بستن آن

منوي Tools
Editor Toolbar
فعال/غیرفعال نمودن نوار ابزار Editor. این نوار ابزار براي ایجاد و ویرایش عوارض مکانی کاربرد دارد.
. Graphs
ترسیم نمودار بر اساس اطلاعات موجود در جداول توصیفی لایه ها. توسط زیر منوهاي این فرمان می توانید
به ترسیم نمودار ها و مدیریت نمودارهاي ترسیم شده بپردازید.
Reports
تهیه گزارش از اطلاعات موجود در جداول توصیفی لایه ها.
Geocoding
Geocoding پروسه واگذاري یک مکان یا موقعیت معمولا در فرم مقادیر مختصاتی به یک آدرس به وسیله مقایسه کردن المانهاي
توصیفی مکان در آدرس با آن هایی که در متریال مرجع حاضر است می باشد. یا به عبارت ساده تر مراحل و فرآیند ایجاد عوارض نقشه از
آدرس ها، نام مکان ها یا اطلاعاتی غیر مکانی از این قبیل، geocoding نامیده می شود.

ارزش geocoding در این است که امکان
…Data XY Add می دهد موقعیت هاي مختلف در نقشه، از طریق داده ها به سهولت در دسترس و قابل شناسایی باشد.
در صورتی که لیستی از مختصات نقاط معینی را در اختیار داشته باشید، به کمک این فرمان
اگر مقادیر x و y نقاط را در یک فایل اکسل در دو ستون معین قرار دهید، به راحتی می می توانید لایه اي نقطه اي از آن تهیه کنید.
توانید از طریق این فرمان لایه برداري آن را بسازید. دقت کنید که اطلاعات باید بوسیله
اعداد اعشاري ذخیره شده باشند. اگر اطلاعات نقاط را در مختصات قطبی داشته باشید، ابتدا
باید در آن ها را به مختصات utm تبدیل نمایید.
بعد از مشاهده نتیجه، براي تهیه یک لایه برداري از آن، بر روي نام لایه راست کلیک کرده
و از گزینه Data گزینه Data Export را بزنید. یک نام براي آن نوشته و بعد از تعیین
مکان براي ذخیره لایه، کلید Ok را بزنید.
Add Route Events…
اضافه کردن رویداد هاي واقع در شبکه یا بخشی از آن. این رویداد ها غالبا در فایل هاي اکسل یا اکسس تهیه شده و بیان کننده ویژگی هاي
نقطه اي یا خطی در بخشی از مسیر هاي خطی ( شبکه ارتباطی) می باشد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
29
ArcCatalog
باز نمودن برنامه مدیریت لایه ها و فایل ها در GIS.
My Places…
ذخیره مکان هاي نشان شده توسط کاربر. به روش هاي مختلفی می توان این نماها را ذخیره نمود.
Online Services
مجموعه خدمات و سرویس هایی که در صورت اتصال به شبکه اینترنت ارائه می شود.
Macros
فراخوانی محیط کدنویسی به زبان VB براي توسعه ابزار هاي GIS.
براي استفاده از این قسمت باید به زبان برنامه نویسی VB تسلط داشت.
Customize…
تغییر مکان فرمان هاي واقع در نوار منو ها و ابزار هاي الحاقی، روشن و خاموش کردن آن ها، اختصاص کلید هاي میان بر به فرمان هاي
موردنظر و سایر تنظیمات مربوط به آن ها. در زمان باز بودن این پنجره ناشی از اجراي این فرمان، می توانید تک تک ابزارها در نوار ابزار
هاي مختلف را با عمل کلیک و درگ، جا به جا کنید.
Extensions…
فعال سازي برخی ضمیمه ها یا ابزار هاي تحلیلی دیگر.
Styles
مدیریت نمادها (استایل ها). نمادها عموما براي نحوه نمایش عوارض یا عناصر گرافیکی به کار می روند.
Options…
تنظیمات کلی پروژه.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
30
منوي Window
منوي window براي باز نمودن 6 پنجره که هر کدام امکانات خاصی را در اختیار شما قرار می دهد، کاربرد
دارد.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي window می پردازیم.
Overview
پنجره اي را باز می کند که در آن نماي کاملی از یک لایه مشاهده شده و موقعیت نمایش زوم نقشه را نشان می دهد. بر این اساس می
توان تشخیص داد که در حال حاضر کدام قسمت محدوده در حال نمایش در صفحه است.
براي تغییر لایه نمایش داده شده در این پنجره بر روي نوار عنوان آن کلیک راست کرده و گزینه Properties را انتخاب و لایه موردنظر را
تعیین کنید.
Magnifier
پنجره بزرگنمایی را باز می کند. می توانید مقدار بزرگنمایی را به دلخواه تغییر دهید.
Viewer
یک پنجره براي نمایش عوارض را باز می کند. این پنجره ها که به تعداد نامحدودي می توانند ایجاد شوند، به مانند یک صفحه Data
View عمل می کنند و قابلیت جابجایی نما و تغییر زوم را دارند. در حقیقت براي نمایش همزمان دو فضاي جغرافیایی دور از هم کاربرد
دارد.
Table Of Contents
پنجره نمایش و مدیریت لایه ها را باز می کند.
ArcToolbox
پنجره ابزار هاي تجزیه و تحلیلی را باز می کند. این ابزارها به جهت سهولت در دسترسی، در گروه هایی دسته بندي شده اند.
براي آشنایی با هر یک از ابزار هاي این مجموعه، به بخش ابزار هاي تجزیه و تحلیل (صفحه 85 ) رجوع کنید.
CommandLine
پنجره خط فرمان را باز می کند. براي استفاده از این قسمت می بایست با توابع به صورت کد نویسی آشنایی داشت.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار منو ها
31
منوي Help
منوي Help براي آموزش و راهنمایی در مورد نحوه کار با نرم افزار ایجاد شده است.
در ادامه به بیان هر یک از موارد منوي Help می پردازیم.
ArcGIS Desktop Help
آموزشی بسیار کامل و جامع که توسط شرکت تولید کننده نرم افزار ( Esri ( تهیه شده است. در صورت آشنایی با زبان انگلیسی، از آموزش
هاي آن بهره هاي زیادي می توانید کسب کنید.
ArcGIS Desktop Resource Center
آدرس سایت اصلی شرکت ( Esri ( می باشد که در صورت متصل بودن به شبکه اینترنت در مرورگر رایانه بارگذاري می گردد.
What is This?
اگر بر روي این فرمان کلیک کنید و سپس بر روي یک ابزار در هر کجاي نرم افزار بزنید، اطلاعاتی ( در صورت وجود) از آن براي شما
نمایان می شود.

آموزش آتوکد2010

About ArcMap…
توضیحاتی در مورد نسخه جاري نرم افزار، مجوز ها و آدرس سایت شرکت تولید کننده را نمایش می دهد

نوار ابزارهاي الحاقی
ابزار هاي الحاقی در حقیقت برنامه هاي کوچکی براي انجام کار هاي خاص می باشند. تعدادي از این ابزارها در زمان نصب نرم افزار
ArcMapبر روي سیستم شما بارگذاري می شوند. اما می توان ابزار هاي جدیدي را نیز به آن افزود. با یک جستجوي ساده در فضاي وب،
به راحتی می توان ابزار هاي الحاقی جدیدي را یافت.
براي فعال سازي این ابزار ها از یکی از روش هاي زیر اقدام کنید:
 در محیط ArcMap روي یک نوار ابزار الحاقی راست کلیک کرده و ابزار موردنظر را انتخاب کنید .
 از منوي View گزینه Toolbar را کلیک کرده و روي ابزار موردنظر بزنید.
 از منوي Tools گزینه Customize را کلیک کنید. در پنجره باز شده و در تب Toolbars ابزار هاي دلخواه را فعال کنید.
هنگامی که یک نوار ابزار الحاقی را فعال کردید، در ابتدا به صورت
شناور در محیط نرم افزار قرار میگیرد. شما میتوانید با گرفتن نوار
عنوان آن و درگ به سمت بالا، پایین، چپ و راست پنجره
ArcMap موقعیت آن را به صورت ثابت شده تغییر دهید.
ابزار هاي این قسمت متنوع بوده و در این مجموعه تنها به مهمترین ابزار هاي آن که کاربرد فراگیر تري دارند اشاره می شود. این ابزار ها
شامل موارد زیر می شوند:
Tools (1
Standard (2
Data Frame Tools (3
Spatial Adjustment (4
Georeferencing (5
Editor (6
Effects (7
Topology (8
Layout (9
Labeling (10
Draw (11
Graphics (12
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
33
نوار ابزار Tools
نوار ابزار Tools یکی از پرکاربردترین نوار ابزارها می باشد. در ادامه به توضیح کلید هاي آن می پردازیم :
کلید نام عملکرد
In Zoom به اندازه کادري که خواهید کشید، بر روي عوارض بزرگنمایی (زوم) می کند.
Out Zoom به اندازه کادري که خواهید کشید، بر روي عوارض کوچکنمایی می کند.
In Zoom Fixed به اندازه مقداري معین بر روي عوارض بزرگنمایی (زوم) می کند.
Fixed Zoom
به اندازه مقداري معین بر روي عوارض کوچکنمایی می کند. Out
Pan با نگه داشتن کلیک موس بر روي صفحه و جابه جایی آن، صفحه نقشه جا به جا می شود.
Full Extent
به زومی که در آن همه عوارض در همه لایه هاي دیتافریم فعال در بزرگترین حالتشان نمایش داده
خواهند شد، می رود.
Back به نماي قبلی نمایش عوارض مکانی در محیط View Data باز می گردد.
Forward
چنانچه از فرمان قبلی استفاده شده باشد، به نماي بعدي نمایش عوارض مکانی در محیط View Data
باز می گردد.
Select
Features
ابزار انتخاب دستی عوارض با عمل کلیک یا درگ بر روي آن ها.
Clear Selected
Features
همه عوارض انتخابی از همه لایه ها را در دیتا فریم جاري از حالت انتخاب خارج می کند.
Select
ابزار انتخاب، تغییر اندازه و یا جابه جایی ترسیمات گرافیکی و متن هاي نوشته شده. Elements
Identify
ابزار مشاهده اطلاعات توصیفی عوارض می باشد. بعد از انتخاب این ابزار بر روي یک عارضه کلیک یا بر
روي عوارض مورد نظر درگ کنید تا اطلاعات توصیفی آن ها را مشاهده نمایید.
Find به جستجوي عوارض و اطلاعات با کمک موتور جستجویی که از قبل ساخته اید، می پردازد.
XY To Go براي یافتن نقاط بر روي نقشه بر اساس مختصاتی که شما تعیین می کنید، به کار می رود.
Measure
ابزار اندازه گیري طول و مساحت. واحد اندازه گیري طول و یا مساحت را تعیین کنید. براي چسبیدن به
گوشه ها ( Snap (دکمه سبز رنگ آن را در حالت فشرده قرار دهید.
Hyperlink
براي نمایش یک فایل ضمیمه شده به عوارض کاربرد دارد. دقت نمایید که فعال سازي آن از قسمت زبانه
Display و تحت عنوان نحوه الحاق یک فایل به عوارض یک لایه آورده شده است و توسط این ابزار با
کلیک بر روي عوارض داراي فایل ضمیمه، نرم افزار ارایه آن فایل اجرا و فایل موردنظر بارگذاري می شود.
HTML Pop-up
براي نمایش اطلاعات عوارض در قالب فایل هاي html کاربرد دارد. ( قالب هاي html براي نمایش
تصاویر، متون، ویدیو ها و هر گونه اطلاعات دیگري به کار می رود. مانند صفحات وب . همین آموزش هایی
که اکنون نیز در حال مطالعه آن هستید، در قالب html تهیه شده است ). براي استفاده از آن، می بایست از
قبل نحوه نمایش را در قسمت properties Layer ) مشخصات لایه ) و از زبانه HTML
Popup تعیین کرده باشید.
Create Viewer
Window
یک پنجره براي نمایش عوارض را بر اساس کادري که ترسیم می کنید، باز می کند. این پنجره ها که به
تعداد نامحدودي می توانند ایجاد شوند، به مانند یک صفحه View Data عمل می کنند و قابلیت جابجایی
نما و تغییر زوم را دارند. براي نمایش همزمان دو فضاي جغرافیایی دور از هم مفید خواهد بود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
34
نوار ابزار Standard
نوار ابزار Standard یکی از پرکاربردترین نوار ابزارها می باشد. در ادامه به توضیح کلید هاي آن می پردازیم :
کلید نام عملکرد
file map New ایجاد یک پروژه جدید
Open باز کردن پروژه ذخیره شده
Save ذخیره پروژه جاري
Print چاپ نقشه جاري
Cut برش عناصر انتخاب شده
Copy کپی کردن عناصر انتخاب شده
Paste چسباندن عناصر کپی شده یا برش خورده
Delete حذف کردن عناصر یا عوارض انتخاب شده
Undo برگشت به عملیات قبل
Redo رفتن به عملیات برگشت شده از آن
اضافه کردن هر گونه اطلاعات به پروژه در دیتافریم فعال Data Add
براي اطلاعات بیشتر به منوي File رجوع کنید
toolbar Editor باز/بسته کردن نوار ابزار ویرایش عوارض ( Editor Toolbar(
Launch
اجراي برنامه مدیریت و ساماندهی فایل ها ( ArcCatalog ( ArcCatalog
Show/Hide
باز/بسته کردن ابزار هاي تحلیلی ( ArcToolbox ( ArcToolbox
Show/Hide
Command Line
window
باز/بسته کردن پنجره خط فرمان
Start
اجراي برنامه ساخت مدل ModelBuilder
What’s This
راهنماي ابزار ها
بر روي این فرمان زده و سپس بر روي ابزار مورد نظر خود بزنید تا اطلاعات آن را نمایش دهد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
35
Data Frame Tools ابزار نوار
از این نوار ابزار براي چرخش محتواي نقشه ( دیتافریم ) استفاده می شود. با این عمل، در قسمت View Layout، علامت جهت شمال نیز
به صورت خودکار و متناسب با آن خواهد چرخید. مقدار زاویه چرخش را می توان با درج در کادر آن تعیین کرد. در ادامه به توضیح کلید
هاي آن می پردازیم :
کلید نام عملکرد
Frame Data Rotate چرخش دیتافریم به صورت دستی
Rotation Clear صفر کردن زاویه چرخش
Window Viewer Create ایجاد پنجره نمایش عوارض بر اساس کادري که ترسیم خواهید کرد
نوار ابزار Effects
نوار ابزار Effects ،تنظیماتی را براي ایجاد جلوه هاي بصري بر روي لایه ها اعمال می کند. دقت داشته باشید که این تنظیمات بر روي
لایه اي اعمال می شود که نام آن در قسمت Layer این ابزار قرار گرفته باشد. در ادامه به توضیح کلید هاي آن می پردازیم.
کلید نام عملکرد
Contrast Adjust تنظیم میزان کانتراست ( اختلاف نقاط سفید تا سیاه )
Brightness Adjust تنظیم میزان روشنایی
Transparency Adjust تنظیم میزان شفافیت ( محوشدگی )
Swipe آشکار/ پنهان کردن لایه با حرکات عمودي یا افقی براي مشاهده لایه هاي زیرین
Flicker
روشن و خاموش شدن هاي مکرر یک لایه در بازه زمان هاي قابل تنظیم. زمان را بر حسب
میلی ثانیه در کادر کنار آن وارد نمایید.
نوار ابزار Adjustment Spatial
نوار ابزار Adjustment Spatial براي مکان مرجع ( زمین مرجع) کردن لایه هاي برداري کاربرد دارد. قرار دادن لایه در مختصات واقعی خود را
مکان مرجع نمودن می گویند. اگر چندین لایه که مکان مرجع شده باشند را در یک پروژه فراخوانی کنیم، هر یک در جاي صحیح خود قرار می گیرد.
در غیر این صورت ممکن است مکان قرار داده شده یک لایه، صحیح نباشد.
این نوار ابزار زمانی فعال می شود که حالت ویرایش لایه ها ( Editing Start ( فعال شده باشد(به نوار ابزار Editor مراجعه نمایید). پس ابتدا
مسیري را که لایه موردنظر در آن قرار دارد، به حالت ویرایش درآورید

براي زمین مرجع کردن یک یا چند لایه، داشتن حداقل 3 نقطه صحیح متناظر با آن ضروري است. هرچه نقاط بیشتري وجود داشته باشد، عمل انتقال
لایه دقیقتر انجام می شود. این نقاط را می توان با تعیین مختصات طول و عرض آن ها در قالب اعداد یا از یک لایه مکان مرجع شده در محدوده
همین لایه ها به دست آورد.
هر چه نقاط متناظر از یکدیگر فاصله بیشتري داشته باشند، نتیجه بهتري حاصل خواهد شد. سعی کنید به گوشه هاي چارچوب لایه بیشتر دقت کنید.
پیش از ترسیم خطوط لینک ها، لایه هایی که قصد انتقال آن ها را دارید تعیین کنید.

در حالت پیش فرض، فقط عوارض انتخاب شده منتقل می شوند.
اما اگر تمام عوارض لایه یا حتی چندین لایه را در نظر دارید، از منوي نوار ابزار گزینه ابتدایی آن یعنی Data Adjust Set را انتخاب کرده و در
پنجره باز شده دکمه رادیویی دوم را انتخاب کنید و لایه هاي لیست شده در زیر آن را تیکدار کنید.
زمانی که نقاط متناظر را ترسیم نمودید، از منوي ابتدایی ابزار گزینه Adjust روشن شده و با اجراي آن، عمل انتقال صورت می گیرد. در انتهاي کار و
در صورتی که دقت و کیفیت انتقال مورد تایید بود، تغییرات را ذخیره کنید.

در ادامه به توضیح کلید هاي این نوار ابزار می پردازیم :
کلید نام عملکرد
Elements Select انتخاب، تغییر اندازه و جا به جایی لینک هاي ترسیم شده
New Displacement Link
ایجاد لینک جدید
ابتدا بر روي یک نقطه معین از لایه نیازمند مکان مرجع کلیک کرده و سپس بر روي
نقطه متناظر آن در مکان صحیح (لایه کمکی) بزنید.
Link Modify ویرایش لینک هاي رسم شده
Multi displacement links
ایجاد لینک هاي متعدد از خط به خط
روي یک خط از لایه نیازمند مکان مرجع کلیک کنید و سپس بر روي خط متناظر آن
در روي لایه صحیح بزنید. در پنجره باز شده تعداد لینک ها را تعیین کنید.
Link Identity New ایجاد نقاط بنچ مارك
Area Adjustment Limited New ایجاد مجموعه اي از نقاط بنچ مارك
Clear Limited Adjustment
پاك کردن نقاط بنچ مارك Area
View Link Table
جدول مشاهده اطلاعات لینک ها
اطلاعات خطوط لینک ها (شماره و مختصات ابتدایی و انتهایی) را می توان مشاهده
نموده و تغییر داد.
match Edge تعیین لبه هاي متناظر
transfer Attribute جدول اطلاعات انتقال
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
37
نوار ابزار Georeferencing
نوار ابزار Georeferencing براي مکان مرجع ( زمین مرجع) کردن تصاویر (لایه هاي غیربرداري مانند نقشه هاي کاغذي اسکن شده یا یک
کروکی ساده یا حتی تصویر عکس هوایی و … ) به کار می رود. زمانی که شما براي اولین بار یکی از این تصاویر را به پروژه خود اضافه کنید، نرم افزار
آن را به صورت تصادفی در یک مکان غیر واقعی قرار می دهد.

براي تصحیح مکان قرارگیري آن، باید از ابزار Georeferencing استفاده کرد.
براي کار با این نوار ابزار، نیازي به فعال کردن محیط ویرایش لایه ها ( Editing Start ( نمی باشد. زیرا قرار نیست لایه هاي برداري را
ویرایش کنیم.
براي زمین مرجع کردن یک تصویر، نیاز است تا چند نقطه ي آن را در مختصات صحیح اش قرار دهید. هرچه نقاط بیشتري وجود داشته باشد، عمل
انتقال لایه دقیقتر انجام می شود. این نقاط را می توان با داشتن مختصات طول و عرض آن ها در قالب اعداد در اختیار داشت یا از یک لایه مکان
مرجع شده در محدوده همین لایه ها استفاده کرد و با مشاهده نقاط متناظر، عمل انتقال یا همان مکان مرجع کردن را انجام داد.

هر چه نقاط متناظر از یکدیگر فاصله داشته باشند، نتیجه بهتري حاصل خواهد شد. سعی کنید به گوشه هاي چارچوب تصویر بیشتر دقت کنید.
در هر عمل، تنها یک لایه منتقل می شود. در ابتدا نام لایه اي را که قصد مکان مرجع کردن آن را دارید در قسمت Layer انتخاب نمایید.
براي جلو گیري از این کار این تیک را بردارید. در این صورت بعد از ترسیم تعداد لینک هاي مناسب، براي اعمال تغییرات گزینه Display Update صحیح اش بزنید. اگر در منوي این ابزار ( تصویر بالا) گزینه Adjust Auto تیکدار باشد، با ایجاد هر لینک، تصویر منتقل شده و به روز می شود.

براي شروع کار، با استفاده از ابزار Points Control Add ابتدا بر روي یک نقطه از تصویر بزنید. سپس بر روي نقطه متناظر آن در مختصات
را بزنید. در انتهاي کار و زمانی که تصویر در جاي صحیح خود قرار گرفت، گزینه Georeferencing Update را کلیک نمایید. با اجراي این
فرمان، در کنار فایل هاي لایه تصویر در مکان ذخیره لایه در رایانه، چند فایل قرار داده می شود که حاوي اطلاعات مکان صحیح تصویر می باشد. تا
زمانی که این فایل ها در کنار فایل اصلی این تصویر قرار داشته باشد، زمانی که شما این لایه را به پروژه هاي بعدي خود اضافه کنید در همان مکان
صحیح خود قرار می گیرد.

چنانچه به هر دلیلی این فایل هاي ضمیمه پاك شده یا تغییر نام یابند، اطلاعات آن براي تصویر غیر قابل استفاده بوده و
تصویر مجددا نیازمند مکان مرجع کردن می باشد. براي ذخیره فایل در سایر فرمت هاي دیگر نیز از گزینه Rectify استفاده نمایید. در ادامه به توضیح
کلید هاي این نوار ابزار می پردازیم :
کلید نام عملکرد
Rotate چرخاندن تصویر
Shift حرکت دادن تصویر
Scale تغییر مقیاس تصویر (بزرگ و کوچک کردن آن)
ایجاد خطوط لینک Points Control Add
روي یک نقطه از تصویر کلیک کنید و سپس بر روي نقطه متناظر آن در روي لایه صحیح بزنید.
Table Link View نمایش جدول اطلاعات لینک هاي ترسیم شده
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
38
نوار ابزار Editor
نوار ابزار Editor براي ایجاد و ویرایش عوارض مکانی
کاربرد دارد.
در ابتدا به بررسی موارد موجود در منوي این نوار ابزار می
پردازیم :
براي تغییر در اطلاعات مکانی، می بایست با کمک این
ابزار مجوز لازم براي ویرایش لایه مورد نظر را صادر
کرد. به این معنا که ابتدا باید بر روي منوي بازشوي
Editor در ابتداي این نوار ابزار بزنید و سپس فرمان
Editing Start را انتخاب کنید. بعد از آن در صورتی
که مکان ذخیره شده فایل همه لایه هاي موجود در دیتافریم فعال، در یک مکان در رایانه شما ذخیره شده باشد، ابزار Editor فعال شده و
اکنون امکان ویرایش هر لایه اي را خواهید داشت. اما اگر حداقل دو فایل از لایه هاي موجود در دو مسیر متفاوت در رایانه قرار داشته باشند،
پنجره اي نمایش داده شده و از شما براي انتخاب مسیر و لایه هاي آن براي ویرایش سوال خواهد کرد.

زیرا شما تنها می توانید اطلاعات
مکانی لایه هاي هم مسیر را در یک زمان ویرایش نمایید. پس دقت داشته باشید اگر قصد ویرایش همزمان چند لایه را دارید، ابتدا آن ها را
در یک مسیر معین در رایانه خود کپی نمایید.
توصیه می شود پس از هر چند دقیقه کار با این ابزار یا انجام ویرایش هاي زیاد، گزینه Edit Save را بزنید تا تغییرات اعمال شده ذخیره
گردد. زیرا ویرایش ها تا زمانی که این فرمان یا فرمان Edit Stop اجرا نشده باشند، ذخیره نمی گردند و در صورت بسته شدن برنامه به هر
دلیلی، اطلاعات ویرایش شده از دست خواهد رفت و آخرین زمان ذخیره ویرایش ها ملاك عمل خواهد بود.
نکته :
نوار ابزاري تحت عنوان AutoSaveEdits براي تعیین زمان هایی براي ذخیره سازي خودکار تغییرات وجود دارد. این نوار ابزار در ابتدا
بر روي سیستم وجود نداشته و خودتان باید آن را نصب نمایید. با یک جستجوي ساده در اینترنت می توانید فایل کم حجم آن را پیدا کنید.

سایر فرامین موجود در این منو به شرح زیر می باشد. دقت نمایید که این فرامین ویرایشی بوده و براي اجرا، نیازمند انتخاب یک یا چند
عارضه از یک لایه می باشند. علاوه بر آن بعضی فرامین مختص نوع خاصی از لایه می باشد. مثلا فرمان هاي Split و Divide فقط
براي عوارض خطی و فرمان Intersect فقط براي عوارض سطحی کاربرد دارد.
نام عملکرد
Move
جا به جایی عوارض
در پنجره باز شده، میزان جابه جایی عارضه را نسبت به موقعیت کنونی، در قالب دو مقدار X و Y وارد نمایید. مقادیر منفی و
مثبت مجاز است.
Split
شکستن خط ( فقط عوارض خطی)
خط انتخاب شده را بر اساس مقدار دریافتی به یکی از دو شاخص واحد طول یا درصد و نیز دریافت مکان برش (از ابتداي خط یا از
انتهاي آن)، می شکند.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
39
Divide
تقسیمات برابر ( فقط عوارض خطی)
خط انتخاب شده را بر اساس دریافت تعداد تقسیمات یا میزان طول برش ها، به قطعات برابر می شکند.
Buffer
ایجاد حریم
براي عوارض انتخاب شده در لایه تعیین شده در قسمت Target ) لایه هدف) این نوار ابزار و بسته به نوع آن، حریمی را ترسیم
می کند. این فرمان براي هر نوع لایه اي قابل اجرا است اما بدیهی است که لایه هدف که قرار است این حریم در آن ایجاد شود
نباید از نوع نقطه اي باشد.
Copy
Parallel
کپی هاي موازي ( فقط عوارض خطی)
از عارضه انتخاب شده، کپی موازي در چپ یا راست یا هر دوطرف آن ترسیم می کند.
گوشه ها ( Corners (می تواند به ترتیب : داراي پخ، بدون تغییر یا قوس دار تعیین شود.
Merge
ترکیب عوارض
حداقل دو عارضه و فقط از یک لایه باید انتخاب شده باشند. عوارض انتخاب شده را با هم یکی می کند. در پنجره باز شده، عارضه مبنا براي
ذخیره اطلاعات آن براي عارضه جدید را انتخاب کنید. عارضه جدید اطلاعات خود را از این عارضه ارث بري خواهد کرد ( در صورتی که
لایه در یک پایگاه جئودیتابیس قرار گرفته باشد، مقادیر مساحت و طول به صورت سیستمی به روز می شوند ).
در صورتی که عوارض با هم فصل اشتراکی داشته باشند، در هم ادغام می شوند و در غیر این صورت یک عارضه چند پارتی ایجاد می شود.
Union
ایجاد عارضه جدید از ترکیب عوارض
مانند فرمان قبل است ولی عارضه جدید در لایه انتخاب شده در قسمت Target نوار ابزار ایجاد می شود و در عوارض انتخاب شده تغییري
ایجاد نخواهد شد. عارضه جدید هیچ اطلاعاتی را از عوارض والد خود ارث بري نخواهد کرد.
Intersect
ایجاد عارضه جدید از اشتراك عوارض
حداقل دو عارضه و فقط از یک لایه باید انتخاب شده باشند و فضاي مشترکی نیز داشته باشند. در فضاي اشتراکی یک عارضه
ایجاد می شود. در عوارض انتخاب شده تغییري رخ نمی دهد. عارضه جدید هیچ اطلاعاتی را از عوارض قبلی ارث بري نخواهد
کرد.
Clip
برش الگویی
باید فقط یک عارضه سطحی به عنوان برش دهنده انتخاب شده باشد. در حالت اول این فرمان، آن قسمت از عوارضی که در زیر
عارضه برش دهنده قرار گرفته باشند و امکان ویرایش لایه آن ها از قبل فراهم شده باشد، حفظ شده و بقیه قسمت هاي آن
عوارض حذف می گردد. در حالت دوم این فرمان، برخلاف حالت اول، فقط آن قسمتی از عوارض که در زیر این عارضه ي برش
دهنده قرار گرفته باشند، حذف می شود.
More
Editing
Tools
ابزارهاي بیشتر
دسترسی به چند نوار ابزار دیگر براي ویرایش عوارض مکانی.
Validate
Features
اعتبار سنجی توپولوژیک
بررسی خطا در ساختار توپولوژیک عارضه.
Snapping
فعال/غیرفعال کردن خاصیت چسبندگی به لایه هاي مختلف
تنظیم خاصیت چسبندگی( Snapping ( به گوشه ها، امتداد خط و نقطه انتهایی خطوط در لایه هاي مختلف. براي فعال سازي،
تیک هاي لازم را علامت بزنید.

آموزش طراحي ساختمان بتني منظم در Etabs

تنظیمات کلی Options
تعیین تنظیمات کلی نوار ابزار Editor
Move
جا به جایی عوارض
در پنجره باز شده، میزان جابه جایی عارضه را نسبت به موقعیت کنونی، در قالب دو مقدار X و Y وارد نمایید. مقادیر منفی و مثبت مجاز

همیشه در زمان ایجاد و ویرایش عوارض، به سه قسمت مهم توجه داشته باشید:
1) روش هاي نقطه گذاري
2) هدف از نقطه گذاري
3) لایه ي هدف براي ویرایش
روش هاي نقطه گذاري
انواع روش هاي نقطه گذاري، براي سهولت در ایجاد نقاط براي ایجاد عوارض و یا ویرایش آن ها تعریف شده اند. زیرا هر سه نوع لایه هاي
برداري ( نقطه اي، خطی، سطحی) از نقاط تشکیل شده اند و این مکان قرار گیري نقاط است که شکل عوارض را تعیین می کند.
انواع روش هاي نقطه گذاري :
کلید نام عملکرد
Sketch
دست آزاد
با موس به صورت آزاد نقطه گذاري نمایید.
Intersection
تقاطع دو خط ( یا تقاطع در امتداد آن ها )
نشانگر موس را نزدیک دو خط دلخواه برده و روي آنها کلیک کنید. نقطه در محل تقاطع ( یا امتداد آن ها )
ایجاد می شود.
ترسیم قوس Arc
به ترتیب نقطه ابتدایی و سپس وسط قوس و بعد انتهاي قوس را ترسیم نمایید.
Midpoint
یافتن مرکز خط
براي قرار دادن نقطه در وسط یک خط، در ابتدا و انتهاي خط ( خط حقیقی یا فرضی) کلیک کنید. نقطه در وسط
این خط قرار داده می شود.
ترسیم قوس Arc Endpoint
به ترتیب نقطه ابتدایی و انتهایی را قرار داده و سپس میزان خمش قوس را تعیین کنید.
Tangent
ترسیم قوس
ترسیم قوس در انتهاي خط در حال ترسیم. براي فعال شدن این فرمان باید حداقل دو نقطه یا یک خط از قبل
ترسیم شده باشد.
Distance- Distance
فاصه معین از دو نقطه
ترسیم نقطه اي که از دو نقطه معلوم فاصله هاي معینی داشته باشد. اگر دو دایره ترسیمی متقاطع باشند، دو نقطه
به عنوان نقطه موردنظر ارائه می شود. به سمت نقطه صحیح رفته و کلیک کنید تا ترسیم نقطه کامل شود.
Direction- Distance
فاصه معین از یک نقطه و در امتداد یک خط
ابتدا با درج دو نقطه امتداد خط را تعیین نمایید. سپس نقطه معین شده و فاصله از آن را ترسیم کنید. اگر خط و
دایره ترسیمی متقاطع باشند، دو نقطه به عنوان نقطه موردنظر ارائه می شود. به سمت نقطه صحیح رفته و کلیک
کنید تا ترسیم نقطه کامل شود.
Trace
ترسیم نقاط بر روي عوارض ترسیم شده قبلی
براي ترسیم بر روي عوارض تعیین شده می باشد. عارضه مورد نظر را انتخاب کرده و روي آن با کلیک کردن
عارضه جدیدي ترسیم نمایید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
41
هدف از نقطه گذاري
باید از قبل تعیین کرده باشید که هدف از ایجاد نقاط و خط هاي بین آن ها چیست. به عنوان مثال قصد ایجاد یک عارضه جدید دارید یا در حال برش
یک عارضه سطحی ترسیم شده هستید و یا در حال افزودن به امتداد یک خط هستید.

این موضوع از طریق قسمت Task انتخاب می شود. برخی از
این روش ها براي عوارض نقطه اي، برخی براي عوارض خطی و برخی براي عوارض سطحی می باشد.
دقت داشته باشید که روش هاي این قسمت در 4 دسته می باشند:
 ایجادي : براي رسم یک عارضه جدید.
 ویرایشی : تغییر شکل عوارض ترسیم شده.
 توپولوژیکی : با استفاده از روابط همسایگی، کار ترسیم را ساده تر و سریعتر می کنند.
 انتخابی : کمک در امر انتخاب.
نکته :
در زمان استفاده از ابزار هاي ویرایشی اگر عارضه اي انتخاب نشده باشد، امکان نقطه گذاري در دسترس نخواهد بود.
انواع هدف هاي حاصل از نقطه گذاري :
نام عملکرد
Create New
Feature
ایجاد یک عارضه جدید (ایجادي)
بعد از اتمام شکل جدید، کلید 2F را بزنید یا زمان ترسیم آخرین نقطه از عارضه، دوبارکلیک کنید.
Reshape Feature
تغییر شکل عارضه ي ترسیم شده (ویرایشی)
خطوط ترسیمی عبور کننده از عارضه، شکل آن را تغییر می دهد. (فقط براي عوارض غیر نقطه اي)
Cut Polygon
Features
برش دادن عوارض سطحی (ویرایشی)
خط برش باید از عارضه به طور کامل عبور نماید. (فقط براي عوارض سطحی)
Mirror Features
ایجاد تصویر آینه اي از عارضه (ویرایشی)
خطی که ترسیم می کنید، به عنوان آینه عمل کرده و از عارضه انتخابی عارضه جدیدي را که تصویري از عارضه انتخابی
است، ایجاد میکند.
Extend/Trim
Features
برش خط / امتداد دادن خط (ویرایشی)
خطی که ترسیم شود اگر خط انتخابی را قطع نماید، فرمان Trim اجرا شده و عوارض واقع در سمت راست خط ترسیمی را
حذف می کند. اگر خط ترسیمی با خط انتخابی برخورد نداشته باشد، فرمان Extend اجرا شده و در صورت امکان خط
انتخابی را تا خط ترسیمی امتداد می دهد. (فقط براي عوارض خطی)
Modify Feature
ویرایش عارضه ترسیم شده (ویرایشی)
نقطه هاي تشکیل دهنده عارضه نمایان شده و امکان ویرایش آن ها فراهم می شود.
Auto Complete
Polygon
تکمیل خودکار عوارض سطحی (ایجادي)
چنانچه خطوطی که با این فرمان ترسیم می کنید با یکدیگر و یا با عوارض ترسیم شده قبلی ( فقط در همان لایه ي هدف
) فضاي بسته اي ایجاد کند، یک عارضه ایجاد می شود. (فقط براي عوارض سطحی)
Select Features
Using a Line
انتخاب عوارض با ترسیم یک خط (انتخابی)
عوارضی که با خط ترسیمی برخوردي داشته باشند، انتخاب می شوند.
Select Features
Using an Area
انتخاب عوارض با ترسیم یک سطح (انتخابی)
عوارضی که با سطحی که ترسیم خواهید کرد اشتراکی داشته باشند، انتخاب می شوند.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
42
نکته در باره فرمان Polygon Complete-Auto :
این فرمان بر روي عوارض قبلی عارضه اي ایجاد نمی کند. یعنی باعث ایجاد خطاي همپوشانی عوارض (Overlap (نمی شود. از این
رو توصیه می شود در زمان ترسیم عوارض همسایه در لایه هاي سطحی، از این فرمان استفاده شود زیرا هم باعث کاهش زمان ترسیم
شده و هم دقت ویرایش را افزایش خواهد داد.
لایه ي هدف براي ویرایش
در قسمت Target، باید لایه هدف براي ویرایش را انتخاب نمود. فرامین ایجادي عوارض جدید را در لایه فعال ترسیم می کنند. اگر نوع
لایه فعال با نوع فرمان در قسمت (Task (همخوانی نداشته باشد، امکان نقطه گذاري از دسترس خارج می شود.

( به عنوان مثال اگر هدف
از نقطه گذاري، Polygon Complete Auto باشد اما لایه ي هدف از نوع نقطه اي تعیین شده باشد).
در انتهاي این نوار ابزار نیز چند ابزار وجود دارد که کاربرد هر یک در جدول زیر توضیح داده شده است :
کلید نام عملکرد
شکستن دستی خطوط Split
یک خط انتخاب شده ( باید فقط یک خط انتخاب شده باشد ) را از محل کلیک کردن می شکند.
چرخش عوارض Rotate
عوارض انتخاب شده را با کلیک و درگ، می چرخاند.
جدول اطلاعات توصیفی Attributes
اطلاعات توصیفی عوارض انتخاب شده را نمایش داده و امکان تغییر آن را نیز فراهم می کند.
مشخصات نقاط ترسیمی Properties Sketch
نقاط ترسیمی براي ایجاد خط و سطوح را نمایش داده و امکان تغییر آن را نیز فراهم می کند

نوار ابزار Topology
نوار ابزار Topology براي مدیریت اصلاح خطاهاي توپولوژیکی (مکانی) عوارض برداري می باشد. ایجاد ساختار توپولوژیک در یافتن
خطاهاي مکانی و کمک در اصلاح آن ها کاربرد زیادي دارد. به عنوان مثال وجود خطاي همپوشانی ( Overlap ( یا ایجاد فضاي خالی در
بین عوارض همسایه ( Gap (در عوارض سطحی از انواع خطاهاي مکانی هستند که با ایجاد ساختار توپولوژیک قابل ردیابی و اصلاح می
باشند.
در ادامه تنها به توضیح کلید هاي این نوار ابزار می پردازیم :
کلید نام عملکرد
Topology Map انتخاب لایه ها براي مشاهده و ویرایش خطاهاي آن.
Construct Features
ایجاد عارضه در لایه ي در حال اصلاح با کمک یک عارضه انتخاب شده در لایه
کمکی.
Lines Planarize شکستن خطوط ایجاد کننده خطا در لایه هاي خطی.
Tool Edit Topology انتخاب و ویرایش عوارض توپولوژیک شده.
Features Shared Show نمایش عوارض مشترك در یک خط. ( عوارض همسایه )
Area Specified In Topology Validate بازآفرینی ساختار توپولوژي در کادري که در ادامه رسم خواهید کرد.
Extent Current In Topology Validate بازآفرینی ساختار توپولوژي در محدوده ي قابل مشاهده در صفحه نمایش.
Topology Entire Validate بازآفرینی ساختار توپولوژي در سراسر لایه.
Tool Error Topology Fix انتخاب دستی خطاهاي توپولوژیک.
Inspector Error باز و بسته کردن پنجره نمایش خطاهاي توپولوژیک.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی

44
نوار ابزار Layout
براي مدیریت و کنترل نمایش آنچه که چاپ خواهد شد، می باشد. این نوار ابزار تنها در زمانی که شما در محیط View Layout قرار داشته باشد،
کاربردي خواهد بود.
کلید نام عملکرد
In Zoom بزرگنمایی بر روي نقشه چاپی ( زوم کاغذ ) با کلیک کردن یا کشیدن یک کادر
Out Zoom کوچکنمایی بر روي نقشه چاپی ( زوم کاغذ ) با کلیک کردن یا کشیدن یک کادر
Pan جا به جایی بر روي نقشه
In Zoom Fixed بزرگنمایی به مقدار معین به وسط صفحه
Out Zoom Fixed کوچکنمایی به مقدار معین از وسط صفحه
Page Whole Zoom نمایش کامل کادر چاپ در بزرگترین حالت آن
100% to Zoom بزرگنمایی در حد چاپ واقعی ( آنچه که بعد از چاپ بر روي کاغذ خواهد دید )
extent to back Go بازگشت به نماي قبلی مشاهده محتویات View Layout
extent to forward Go رجوع به نماي قبل از آخرین بازگشت به نماي قبلی در مشاهده محتویات View Layout
Mode Draft Toggle مشاهده نام دیتافریم هاي موجود
Frame Data Focus انتخاب دیتافریم فعال
Layout Change تغییر قالب چاپ نقشه
نوار ابزار Labeling
براي مدیریت قرارگیري برچسب لایه ها شامل اعمال اولویت قرار گیري، نمایش یا عدم نمایش برچسب ها در موارد خاص و … می باشد.
کلید نام عملکرد
Manager Label باز کردن پنجره مدیریت قرارگیري برچسب ها براي همه لایه هاي موجود.
Label Priority
اولویت بندي قرارگیري برچسب ها در لایه هاي مختلف. Ranking
Label Weight
اختصاص وزن به عوارض و برچسب ها براي قرار گیري بهتر در صفحه. Ranking
Lock Labels
ثابت کردن موقت تمام برچسب ها .
برچسب ها با جا به جایی صفحه در مکان خود ثابت بوده و با تغییر زوم بزرگ و کوچک می شوند. براي
لغو آن مجددا بر روي این ابزار بزنید.
Labeling Pause تمام برچسب ها از تمام لایه ها را موقتا مخفی می کند. براي لغو آن مجددا بر روي این ابزار بزنید.
View Unplaced
Labels
نمایش برچسب هاي ثبت نشده به دلیل نبودن فضاي مناسب براي قرارگیري آن.
این برچسب ها با رنگ متفاوتی ( پیشفرض قرمز ) نمایش داده می شوند.

مراحل ساخت ویلا ، ساختمان و آپارتمان

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
45
نوار ابزار Draw
نوار ابزار Draw براي ایجاد و ویرایش عناصر گرافیکی ( Elements ( به کار می رود. عناصر گرافیکی به هر گونه ترسیمات در پروژه و خارج از لایه
هاي برداري و رستري گفته می شود و شامل متون،چند ضلعی ها،خطوط،نقاط و نمادهاي خاص می باشد. در منوي اولیه آن که با کلیک بر روي دکمه
Drawing ظاهر خواهد شد،تنظیمات بیشتري براي ترسیمات ایجاد شده قرار داده شده است. ترسیمات ( گرافیکی و نه متنی) ایجاد شده را با انتخاب
گزینه Features To Graphics Convert می توان به یک فایل برداري تبدیل کرد. گزینه Properties Symbol Default نیز براي
تغییر تنظیمات پیشفرض ترسیمات به کار می رود.
کلید نام عملکرد
Elements Select انتخاب ،تغییر اندازه و جا به جایی عناصر گرافیکی.
Rotate چرخش عنصر گرافیکی انتخاب شده.
Zoom To Selected
زوم کامل بر روي عنصر گرافیکی انتخاب شده. Elements
Rectangle New ترسیم مستطیل گرافیکی.
Polygon New ترسیم چند ضلعی گرافیکی . براي ترسیم آخرین نقطه،دوبار کلیک کنید تا از ترسیم خارج شوید.
Circle New ترسیم دایره گرافیکی.
Ellipse New ترسیم بیضی گرافیکی.
Line New ترسیم خطوط گرافیکی. براي ترسیم آخرین نقطه،دوبار کلیک کنید تا از ترسیم خارج شوید.
Curve New ترسیم خطوط منحنی گرافیکی. براي ترسیم آخرین نقطه،دوبار کلیک کنید تا از ترسیم خارج شوید.
Freehand New ترسیم به مانند یک مداد ( دست آزاد ).
Marker New ترسیم یک نقطه گرافیکی.
Text New درج متن.
Text Splined New درج متن بر روي مسیر منحنی شکل. براي متون انگلیسی مناسب می باشد.
Label درج برچسب عوارض به صورت تکی. باید در محیط Data View قرار گرفته باشید.
Callout درج متن در داخل Callout.
Text Polygon New درج متن در داخل چند ضلعی. براي ترسیم آخرین نقطه،دوبار کلیک کنید تا از ترسیم خارج شوید.
Text Rectangle New درج متن در داخل مستطیل.
Text Circle New درج متن در داخل دایره.
Vertices Edit ویرایش ترسیمات قبلی.
Bold پررنگ و برجسته شدن ( بولد ) متن هاي انتخاب شده.
Italic مورب شدن ( ایتالیک ) متن هاي انتخاب شده.
Underline زیر خط دار شدن متن هاي انتخاب شده.
Color Font اختصاص رنگ براي متن هاي جدید و یا تغییر رنگ متن هاي انتخاب شده.
Color Fill اختصاص رنگ داخلی ترسیمات جدید و یا تغییر آن براي ترسیمات انتخاب شده.
Color Line اختصاص رنگ خطوط جدید و یا تغییر آن براي خطوط انتخاب شده.
Color Marker اختصاص رنگ نقاط جدید و یا تغییر آن براي نقطه هاي انتخاب شده.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS نوار ابزارهاي الحاقی
46
نوار ابزار Graphics
نوار ابزار Graphics براي مدیریت بهتر و سریعتر عناصر گرافیکی ترسیم شده ( مرتب سازي، هم اندازه کردن، چرخاندن، در یک راستا
کردن و …) در نظر گرفته شده است. دقت داشته باشید که براي استفاده از فرامین این نوار ابزار، ابتدا نیاز است که یک یا حداقل دو عنصر
گرافیکی انتخاب شوند. براي انتخاب عناصر یا همان ترسیمات گرافیکی، از ابزار Elements Select ( ) در نوار ابزار
هاي Draw یا Tools استفاده می شود. در ادامه به توضیح کلید هاي این نوار ابزار می پردازیم :
کلید نام عملکرد
Group
عناصر انتخاب شده را همگروه می کند.
همگروهی باعث حرکت جمعی و بزرگ و کوچک شدن متناسب عناصر گروه می شود.
Ungroup گروه انتخابی را به اجزاء آن تفکیک می کند.
Bring to Front
عناصر انتخابی را جلو می آورد.
( اگر عناصر بر روي هم قرار گرفته باشند، ابتدا عناصر جلوتر ترسیم می شود)
Back to Send عناصر انتخابی را به عقب می راند.
Backward Send عناصر انتخابی را یک بخش جلو می آورد.
Forward Bring عناصر انتخابی را یک بخش عقب می برد.
Align to Margins
در صورت فشرده بودن این دکمه، مبناي مرتب کردن در تمام فرامین مرتب سازي (Align که در ادامه می آیند)
بر اساس چارچوب دیتافریم فعال تنظیم می شود. در غیر این صورت مبنا، آخرین عنصر انتخابی خواهد بود.
Left Align مرتب سازي عمودي عناصر انتخابی از سمت چپ آن ها
Center Align مرتب سازي عمودي عناصر انتخابی از مرکز آن ها
Right Align مرتب سازي عمودي عناصر انتخابی از سمت راست آن ها
Top Align مرتب سازي افقی عناصر انتخابی از سمت بالاي آن ها
Align Vertical
مرتب سازي افقی عناصر انتخابی از مرکز آن ها Center
Bottom Align مرتب سازي افقی عناصر انتخابی از سمت پایین آن ها
Distribute
یکسان سازي فاصله افقی بین عناصر انتخابی Horizontally
Vertically Distribute یکسان سازي فاصله عمودي بین عناصر انتخابی
Size Same Make عناصر انتخابی را با آخرین عنصر انتخاب شده از نظر اندازه (طول و عرض) یکسان می کند.
Width Same Make عناصر انتخابی را با آخرین عنصر انتخاب شده از نظر اندازه افقی یکسان می کند.
Height Same Make عناصر انتخابی را با آخرین عنصر انتخاب شده از نظراندازه عمودي یکسان می کند.
Right Rotate چرخش عناصر انتخابی به اندازه 90 درجه به راست
Left Rotate چرخش عناصر انتخابی به اندازه 90 درجه به چپ
Horizontally Flip برگردان آینه اي عناصر انتخاب شده به صورت افقی
Vertically Flip برگردان آینه اي عناصر انتخاب شده به صورت عمودي
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
47
آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
یکی از ویژگی هاي اصلی نرم افزار GIS، ذخیره همزمان اطلاعات توصیفی و مکانی و انجام تحلیل هاي متنوع بر روي هر دو نوع اطلاعات
اطلاعات معینی در آن ها ثبت و ذخیره کرد. با کمک این جداول می توان عوارض را انتخاب کرد؛ محاسبات آماري را بر روي همه یا بخشی می باشد. اطلاعات توصیفی هر لایه را می توان در جدول پیوست شده به آن مشاهده نمود. می توان ستون هاي جدید به آن افزوده و
از عوارض مشاهده کرد؛ به ترسیم نمودار پرداخته و جداول مطلوب را در کنار نقشه چاپ نمود.
براي مشاهده جدول اطلاعات توصیفی، به یکی از روش هاي زیر میتوان اقدام نمود:
 راست کلیک روي عنوان لایه در پنجره ي Content Of Table و انتخاب گزینه Table Attribute Open
 نگه داشتن کلید Ctrl از صفحه کلید و دوبار کلیک بر روي عنوان لایه
 انتخاب لایه و زدن همزمان کلید هاي T + Ctrl
در این قسمت با ویژگی ها و کاربرد هاي جدول اطلاعات توصیفی در قالب موارد زیر آشنا خواهید شد.
1) راست کلیک روي سرستون
2) منوي امکانات (Options(
3) جزئیات بیشتر

راست کلیک روي سرستون
در هنگام راست کلیک بر روي یک عنوان سرستون، بسته به نوع محتوایی آن ستون، منویی باز خواهد شد
که فرامینی را در اختیار شما قرار می دهد.
Sort Ascending
سطر هاي جدول را بر اساس محتواي این ستون و به صورت کم به زیاد ( از ابتدا به انتهاي حروف الفبا )
مرتب می کند.
Sort Descending
سطر هاي جدول را بر اساس محتواي این ستون و به صورت زیاد به کم ( از انتها به ابتداي حروف الفبا ) مرتب می کند.
Advanced Sorting
مرتب سازي بر اساس دو یا سه ستون.
Summarize
محاسبات آماري ( جمع، میانگین، کمترین، انحراف معیار و … ) را بر اساس یک ستون معین و بر روي داده هاي یک یا چند ستون ( که می
بایست از نوع عددي باشند) انجام می دهد.
Statistics
شاخص هاي آماري را براي همه عوارض و یا عوارض انتخاب شده نشان می دهد. شاخص ها به شرح زیر می باشد :
Count : تعداد  Minimum : کمترین  Maximum : بیشترین  Sum : جمع  Mean : میانگین  Standard Deviation : معیار انحراف 
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
49
Field Calculator
از مهمترین و پر کاربردترین فرمان ها در این منو می باشد. براي درج
مقادیر معین در یک ستون براي همه عوارض یا فقط عوارض انتخاب
شده، به کار می رود.
Calculate Geometry
براي محاسبات وابسته به مکان عارضه ها مانند مساحت، مختصات، طول،
محیط و … به کار می رود.
– در قسمت Property باید شاخص موردنظر براي محاسبه را تعیین
نمایید. با توجه به نوع لایه برداري، مقادیر این شاخص ها متفاوت خواهد
بود.
– در قسمت System coordinate می بایست تعیین کنید که مبناي
محاسبات بر اساس سیستم مختصات لایه مذکور انجام گیرد یا بر اساس
سیستم مختصات پروژه ي جاري.
– واحد محاسباتی نیز از قسمت Units تعیین می گردد.
نکته :
اگر قصد محاسبه نمودن شاخص مختصات x یا y را در قالب درجه، دقیقه و ثانیه ( ) داشته باشید، می بایست
ستون موردنظر براي این کار حتما از نوع متنی (Text (ایجاد شده باشد.
Turn Field Off
ستون موردنظر را خاموش می کند.
Freeze\Unfreeze Column
ستون موردنظر را درسمت چپ جدول ثابت نگه می دارد و با اسکرول جدول به سمت راست، از صفحه خارج نمی شود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
50
Delete Field
ستون موردنظر را حذف می کند. توجه داشته باشید که بعد از حذف یک ستون، امکان بازیابی آن فراهم نیست.
ستون هاي اصلی لایه ( SHAPE، Area_SHAPE، Length_SHAPE، FID، OBJECTID ( حذف نمی شوند.
حذف ستون لایه هایی که در حالت ویرایش عوارض ( Editing Start ( باشند، ممکن نیست. ابتدا باید حالت ویرایش لایه را غیر فعال
نمود.
Properties
براي مشاهده اطلاعات ستون موردنظر و یا نحوه نمایش محتوایی ستون هاي عددي، از این قسمت اقدام نمایید.
 منوي امکانات (Options(
در قسمت پایین و سمت راست جدول اطلاعات توصیفی، کلید Options قرار گرفته است. این دکمه دسترسی به فرامین خاصی را از طریق
منوي آن در اختیار شما قرار می دهد. در ادامه به بررسی آن ها می پردازیم :
Find & Replace…
براي پیدا کردن یک عبارت معین و یا تغییر نام آن در سلول هاي جدول استفاده می شود. این عمل می تواند
در ستون هاي انتخابی و یا همه ستون ها صورت گیرد. توجه داشته باشید که براي تغییر نام یک عبارت، می
بایست لایه موردنظر به حالت ویرایش ( Editing Start ( قرار گرفته باشد.
Select By Attributes…
پنجره انتخاب به کمک جدول اطلاعات توصیفی را باز می کند. تنها تفاوت آن با اجراي این پنجره از طریق
منوي Selection، این است که در این روش، فقط از عوارض لایه اي که از جدول آن پنجره انتخاب به
کمک اطلاعات توصیفی اجرا شده است، صورت می گیرید. اما زمانی که این پنجره از منوي Selection
فراخوانی شود، در قسمت ابتدایی آن باید لایه مورد نظر را تعیین کرد.
براي آشنایی با روش هاي انتخاب عوارض به صفحه 58 رجوع کنید.
Clear Selection
عوارض انتخاب شده از لایه جاري را از حالت انتخاب خارج می کند.
Switch Selection
حالت انتخاب عوارض را در لایه جاري معکوس می کند. یعنی عوارض انتخاب شده از حالت انتخاب خارج شده و عوارضی که انتخاب نبوده
اند، به حالت انتخاب در می آیند.

شبیه ساز دوربین لایکا

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
51
Select All
همه عوارض موجود در لایه جاري را انتخاب می کند.
Add Field…
براي افزودن یک ستون جدید به جدول اطلاعاتی لایه جاري به کار می رود.
در قسمت Name یک نام براي ستون بنویسید. رعایت اصول زیر براي تعیین یک نام
الزامی است :
– تکراري نباشد.
– با عدد شروع نشود. در بقیه کاراکتر ها غیر از کاراکتر ابتدایی، استفاده از عدد، بلامانع است.
– از علائم و کاراکتر هاي غیر الفبایی و خاص و علائم نگارشی مانند (><؟/}{-* )
استفاده نشود.
– از فاصله خالی (Space (و (-) استفاده نشود. تنها کاراکتر غیر حروف و اعداد که مجاز
می باشد ( _ ) یا همان آندرلاین می باشد.
– از اسامی رزرو شده و یا توابع استفاده نشود.( مانند sum، All، Min، Max، …( . در صورت افزودن کاراکتر هاي مجاز به ابتدا و یا
انتهاي اسامی این گروه، ممنوعیت استفاده از آن برطرف می شود.
در قسمت Type نیز باید نوع داده ورودي براي ستون را تعیین نمایید.
– Integer Short : اعداد صحیح کوتاه در گستره – 32،768 تا 32،767
– Integer Long : اعداد صحیح بلند در گستره – 2،147،483،648 تا 2،147،483،647
– Float : اعداد اعشاري بین 38E1/2 تا 38-E3/4
– Double : اعداد اعشاري بین 308E1/8 تا – 30E2/2
– Text : این نوع ستون تمامی کاراکترهاي عددي و حرفی را پذیرا میشود. ولی باید توجه داشت که اعداد وارد شده در این نوع ستون، به
عنوان عدد شناخته نمیشود و نمیتوان از آنها در محاسبات عددي استفاده کرد.
هاي اندازه اي (Dimensions (و آیتمهایی مثل عکس، داده هاي چند رسانه اي و یا دادهها کدبندي شده میتوانند در این نوع ستون ها – Blob : این ستون مخصوص ذخیره رشته هاي بلند باینري (دودویی) است. در ArcGIS داده هاي توضیحی (Annotation (و داده – Date : در این ستون ها میتوان تاریخ و ساعت و یا هر دو را قرار داد.
ذخیره شود. براي ذخیره اطلاعات در این نوع ستون احتیاج به یک Loader است. آموزش این ابزار از حوصلهي این کتاب خارج است. براي
اطلاع از این ابزار به آموزش هاي ارائه شده در Help نرم افزار مراجعه کنید.
– Raster : این ستون قادر است تصاویر را در یک Geodatabase ذخیره کند. بر خلاف هایپرلینک که تصاویر را به لایه لینک میکند،
در ستون Raster تصاویر در داخل خود Geodatabase ذخیره میشوند.
عارضه یک کد جهانی نسبت دهد. بعد از ایجاد datasets Feature بر روي datasets Feature راست کلیک کنید و گزینهي global Add – Guid : این کلمه مخفف کلمه ي Identifier Unique Globally است که یک شناسهي جهانی است. نرم افزار میتواند به هر
IDs را انتخاب کنید، با این کار به هر عارضه یک کد نسبت داده میشود

Turn All Fields On
تمام ستون ها را روشن می کند.
Show Field Aliases
حالت نمایش عنوان ستون را بین حالت نمایش واقعی نام و یا نام مستعار تغییر می دهد.
عبارت Aliases به معناي نام مستعار براي ستون است. این عنوان را در هنگام ایجاد لایه یا بعد از ایجاد آن از قسمت تنظیمات ستون می
توان تعیین کرد. محدودیتی در درج این نام وجود ندارد.
Restore Default Column Widths
عرض همه ستون ها را براي نمایش کامل محتواي همه ستون ها بهینه می کند.
Join and Relates
براي اتصال و غنی سازي اطلاعات توصیفی به کار می رود. با این عمل اطلاعات توصیفی از یک جدول دیگر به جدول فعلی پیوند می
خورد.
این اتصال می تواند از نوع یک به یک ( Join ( و یا یک به چند ( Relate ( باشد. در نوع اول براي هر سطر ( عارضه ) فقط یک مشخصه
در جدول جدید وجود دارد. اما در نوع دوم این محدودیت وجود ندارد.
براي آشنایی با انواع اتصال اطلاعات به جداول توصیفی و نحوه اجراي آن به صفحه 54 رجوع نمایید.
Related Tables
در صورت انتخاب عوارض از لایه و وجود اتصال جدولی از نوع Relate به جدولی دیگر، عناصر داراي ارتباط با عوارض انتخابی را در جدول
Relate شده نمایش می دهد.
Creat Graph…
براي ترسیم نمودار کاربرد دارد.
Add Table to Layout
جدول اطلاعات توصیفی را به محیط چاپ نقشه ( View Layout ( به عنوان یک عکس اضافه می کند.
Reload Cache
تازه سازي محتواي جدول را انجام می دهد. عملکردي همانند ابزار رفرش ( refresh ( را در ویندوز و سایر نرم افزارها ایفا می کند.
Print…
تنظیمات چاپ فقط جدول را اجرا می کند.
Reports
براي تهیه گزارش از اطلاعات موجود در جدول کاربرد دارد. این گزارش ها به زبان انگلیسی ایجاد می شود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی
53
Export…
براي تهیه یک نسخه کپی فقط از جدول اطلاعات توصیفی ( و نه اطلاعات مکانی ) در قالب هاي مختلف به کار می رود.
Appearance…
پنجره تنظیمات نحوه نمایش جدول را اجرا می کند. تنظیماتی از قبیل رنگ و اندازه و نوع فونت، رنگ سلول عوارض انتخاب شده و … را می
توان تعیین کرد.
 جزئیات بیشتر
دانستن برخی از جزئیات در هنگام کار با جدول اطلاعات توصیفی می تواند سودمند باشد :
 براي زوم بر روي جدول، ضمن نگه داشتن کلید Ctrl چرخ موس را بچرخانید.
 براي جابه جایی ستون ها ابتدا بر روي نام آن یک بار کلیک کنید و سپس با درگ و جابه جایی آن را منتقل کنید.
 براي بهینه سازي عرض یک ستون، روي خطوط انتهایی در سرستون آن دوبار کلیک کنید.
 براي تغییر عرض ستون به اندازه دلخواه، روي خطوط انتهاي خط جدول در سرتیتر کلیک کرده و ضمن نگه داشتن کلید موس، آن را
جا به جا کنید.
 براي مرتب کردن اطلاعات جدول بر اساس یک ستون، روي نام ستون دوبار کلیک کنید. دوبار کلیک مجدد باعث مرتب سازي
معکوس می شود.
 براي خاموش کردن یک ستون، ضمن نگه داشتن کلید Ctrl بر روي عنوان آن دوبار کلیک کنید.
 براي کپی کردن محتواي یک سلول، روي آن راست کلیک کرده و گزینه Copy را بزنید.

اتصال جداول توصیفی
عمل اتصال جداول ( Join ( به دو روش امکان پذیر است :
1) اتصال توصیفی ( join Attribute(
2) اتصال مکانی ( join spatial(
در روش اول معمولا براي اتصال اطلاعات توصیفی از سایر منابع مانند فایل هاي اکسل و یا اکسس و یا حتی جداول اطلاعات توصیفی در
بانک هاي جئودیتابیس که با پسوند dbf ذخیره شده اند، به جداول اطلاعات
توصیفی لایه مورد نظر استفاده می شود.
در اتصال روش دوم، بر اساس موقعیت مکانی لایه ها و اشتراك فضایی بین
عوارض آن ها، عمل انتقال داده ها از یک لایه به لایه دیگر اتفاق می افتد.
در پنجره Join در اولین منوي آبشاري و تحت عنوان you do What
layer this to join to want می توان نوع این اتصال را تعیین کرد:
گزینه اول آن ( table a from attributes join ( به اتصال توصیفی و گزینه دوم آن به اتصال مکانی اشاره دارد.
1) اتصال توصیفی ( join Attribute(
وجود یک ستون مشترك در هر دو جدول شرط لازم و کافی براي برقراري این نوع اتصال می باشد. مهم نیست که نام این دو ستون در هر
دو جدول یکسان باشد یا نباشد، اما مهم آن است که محتواهاي متناظر آن ها یکسان باشد.
براي درك بهتر، فرض کنید اطلاعات مربوط به 10 قطعه در یک لایه برداري از نوع سطحی را در اختیار داریم.
در جدول اطلاعات توصیفی این لایه نیز فقط مساحت قطعات و شماره کد منحصر به فردي که براي
هر قطعه تعریف شده است، قرار دارد.
در یک فرآیند برداشت میدانی، اطلاعات کاربري، طبقات و قدمت را براي این 10 قطعه برداشت کرده و در یک فایل اکسل ذخیره میکنیم.

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS اتصال جداول توصیفی
55
در این مثال، ستون هاي تحت عنوان Code در جدول لایه اولیه و ID در
جدول اکسل، ستون هاي مشترك براي این اتصال می باشند. با وجود همین
ستون مشترك است که سیستم تشخیص خواهد داد که اطلاعات موجود در
هر سطر جدول مربوط به کدام عارضه در لایه برداري می باشد. بعد از عمل
اتصال، جدول لایه مطابق شکل روبر می شود:
در این میان رعایت چند نکته بسیار مهم در نحوه ذخیره اطلاعات در فایل اکسل ضروري می باشد :
1) محتواي ستون مشترك معمولا براي هر عارضه منحصر به فرد می باشند.

2) عنوان سرستون ها در جدول اکسل فارسی نباشد و اصول استاندارد نام گذاري در Gis براي نام آن ها رعایت شده باشند.( با عدد شروع
نشوند؛ از علائم و کاراکتر هاي خاص استفاده نشود؛ از فضاي خالی ( Space ( استفاده نشود؛ تنها کاراکتر مجاز غیر عدد و حروف، علامت
آندرلاین ( _ ) می باشد؛ از اسامی رزرو شده و یا توابع استفاده نشود(عباراتی مانند min – Max – sum – …((
3) عنوان ستون ها در سطر اول باشند و بالاي آن ها سطر خالی دیگري نباشد.
4) نوع ستون مشترك در هر دولایه باید یکسان باشد. یعنی هردو متنی یا هر دو عددي باشند.
5) هیچ سلول ترکیب شده ( merg ( از چند سلول دیگر، وجود نداشته باشد.
نحوه برقراري اتصال
همیشه براي عملیات اتصال، بر روي لایه هدف یا میزبان یا به عبارت دیگر
همان لایه اي که قصد دارم اطلاعات جدید در جدول آن قرار بگیرد، راست
کلیک کرده و فرمان Join را اجرا میکنیم.
براي اجراي اتصال، لازم است که در پنجره باز شده Data Join، به
ترتیب سه پارامتر را معرفی نماییم:
– تعیین نام ستون مشترك از لایه مورد نظر.
– معرفی جدول اطلاعاتی دوم.
– تعیین نام ستون مشترك از جدول اطلاعاتی دوم.
در قسمت انتهایی این پنجره و در قسمت Options Join نیز می توان
تعیین نمود که همه سطرها حفظ شود یا تنها سطرهایی که متناظر آن ها
اطلاعاتی از جدول دوم وجود داشته است، نمایش داده شود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS اتصال جداول توصیفی
56
نکته :
این اتصال موقت می باشد. یعنی می توان آن را لغو نمود. براي تثبیت اطلاعات، باید بعد از انجام اتصال از این لایه یک لایه جدید از
طریق فرمان Data Export تهیه کرد. براي این منظور بر روي لایه، راست کلیک کرده و از گزینه Data گزینه Data Export را
بزنید. یک مسیر را تعیین کرده و بعد از انتخاب یک نام، کلید Ok را بزنید.
2) اتصال مکانی ( join spatial(
در اتصال مکانی، موقعیت مکانی عوارض و نحوه قرار گیري آن ها نسبت به
یکدیگر در دو لایه حائز اهمیت می باشد. براي نتیجه بهتر توصیه می شود
که سیستم تصویر هر دو لایه یکسان باشد. در غیر این صورت سیستم تصویر
لایه هدف مبنا قرار خواهد گرفت.
در این نوع اتصال با توجه به نوع لایه هاي برداري ( نقطه اي، خطی،
سطحی )، حالات مختلفی رخ خواهد داد. اما مبناي همه آنها بر اساس
اشتراك فضایی لایه ها با یکدیگر می باشد.
این نوع اتصال، به دو حالت می تواند انجام شود :
1 ) محاسبات آماري مختلفی از ستون هاي آماري لایه دوم محاسبه شده و
براي عوارض لایه هدف ( اولیه ) ذخیره می شود.
2) اطلاعات همه ستون هاي از لایه دوم به لایه هدف ( اولیه ) منتقل می
شود.
در حالت اول، براي تمام ستون هاي عددي، تابع محاسباتی تعیین شده براي همه عوارضی از لایه دوم که با یک عارضه از لایه هدف ( اولیه
) در اشتراك هستند محاسبه شده و در همان سطر عارضه لایه هدف و در یک ستون با نامی متشکل از نام ستون عددي لایه دوم و نام تابع
محاسباتی، ذخیره می شود. براي درك بیشتر به مثال زیر توجه نمایید :

فرض کنید براي یک محدوده بافت فرسوده یک طرح جدید تهیه شده
است. حال براي دانستن اینکه براي اجراي هر پروژه از طرح جدید، چه
مساحتی از قطعات بافت فرسوده می بایست تملک شود، از این نوع اتصال
استفاده می شود. ستون عددي مورد محاسبه نیز مساحت در لایه وضع
موجود بوده و تابع محاسباتی نیز “جمع” ( Sum (می باشد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS اتصال جداول توصیفی
57
در حالت دوم، اطلاعات از جدول لایه دوم به لایه هدف ( اولیه ) و براي عوارضی که اشتراك فضایی داشته باشند منتقل می شود. بر این
اساس حالت هاي مختلفی اتفاق می افتد. در زیر تنها به ذکر یک مورد اکتفا می شود. بقیه حالات نیز شباهت زیادي با این مورد خواهند
داشت.
فرض کنید لایه هدف ما یک لایه سطحی و لایه دوم ما یک لایه نقطه اي باشد. قصد داریم تا اطلاعات از لایه نقطه اي به لایه هدف
منتقل شود. در این انتقال چند حالت اتفاق می افتد :
1) در درون عارضه سطحی یک نقطه از لایه دوم وجود دارد. ( اشتراك فضایی) :
اطلاعات نقطه به عارضه مذکور اختصاص می یابد.
2) در درون عارضه سطحی بیش از یک نقطه وجود دارد :
اطلاعات یکی از نقطه ها ( به طور تصادفی) به عارضه مذکور اختصاص می یابد.
3) در درون عارضه سطحی هیچ نقطه اي قرار ندارد:
دقت داشته باشید در این صورت سیستم به دنبال اولین نقطه اي که کمترین فاصله را با این عارضه داشته باشد می گردد و اطلاعات آن را به این
عارضه تخصیص می دهد. البته در لایه ایجاد شده نهایی که نتیجه این اتصال می باشد، به صورت خودکار یک ستون با نام Distance ایجاد شده و
فاصله این نقطه تا عارضه سطحی در آن قید می شود.
عملیات نرم افزاري این نوع اتصال نیز بسیار ساده است. بعد از تعیین نوع اتصال مکانی، لایه دوم را می بایست تعیین کرد. بعد از آن یکی از
حالات اتصال را توسط دو دکمه رادیویی انتخاب کرده و در انتها مسیري را براي ذخیره لایه جدید که نتیجه این اتصال می باشد، تعیین
نمایید

انتخاب عوارض و کاربردهاي آن
انتخاب عوارض، از موضوعات بسیار مهم در هنگام کار با نرم افزار می باشد. رنگ عوارض انتخاب شده در محیط نمایش عوارض مکانی و
نیز در جدول اطلاعات توصیفی آن، به صورتی متمایز از دیگر عوارض لایه و به رنگ آبی فسفري ( این رنگ پیشفرض می باشد و می توان
آن را به دلخواه تغییر داد ) تغییر می کند. معمولا انتخاب ها براي مقاصد گوناگونی انجام می گیرند. مهمترین آن ها عبارت اند از :
 تعیین تعداد عوارض انتخاب شده.
 مشاهده پراکنش عوارض انتخاب شده.
 مشاهده اطلاعات آماري عوارض انتخاب شده بر اساس شاخص هاي مختلف.
 ذخیره عوارض انتخاب شده در یک لایه مجزاي دیگر.
 کمک گرفتن از عوارض انتخاب شده براي انتخاب عوارض دیگر.
روش هاي انتخاب عوارض  اعمال تجزیه و تحلیل هاي خاص فقط بر روي عوارض انتخاب شده .
با توجه به نوع عوارض و میزان اطلاعات توصیفی و مکانی که در اختیار می باشد، می توان از روش هاي مختلفی براي انتخاب عوارض
موردنظر استفاده کرد. ممکن است براي رسیدن به هدف، لازم باشد که از ترکیب چندین روش استفاده شود. بعد از هر انتخاب، بررسی صحت
نتایج بدست آمده را فراموش نکنید.
روش هاي انتخاب را می توان به صورت زیر دسته بندي کرد :
 به کمک درج شرط ( کوئري) از اطلاعات موجود در جداول اطلاعات توصیفی  دستی ( در نقشه و یا از اطلاعات توصیفی )
 به کمک مکان عارضه ها
انتخاب به روش دستی  به کمک عناصر گرافیکی ترسیم شده
منظور از انتخاب به روش دستی، همان انتخاب با کمک موس و اجراي عمل کلیک و درگ می باشد. در این روش از ابزار هاي ویژه ي
انتخاب استفاده نشده و کابر شخصا بر اساس مشاهده مکان عوارض و یا اطلاعات توصیفی آن شروع به انتخاب می کند. در این روش می
توان عوارض را هم از محیط نمایش عوارض مکانی ( View Data ( و هم از جدول اطلاعات توصیفی انتخاب نمود.
قبل از مطالعه این قسمت پیشنهاد می شود که بخش منوي Selection ) صفحه 27 ) را مرور نمایید.
انتخاب در نقشه ( به کمک ابزار Features Select(
براي انتخاب عوارض در View Data، تنها کافیست بر روي ابزار Features Select ( ) در نوار ابزار Tools بزنید. سپس بر روي
عارضه موردنظر کلیک کرده و یا یک کادر ترسیم کنید. به صورت پیش فرض تمام عوارض لایه هایی که قابلیت انتخاب شدن را داشته
باشند و با این کادر در تماس باشد یا درون آن قرار بگیرند، انتخاب می شوند.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن
59
متد هاي انتخاب
تغییر متدها باعث تغییر در نحوه عملکرد ابزار انتخاب دستی ( Features Select ( می شود. متد پیش فرض انتخاب عوارض در این روش،
انتخاب جدید می باشد. براي تغییر متد هاي انتخاب از منوي Selection گزینه Method Selection Interactive را بزنید. شرح هر کدام
از این موارد به قرار زیر است :
.جدید انتخاب :Create a new selection
بعد از هر انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد، از حالت انتخاب خارج شده و عوارضی که شامل این انتخاب جدید می باشند،
انتخاب می گردند.
selection current to Add: اضافه کردن به انتخاب هاي قبلی.
بعد از هر انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد، از انتخاب خارج نشده و عوارضی که شامل این انتخاب جدید می باشند، نیز به
انتخاب هاي قبلی افزوده می گردند.
selection current from Remove: خارج کردن از انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. بعد از یک انتخاب جدید، اگر انتخابی از قبل وجود داشته باشد و در
محدوده انتخاب جدید نیز صدق کند، از انتخاب خارج می شوند. چنانچه هیچ یک از عوارض انتخابی قبلی در انتخاب جدید صدق نکند،
تغییري در تعداد انتخاب ها رخ نمی دهد.
selection current from Select: انتخاب فقط از میان انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد نیز می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. با این متد بعد از رسم یک انتخاب جدید، تنها عوارضی که از قبل
انتخاب شده بودند و در محدوده انتخاب جدید نیز صدق کنند، همچنان به حالت انتخاب باقی مانده و بقیه از حالت انتخاب خارج می شوند.
نکته :
کلید Shift صفحه کلید می تواند در زمان انتخاب سودمند باشد:
اگر این کلید را نگه دارید و اقدام به انتخاب نمایید، حالت انتخاب عوارضی که در این انتخاب قرار داشته باشند، معکوس می شود؛ یعنی اگر
انتخاب نبوده اند، به حالت انتخاب در می آیند و اگر از قبل انتخاب شده بودند، از حالت انتخاب خارج می شوند.
عملکرد کادر ترسیمی
زمانی که شما با ابزار Features Select در حال ترسیم یک کادر ( کلیک و درگ
) هستید، هر عارضه اي که با این کادر کوچکترین تماسی داشته باشد، انتخاب می
شود. اما می توان عملکرد این کادر را تغییر داد. براي این منظور به منوي
Selection رفته و گزینه Options را بزنید. در پنجره باز شده و در قسمت
selection Interactive سه حالت براي انتخاب عوارض بر اساس کادر ترسیمی
در نظر گرفته شده است :
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن
60
Select features partially or Complately within the box or graphic(s)
کوچکترین اشتراکی با این کادر باعث انتخاب خواهد شد.
Select features completely within the box or graphic(s)
فقط عوارضی که به صورت کامل در درون کادر ( نه در روي مرز آن ) قرار بگیرد، انتخاب می شود.
Select features that the box or graphic(s) are Complately within
فقط عوارضی از نوع سطحی که کادر به طور کامل در درون مرز آن ترسیم شده باشد، انتخاب می شوند.
انتخاب از جدول اطلاعات توصیفی
با استفاده از جدول اطلاعات توصیفی نیز می توان به انتخاب عوارض اقدام کرد.
ستون کوچک انتهاي سمت چپ جداول براي انتخاب عوارض قرار داده شده است.

موس را بر روي سطر موردنظر در این ستون برده و براي انتخاب عارضه مورد نظر
کلیک کنید. براي انتخاب عوارض پیوسته ( سطر هاي کنار یکدیگر ) از روش کلیک
و درگ استفاده کنید یا بر روي عارضه ابتدایی در همان ستون انتخاب عوارض بزنید
و سپس ضمن نگه داشتن کلید Shift بر روي سطر عارضه انتهایی نیز بزنید. تمام
سطر هاي ( عوارض ) بین این دو کلیک انتخاب می شوند.

براي انتخاب هاي گسسته از کلید Ctrl صفحه کلید استفاده نمایید. با نگه داشتن
این کلید و کلیک روي سطر موردنظر، حالت انتخابی آن معکوس می شود( اگر در
حالت انتخاب باشد، از انتخاب خارج می شود و چنانچه انتخاب نباشد، به حالت
انتخاب در می آید ).

انتخاب به کمک جدول اطلاعات توصیفی
براي استفاده از این روش انتخاب، می بایست اطلاعات مورد نیاز از قبل در جداول پیوست
شده به لایه ذخیره شده باشند. زیرا جستجو ها و انتخاب عوارض بر اساس همین اطلاعات
وارد شده صورت خواهد گرفت.
همیشه سعی کنید تا حد امکان اطلاعات مناسب و دسته بندي شده را در ستون هایی با نام
هاي مناسب ذخیره نمایید. ایجاد ستون هاي جدید رایگان است و تاثیر آن در افزایش حجم
فایل نیز قابل چشم پوشی است.
براي انتخاب عوارض، می بایست جملات شرطی ( query ( را بر اساس اطلاعات موجود
در ستون هاي جدول اطلاعات توصیفی ایجاد نمود. محل درج این شروط در پنجره اي
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن
61
موسوم به انتخاب به کمک جدول اطلاعات توصیفی ( Attributes By Select ( می باشد. براي فعال سازي این پنجره از یکی از روش
هاي زیر می توان اقدام نمود :
1) منوي Selection و انتخاب گزینه Attributes By Select.
2) انتخاب گزینه Attributes By Select از منوي واقع در کلید منوي Option در گوشه پایین و سمت چپ جدول اطلاعات توصیفی.
در صورتی که از روش اول استفاده نمایید، می بایست در قسمت Layer نام لایه اي را که قصد انتخاب از عوارض آن را دارید، تعیین
نمایید. اما اگر از روش دوم اقدام نمایید، این قسمت در پنجره نمایان نمی شود. زیرا مبناي انتخاب را همان جدول لایه اي که شما از آن
اقدام کردید، قرار خواهد داد.
در پنجره فوق در قسمت Method، می بایست روش انتخاب عوارض را تعیین نمایید. کاربرد هر یک در ادامه توضیح داده می شود:
انواع روش (متد) هاي انتخاب
.جدید انتخاب :Create a new selection
بعد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود داشته باشد، از حالت انتخاب خارج شده و عوارضی که شامل این شرط
جدید می باشند، انتخاب می گردند.
بعد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود داشته باشد، از انتخاب خارج نشده و عوارضی که شامل این شرط جدید می selection current to Add: اضافه کردن به انتخاب هاي قبلی.
باشند، نیز به انتخاب هاي قبلی افزوده می گردند.
selection current from Remove: خارج کردن از انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. بعد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود
داشته باشد و در شرط جدید نیز صدق کند، از انتخاب خارج می شوند. چنانچه هیچ یک از عوارض انتخابی قبلی در شرط جدید صدق نکند، تغییري در
تعداد انتخاب ها رخ نمی دهد.
selection current from Select: انتخاب فقط از میان انتخاب هاي قبلی.
براي استفاده از این متد نیز می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. با این متد بعد از یجاد یک شرط جدید، تنها عوارضی که از قبل وجود داشته
و در شرط جدید نیز صدق کند، به حالت انتخاب باقی مانده و بقیه از حالت انتخاب خارج می شوند.
استفاده از این متد ها باعث سهولت در امر انتخاب هاي چندگانه می شود. به عنوان مثال
فرض کنید قطعات مسکونی در شعاع 500 متري یک دبستان را انتخاب کرده ایم. اکنون
قصد داریم از بین این مجموعه مسکونی انتخاب شده، فقط قطعاتی را که داراي 2 طبقه بوده
و مساحتی کمتر از 250 مترمربع دارند، برگزینیم. در این صورت کافیست تا متد را به حالت
چهارم آن ( selection current from Select ( تنظیم نموده و دو شرط جدید (
قطعات 2طبقه و مساحت کمتر از 250 مترمربع ) را وارد نمود.
برقرار نمایید. براي اضافه شدن نام سرستون، بر روي نام ستون موردنظر دوبار کلیک نمایید. براي درج یک شرط ( query ( کافیست ارتباطی بین سرستون ها با مقادیر موجود در آن

سپس با استفاده از روابط منطقی موجود یک مورد را انتخاب نمایید.( =، <، <، <>، …) . سپس براي مشاهده محتواي آن ستون، بر روي کلید UniqueValues Get بزنید. مقادیر محتوایی این ستون در قسمت بالاي این کلید لیست می شوند.

اگر ستون دیگري را انتخاب کنید، باید براي مشاهده محتواي آن دوباره این کلید را بزنید. براي اختصاص یک مقدار معین به ستون انتخابی، بر روي محتواي موردنظر دوبار کلیک نمایید. بدین صورت شرط کامل شده و اگر بر روي دکمه Apply بزنید، عوارضی که در کوئري صدق کنند، انتخاب می شوند.

به عنوان مثال کوئري زیر تمام کاربري هایی مسکونی را انتخاب می کند : [Landuse] = ‘ ‘مسکونی آشنایی با اصول نوشتن یک شرط ( کوئري) صحیح دستور العمل کلی نوشتن شرط ها بر پایه ساختار SQL می باشد.

این ساختار روش هاي دریافت اطلاعات از جداول و نوشتن اطلاعات در آن ها را سهل و سریع کرده است. در ادامه به بیان مهمترین قوانین آن می پردازیم . پیش از شروع فرمول کلی درج یک کوئري یا همان شرط را در نظر داشته باشید : نام ستون نام ستون ها معمولا در ابتداي کوئري آورده می شود( به جز برخی موارد که در ادامه به آن اشاره می شود) .

سعی کنید همیشه نام ستون ها را با دوبار کلیک کردن بر روي نام آن به قسمت کد نویسی اضافه نمایید. انواع رابطه رابطه ها با توجه به نوع فرمت مقدار، تعیین میشوند. براي مقادیر عددي معمولا از روابط زیر استفاده می شود :

رابطه توضیحات مثال نتیجه عبارت < بزرگتر [Area[50 > همه عوارض با مساحت بیشتر از 50 = < بزرگتر مساوي [Area[50 >= همه عوارض با مساحت برابر 50 یا بیشتر از آن > کوچکتر [Area[50 < همه عوارض با مساحت کمتر از 50 = > کوچکتر مساوي [Area[50 <= همه عوارض با مساحت برابر 50 یا کمتر از آن = مساوي [Area[50 = همه عوارض با مساحت برابر با 50 < > نامساوي [Area[50 < > همه عوارض به جز آن هایی که مساحتی برابر با 50 دارند سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن 63 مقادیر در هنگام درج مقادیر به موارد زیر دقت نمایید :

همیشه مقادیر را با دوبار کلیک کردن بر روي نام آن به قسمت کد نویسی اضافه نمایید. مقادیر متنی حتما باید در بین دو کوتیشن (‘) قرار داده شوند. مقادیر عددي نیاز به کوتیشن در ابتدا و انتها ندارند. مقادیر همچنین می توانند خود به صورت یک رابطه ترکیبی نوشته شوند. مثال : “AREA” >= “PERIMETER” * 100 “POP” / “AREA” <= 25 ترکیبات وصلی و فصلی اگر نیاز به نوشتن حداقل دو شرط دارید، باید از کلمات کلیدي “و” (AND (و “یا” (OR (استفاده نمایید. این کلمه ها در بین دو جمله شرطی جاي AND می گیرند.

در صورت استفاده از کلمه AND عبارت زمانی صحیح است که هر دو شرط قبل و بعد از AND صحیح باشد. ( در عارضه صدق کند) مثال : [Arae] < 100AND [Arae] > 50 نتیجه عبارت فوق، عوارضی است که هم مساحتی کمتر از 100 دارند و هم مساحتی بیشتر از .50 به بیان دیگر عوارضی با مساحت بین 50 تا 100 منظور این عبارت بوده است. OR در صورت استفاده از کلمه OR عوارضی انتخاب می شوند که حداقل یکی از شرایط قبل یا بعد از عبارت OR صحیح باشد. ( در عارضه صدق کند). به عنوان مثال اگر انتخاب بالا را با کلمه OR بنویسیم، تمام عوارض به حالت انتخاب درمی آیند.

عبارت NULL اگر در جدول اطلاعات توصیفی مقدار خالی (Null (مجاز باشد و در ضمن هنوز این سلول ها مقدار مشخصی نگرفته باشند، در قسمت مشاهده مقادیر داخل یک ستون، عبارت NULL نمایش داده می شود. براي استفاده از این مقدار، به جاي رابطه “=” باید از مقدار “IS “استفاده شود. مثال : [Landuse] IS NULL در نتیجه تمام عوارضی که در ستون Landuse آن ها عبارت MALES * POP90_SQMI + AREA HOUSEHOLDS > MALES * (POP90_SQMI + AREA) با استفاده از دکمه هاي Save و Load می توانید متن شرط هاي نوشته شده ي خود را ذخیره و بعدا بازیابی نمایید.

دکمه Verify نیز به شما اعلام میکند که آیا نگارش کوئري صحیح است یا خیر. علاوه بر آن اگر نگارش شرط صحیح باشد اما هیچ عارضه را شامل نشود، در این پیغام اعلام می گردد.

مثال : در تمام مثال هاي زیر، نام و نوع ستون هاي به کار رفته در انتخاب به شرح زیر می باشند: عنوان نوع ستون عنوان [Karbari) [متنی) String نام کاربري ها [Arae) [اعشاري) double مساحت عوارض به متر مربع [Malek) [متنی) String نام مالک [Nafar) [عدد صحیح) Integer تعداد افراد ساکن در قطعه سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن 65 1) انتخاب قطعات مسکونی با مساحت کمتر از 300 مترمربع: [Karbari] = ‘مسکونی ‘AND [Arae] < ٣٠٠ 2) انتخاب قطعات مسکونی

با مساحت بین 200 تا 500 مترمربع: [Karbari] = ‘مسکونی ‘AND [Arae] > ٢٠٠ AND [Arae] < ٥٠٠ 3) انتخاب قطعاتی که تا کنون هیچ نام مالکی براي آن ثبت نشده باشد: [Malek] IS NULL 4) انتخاب قطعات مسکونی که سرانه فضاي مسکونی آن بیش از 20 متر باشد: [Karbari] = ‘مسکونی ‘AND (( [Arae] / [Nafar] ) > ٢٠ ) 5) انتخاب قطعاتی که نام مالک آن ها به حرف “ي” ختم می شود: [Malek] LIKE ‘*ی’ 6) انتخاب قطعاتی که در نام مالک آن ها حرف “ب” وجود داشته باشد و حرف “ف” وجود نداشته باشد: [Malek] LIKE ‘*ب ‘*AND NOT [Malek] LIKE ‘*ف’* 7) انتخاب همه قطعات به جز کاربري هاي تجاري: NOT [Karbari] = ‘تجاری’ انتخاب به کمک مکان عارضه ها این روش انتخاب معمولا زمانی کاربرد خواهد داشت

که بخواهیم عوارضی از یک لایه را با کمک موقعیت مکانی عوارضی در لایه اي دیگر انتخاب نماییم. به عنوان مثال فرض کنید لایه روستا ها را به صورت نقطه اي و لایه رودخانه ها را به صورت خطی در اختیار داریم. اکنون اگر قصد انتخاب روستاهایی که در فاصله 1000 متري از یک رودخانه هستند را داشته باشیم، باید از این روش استفاده نماییم.

در این مثال لایه اي که انتخاب در آن صورت می گیرد، لایه روستا ها و لایه کمکی در امر انتخاب لایه رودخانه ها می باشد. براي فراخوانی پنجره انتخاب عوارض به کمک مکان عارضه ها، از منوي .بزنید را Select By Location گزینه Selection سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن 66 در پنجره فوق و در قسمت to want I باید متد انتخاب را تعیین کرد. توضیحات مربوط به انواع متدهاي انتخاب به شرح زیر است :

متدهاي انتخاب : Create a new selection عد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود داشته باشد، از حالت انتخاب خارج شده و عوارضی که شامل این شرط جدید می باشند، انتخاب می گردند. بعد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود داشته باشد، از انتخاب خارج نشده و عوارضی که شامل این شرط جدید می selection current to Add : اضافه کردن به انتخاب هاي قبلی. باشند، نیز به انتخاب هاي قبلی افزوده می گردند. selection current from Remove : خارج کردن از انتخاب هاي قبلی.

براي استفاده از این متد می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. بعد از یجاد یک شرط جدید، اگر انتخابی از همان لایه موردنظر از قبل وجود داشته باشد و در شرط جدید نیز صدق کند، از انتخاب خارج می شوند. چنانچه هیچ یک از عوارض انتخابی قبلی در شرط جدید صدق نکند، تغییري در تعداد انتخاب ها رخ نمی دهد. selection current from Select : انتخاب فقط از میان انتخاب هاي قبلی.

براي استفاده از این متد نیز می بایست از قبل عوارضی انتخاب شده باشند. با این متد بعد از یجاد یک شرط جدید، تنها عوارضی که از قبل وجود داشته و در شرط جدید نیز صدق کند، به حالت انتخاب باقی مانده و بقیه از حالت انتخاب خارج می شوند.

در قسمت بعد ( layers following the( ، لایه یا لایه هایی را که قصد داریم از عوارض آن ها انتخاب هایی صورت گیرد، علامت میزنیم. در قسمت that باید نوع رابطه مکانی بین لایه انتخابی و لایه کمکی را تعیین کرد. انواع روابط مکانی intersect تمام عوارضی که هرگونه اشتراك ( همپوشانی) با لایه کمکی داشته باشند، انتخاب می شوند. در قسمت پایین پنجره و در قسمت … Apply Bffer a، می توان براي این رابطه یک مقدار حریم را نیز لحاظ کرد.

در این صورت به مقدار وارد شده، به صورت مجازي حریمی به دور عوارض لایه کمکی کشیده شده و اینبار چنانچه عارضه اي علاوه بر خود عوارض لایه کمکی با حریم آن نیز اشتراکی داشته باشند، انتخاب .شود می are within a distance of عینا مانند رابطه قبل (Intersect (در هنگامی که عددي را به عنوان حریم وارد میکردیم، عمل می کند. contain عوارضی انتخاب می شوند که شامل ( در بر گیرنده ي ) عوارض لایه کمکی باشند.

از این رو سطح بندي نوع لایه کمکی به طور معمول ( و نه همیشه) بایست از نوع لایه انتخابی پایین تر یا با آن همنوع باشد.( یعنی اگر لایه کمکی نقطه اي باشد، لایه انتخابی از نوع نقطه اي خطی یا سطحی باشد واگر لایه کمکی خطی باشد، لایه انتخابی خطی و یا سطحی باید باشد و اگر لایه کمکی سطحی باشد، لایه انتخابی
فقط می تواند از نوع سطحی باشد). قرار گرفتن بر روي مرز ( لبه خطوط ) نیز مجاز بوده و باعث انتخاب عوارض می شود.
completely contain
عینا مانند رابطه قبل (contain (عمل می کند. تنها فرق آن در این است که وجود عوارض بر روي مرز ( لبه خطوط ) مجاز نبوده و عوارض
لایه کمکی باید کاملا در درون محیط عوارض لایه کمکی باشد تا انتخاب صورت گیرید. توجه داشته باشید که بنا به این ویژگی، فقط
عوارضی از نوع سطحی با این رابطه قابلیت انتخاب شدن را دارند.
are within
عوارضی که به طور کامل درون یا بر روي خط مرز عوارض لایه کمکی باشند، انتخاب می شوند. از این رو سطح بندي نوع لایه کمکی به
طور معمول ( و نه همیشه) بایست از نوع لایه انتخابی بالاتر یا با آن همنوع باشد .

( یعنی اگر لایه کمکی سطحی باشد، لایه انتخابی از نوع نقطه اي، خطی یا سطحی می تواند باشد و اگر لایه کمکی خطی باشد، لایه انتخابی خطی و یا سطحی می تواند باشد و اگر لایه کمکی از نوع نقطه اي باشد، فقط عوارض لایه هاي نقطه را می توان انتخاب کرد).

are completely within
عینا مانند رابطه قبل (within are (عمل می کند. تنها فرق آن در این است که وجود عوارض بر روي مرز ( لبه خطوط ) مجاز نبوده و
عوارض باید کاملا در درون عوارض لایه کمکی قرارداشته باشند تا انتخاب شوند. توجه داشته باشید که بنا به این ویژگی، فقط لایه هایی از
نوع سطحی می توانند به عنوان لایه کمکی مورد استفاده قرار گیرد.
are identical to
فقط عوارضی انتخاب می شوند که اولا از نوع لایه کمکی باشند (هر دو نقطه اي یا هر دو خطی یا هر دو سطحی)؛ ثانیا از نظر شکلی کاملا
شبیه هم بوده و ثالثا بر روي یک دیگر قرار گرفته باشند. به عبارت دیگر دو عارضه کاملا مانند هم باشند. این روش انتخاب براي یافتن
عوارض کپی (رونوشت) شده کاربرد دارد.
touch the boundary of
عوارضی انتخاب می شوند که یک نقطه یا یک ضلع از عوارض لایه کمکی را لمس نمایند. در این رابطه تقاطع یا رد شدگی باعث انتخاب
نمی شود. علاوه بر آن، لایه انتخاب شونده و کمکی نمی توانند از نوع نقطه اي باشند.

دفترچه راه اندازی SurPad

در استفاده از این رابطه به نکات زیر توجه کنید:
حداقل یک نقطه آغازي یا انتهایی یک خط از لایه کمکی یا لایه انتخابی باید با یک نقطه یا یک ضلع از خط (boundary (از لایه دیگر در – لایه انتخابی و کمکی هر دو از نوع خطی هستند
تماس باشد تا عارضه انتخاب شود.
– یکی از لایه هاي انتخابی و کمکی خطی و دیگري سطحی است.
حداقل یک نقطه آغازي یا انتهایی از لایه خطی با یک نقطه یا یک ضلع از لایه سطحی (boundary (در تماس باشد.
share a line segment with
براي انتخاب وجود حداقل یک خط مشترك بین عوارض لایه کمکی و انتخابی لازم است. رد شدگی و تقاطع به تنهایی کافی نیست و داشتن
خط اشتراکی به طول بیشتر از صفر بین عوارض لایه کمکی و لایه انتخابی، شرط لازم و کافی براي انتخاب شدن می باشد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS انتخاب عوارض و کاربردهاي آن
68
بدیهی است که لایه هاي کمکی و انتخابی نمی توانند از نوع نقطه اي باشند.
are crossed by the outline of
براي انتخاب باید عارضه لایه کمکی با عارضه لایه انتخابی برخورد کرده و سپس از آن عبور کرده باشد و هیچ مقدار خطی نیز به اشتراك
نگذاشته باشند. یعنی دو خط برخورد کرده و از یکدیگر عبور نیز کرده باشد بدون آنکه خطی بین آن ها مشترك شده باشد.
داشتن کوچکترین مرز مشترك و یا برخورد خطوط با هم بدون رد شدگی در هر یک از لایه هاي کمکی یا انتخابی، مانع از انتخاب خواهد
شد. بدیهی است که لایه هاي کمکی و انتخابی نمی توانند از نوع نقطه اي باشند.
have their centroid in
فقط عوارضی انتخاب می شوند که مرکز ثقل آن ها در درون و یا بر روي مرز عوارض لایه کمکی واقع شده باشد. هیچ الزامی نیست که یک
عارضه به طور کامل درون عارضه لایه کمکی باشد. قرار داشتن مرکز ثقل عارضه براي انتخاب شدن آن، شرط لازم و کافی است.
در قسمت layer this in features the نیز می بایست لایه کمکی در امر انتخاب را تعیین نمود.

در بعضی مواقع فقط می خواهیم بخشی یا تعدادي از عوارض لایه کمکی در امر انتخاب دخیل باشد. براي مثال فرض کنید لایه نقطه اي
روستا ها و لایه خطی رودخانه هاي شهرستان مشهد را داشته باشیم. حال می خواهیم روستاهایی که در 500 متري رودخانه کشف رود ( نه
هر رودخانه اي) قرار دارند را انتخاب کنیم. در این گونه موارد می بایست از قبل با یکی از روش هاي انتخاب، رودخانه کشف رود را انتخاب
کرده باشیم. سپس هنگامی که لایه رودخانه را به عنوان لایه کمکی انتخاب کنیم، در زیر آن گزینه ي features selected Use
قابلیت انتخاب شدن را پیدا می کند.

اکنون با تیک دار کردن این گزینه، فقط عوارض انتخاب شده از لایه کمکی در امر انتخاب دخالت خواهند داشت و بقیه عوارض بی تاثیر
خواهند بود.
دقت کنید که از عوارض یک لایه می توان براي انتخاب عوارض دیگري در همان لایه نیز استفاده کرد. به عنوان مثال می خواهیم در لایه
کاربري هاي شهري، تمام مسکونی هاي در نزدیکی یک مدرسه معین را بیابیم.

اما زمانی که این لایه را به عنوان لایه انتخابی، تیکدار می
کنیم، دیگر نام این لایه در قسمت لیست لایه هاي کمکی نمایش داده نخواهد شد. دلیل آن انتخاب نبودن هیچ عارضه اي از این لایه می
باشد. زمانی که شما حداقل یک عارضه را در لایه توسط سایر روش هاي انتخاب، انتخاب کنید،

عنوان این لایه نیز در قسمت لایه هاي کمکی ظاهر شده و می توان عملیات انتخاب را تکمیل کرد. در این حالت تیک گزینه features selected Use به صورت خودکار و به حالت غیرقابل تغییر، زده شده است. فقط دقت داشته باشید که بعد از اتمام مراحل انتخاب، این عوارض کمک کننده در امر انتخاب را بنا به نیاز، از انتخاب خارج کرده یا همچنان در حالت انتخاب نگه دارید

انتخاب به کمک عناصر گرافیکی
مبناي کلی این روش شبیه روش انتخاب عوارض به کمک مکان عارضه ها می
باشد. اما اینبار لایه کمکی یک لایه از نوع برداري نبوده و عناصر گرافیکی
ترسیم شده این نقش را ایفا خواهند کرد. این عناصر ترسیمی می بایست در
محیط Viwe Data ترسیم شده باشند و با عوارض لایه اي که قصد داریم از
آن ها انتخاب هایی را داشته باشیم، تداخل یا اشتراك فضایی داشته باشند.
اجراي این فرمان از مسیر منوي Selection و انتخاب گزینه By Select
Graphics می باشد. اما اگر هیچ عنصر گرافیکی را از قبل انتخاب نکرده باشید، این فرمان غیر فعال خواهد بود. پس ابتدا عناصر گرافیکی
موردنظر را ترسیم کرده ( به کمک نوار ابزار Draw ( و یا در صورت وجود، آن را انتخاب نموده ( با استفاده از ابزار Elements Select)
) در نوار ابزار هاي الحاقی (Tools (و یا (Draw ( (و سپس فرمان فوق را اجرا کنید.
ارتباطات مکانی
ارتباط مکانی پیش فرض براي انتخاب عوارض توسط عناصر ترسیمی، وجود
کوچکترین اشتراك بین آن ها می باشد. اما می توان این ارتباط را تغییر داد. از منوي
Selection گزینه Options را بزنید.
در پنجره باز شده و در قسمت selection Interactive سه حالت براي انتخاب
عوارض توسط عناصر گرافیکی و یا کادر ترسیمی توسط ابزار انتخاب دستی یا همان
Features Select ( ) در نوار ابزار Tools ( در نظر گرفته شده است :
Select features partially or Complately within the box or graphic(s)
کوچکترین اشتراکی با عنصر گرافیکی یا کادر ترسیمی باعث انتخاب خواهد شد.
Select features completely within the box or graphic(s)
فقط عوارضی که به صورت کامل در درون عنصر گرافیکی ( نه بر روي مرز آن ) یا کادر ترسیمی قرار بگیرد، انتخاب می شود.
Select features that the box or graphic(s) are Complately within
فقط عوارضی از نوع سطحی که عنصر گرافیکی یا کادر ترسیمی به طور کامل در درون مرز آن ترسیم شده باشد، انتخاب می شوند.

سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS منوي راست کلیک روي لایه
70
منوي راست کلیک روي لایه
یکی از مهمترین و پرکاربردترین منوي هاي نرم افزار، منوي راست کلیک بر روي لایه می باشد.
اگر بر روي نام هر لایه راست کلیک نمایید، این منو را مشاهده خواهید نمود. البته بسته به نوع لایه
( رستري یا برداري ) گزینه هاي متفاوتی را مشاهده خواهید نمود. در این بخش تنها به بررسی
منوي ظاهر شده در لایه هاي برداري پرداخته می شود.
Copy
تهیه یک نسخه رونوشت از لایه براي استفاده در پروژه جاري و یا سایر پروژه ها. براي جایگذاري
این رونوشت، بر روي دیتافریم ( Frame Data ( موردنظر راست کلیک کرده و گزینه Paste
Layers را بزنید.
Remove
حذف لایه از پروژه جاري.
اگر به اشتباه لایه اي را حذف کردید، براي بازگرداندن آن به پروژه جاري کلید (Undo (در نوار ابزار Standard را بزنید.
Open Attribute Table
باز کردن جدول اطلاعات توصیفی.
براي آشنایی با جدول اطلاعات توصیفی و نحوه کار با آن به قسمت (صفحه 47) مربوطه مراجعه کنید:
Join and Relates
اتصال جداول به منظور غنی سازي اطلاعات آن ها.
براي آشنایی با انواع اتصال اطلاعات به جداول توصیفی و نحوه اجراي آن به صفحه 54 رجوع نمایید.
Zoom To Layer
زوم بر روي لایه به صورتی که همه عوارض لایه در بزرگترین حالت ممکن نمایش داده شود.
Zoom To Make Visible
زوم در حد مقیاسی که عوارض لایه نمایش داده شود.
این فرمان زمانی کاربرد دارد که براي نمایش عوارض لایه محدودیتی از نوع مقیاس قرار داده شده باشد و مقیاس پروژه در محدوده مجاز
نمایش عوارض این لایه قرار نداشته باشد. در این حالت یک علامت تیک خاکستري رنگ در کنار عنوان لایه نمایش داده می شود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS منوي راست کلیک روي لایه
71
Visible Scale Range
براي اختصاص مقیاس جاري به عنوان بزرگترین یا کوچکترین مقیاس نمایش عوارض. براي حذف همه محدودیت هاي مقیاسی نیز از این
گزینه و سپس زیر گزینه Range Scale Clear استفاده نمایید.
روش دیگر اختصاص این محدودیت هاي مقیاس در Properties لایه و در زبانه General می باشد.
Use Symbol Levels
فعال/غیر فعال کردن رتبه بندي نمایش عوارض ( معمولا خطی ). رتبه بندي نمایش عوارض در زمانی که عوارض همپوشانی داشته باشند،
باعث ایجاد اولویت ترسیم در بین آن ها می شود. براي رتبه بندي باید عوارض لایه را نماد گذاري کرده باشید. نمادگذاري از طریق فرمان
Properties لایه و از زبانه ي Symbology انجام می شود.
Selection
امکاناتی را در خصوص انتخاب عوارض در اختیار شما قرار می دهد.
Zoom To Selected Features
زوم بر روي عوارض انتخاب شده به صورتی که همه آن ها در بزرگترین حالت ممکن نمایش داده شود.
Pan To Selected Features
عوارض انتخابی در مرکز صفحه قرار می گیرند.
Clear Selected Features
همه عوارض انتخاب شده فقط در لایه جاري را از حالت انتخاب خارج می کند.
Switch Selection
عوارض انتخاب شده از حالت انتخاب خارج شده و عوارض انتخاب نشده به حالت انتخاب در می آیند.( جا به جایی حالت انتخاب عوارض )
Select All
انتخاب همه عوارض در لایه ي جاري.
Make This The Only Selectable Layer
در پروژه جاري فقط این لایه قابلیت انتخاب را خواهد داشت و این قابلیت از سایر لایه ها حذف خواهد شد. براي تنظیم مجدد قابلیت انتخاب
براي چند لایه، از منوي Selection گزینه Layers Selectable Set را بزنید.
Copy Record For Selected Features
کپی کردن سطر هاي عوارض انتخاب شده براي انتقال به نرم افزار هاي صفحه گسترده مانند اکسل.
Creat Layer Frome Selected Features
ایجاد یک لایه موقت از عوارض انتخاب شده. دقت کنید که منبع ( Source (این لایه همان لایه اصلی خواهد بود و تغییر در عوارض این
لایه ي موقت باعث تغییر در لایه اصلی نیز خواهد شد..!
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS منوي راست کلیک روي لایه
72
Open Table Showing Selected Features
باز کردن جدول اطلاعات توصیفی لایه در حالت نمایش فقط انتخاب شده ها.
Label Features
فعال/غیر فعال کردن برچسب هاي پویا براي عوارض. براي تغییر محتوا و یا نحوه نمایش برچسب ها از قسمت Properties لایه و زبانه
Labels استفاده می شود.
Convert Labels to Annotation…
تبدیل برچسب هاي پویا به برچسب هاي ایستا. بر چسب هاي ایستا بر خلاف برچسب هاي پویا در اثر جا به جایی نماي نقشه جا به جا نشده
و با تغییر مقیاس، اندازه آن ها بزرگ و کوچک می شود.
این فرمان تنها زمانی در دسترس است که برچسب عوارض ( فرمان قبل ) فعال شده باشد.
Convert Features to Graphics…
تبدیل عوارض مکانی به ترسیمات گرافیکی.
Data
ایجاد یک نسخه جدید از لایه یا بخشی از عوارض آن. اگر قصد تهیه یک نسخه کپی از لایه مورد نظر را دارید، از زیر گزینه این فرمان
گزینه Data Export را برگزینید. چنانچه بخشی از عوارض را انتخاب کرده باشید، فقط عوارض انتخاب شده در لایه جدید کپی خواهد
شد. علاوه بر آن فقط ستون هاي روشن به جدول اطلاعاتی لایه جدید الحاق خواهد شد و ستون هاي خاموش در لایه اصلی، در لایه کپی
شده در دسترس نخواهد بود.
ایجاد فایل حاوي اطلاعات نمادگذاري لایه. امکان فراخوانی این آرایش نمادگذاري در سایر پروژه ها توسط این فایل میسر می باشد. براي …File Layer As Save
این منظور از Properties لایه در زبانه Symbology دکمه Import را بزنید و فایل ساخته شده توسط این فرمان را انتخاب نمایید.
مشاهده و تغییر تنظیمات نحوه نمایش اطلاعات، عوارض و برچسب ها. پنجره باز شده داراي زبانه هاي مختلفی بوده که هر یک تغییر …Properties
تنظیمات ویژه اي را در اختیار شما قرار می دهد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
73
توجه نمایید که همه تغییرات ایجاد شده موقت بوده و هیچ تغییري در اساس فایل ( Source ( ایجاد نکرده و تنها نحوه نمایش عوارض را
دگرگون می سازد.
زبانه General
این زبانه براي ثبت اطلاعات کلی لایه می باشد. اطلاعاتی نظیر نام لایه، نام تهیه
کننده ي آن و توضیحاتی پیرامون لایه. علاوه بر آن امکان تعیین محدودیت نمایش
عوارض در مقیاس هاي مختلف نیز در پایین این پنجره فراهم شده است.
زبانه Source
این زبانه حاوي اطلاعاتی از چهارچوب عوارض لایه، مشخصات نوع و فرمت و
سیستم تصویر و مکان ذخیره شده لایه در سیستم می باشد. چنانچه بخواهید
منبع فایل را معرفی مجدد کنید، از کلید Source Data Set استفاده کنید.
زبانه Selection
براي تغییر نحوه نمایش عوارض انتخاب شده، از این قسمت اقدام نمایید. براي این
منظور، سه حالت وجود دارد:
1) بر اساس تنظیمات واقع در منوي انتخاب. ( تنظیمات پیشفرض )
2) بر اساس یک نماد. با کلیک بر روي تصویر واقع در زیر آن، یک نماد را انتخاب
نمایید.
3) بر اساس رنگ. این حالت نیز شامل نماد هاي رنگی می باشند.
توصیه می شود تا حد امکان از تغییر این ویژگی اجتناب گردد.
زبانه Display
Tip ( ومیزان شفافیت لایه و نیز پیوست کردن یک فایل ( با هر فرمتی تنظیماتی از قبیل فعال یا غیر فعال کردن نمایش توضیحات مختصر (
) به عوارض لایه را در اختیار شما قرار می دهد.
– برا فعال کردن نمایش توضیحات مختصر، تیک مربوط به گزینه اول را
بزنید. دقت داشته باشید که انتخاب ستونی که به عنوان نمایش دهنده
محتوا براي این منظور می بایست انتخاب شود، در زبانه Fields قرار
داده شده است…!!

سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
74
– براي محو کردن لایه به منظور نمایش لایه هاي زیرین، میزان محوشدگی یا شفافیت را به در صد در کادر Transparent وارد نمایید.
زبانه Symbology – قسمت Hyperlinks براي الحاق یک فایل خارجی به عوارض لایه کاربرد دارد.
از این قسمت براي نماد گذاري نقشه بر اساس اطلاعات موجود در جدول
اطلاعات توصیفی، استفاده می شود.
نمادگذاري بر اساس روش هاي مختلفی می تواند صورت بگیرد. اما
میتوان همه روش ها را در دو دسته کلی تقسیم نمود: روش هاي کیفی و
روش هاي کمی. انواع روش ها در سمت چپ این زبانه قرار گرفته اند. با
انتخاب هر روش، علاوه بر باز شدن روش هاي زیرمجموعه آن، تنظیمات
لازم براي آن روش نیز در قسمت سمت راست نمایش داده خواهد شد.
انواع روش هاي نمادگذاري به این شرح می باشد:
Features ) یک نماد براي همه عوارض )
Single symbol
Categories ) نمادگذاري کیفی )
values Unique ) بر اساس یک ستون )
fields many ,values Unique ) بر اساس حداکثر سه ستون )
style a in symbols to Match ) بر اساس یک قالب (استایل) از پیش تعریف شده )
Quantities) نمادگذاري کمی)
colors Graduated) بر اساس طیف رنگ )
symbols Graduated ) بر اساس اندازه یک نماد )
symbols Proportional ) بر اساس اندازه نسبی )
density Dot ) بر اساس تراکم نقاط )
Charts ) نمادگذاري نموداري بر اساس چند ستون )
Pie ) نمودار دایره اي )
Column/Bar ) نمودار میله اي )
Stacked ) نمودار استک یا تجمعی )
( ترکیبی ( Multiple Attributes
category by Quantity ) ترکیبی از مقادیر کمی و کیفی )

Features
Single symbol
این حالت که پیشفرض نمایش براي همه لایه ها می باشد، روش نمایش همه
عوارض به یک شکل می باشد. در حقیقت این مورد جزء روش هاي دسته بندي
محسوب نمی شود. براي تغییر این نماد، بر روي مستطیل نمایش دهنده نماد
لایه در قسمت Symbol بزنید و نماد مورد نظر خود را انتخاب کرده و یا آن را
بسازید.
با کلیک بر روي این دکمه، پنجره اي به نام Selector Symbol باز خواهد
شد. می توانید از انواع نماد هاي نمایش داده شده در آن استفاده کرد. براي
مشاهده نماد هاي بیشتر در دسته بندي هاي جداگانه، دکمه Symbol More
را بزیند و دسته دلخواه را برگزینید.
اگر نماد دلخواه شما در این قسمت یافت نشد، می توانید خود شخصا آن را بسازید.
بر روي کلید Properties در این پنجره بزنید تا پنجره Symbol
Editor Property باز شود. در این پنجره اقدام به ساخت نماد دلخواه خود
نمایید.
Categories) نمادگذاري کیفی)
این روش ها بر اساس اطلاعات کیفی نمادگذاري می کنند. معمولا در استفاده از این روش ها از ستون هاي متنی استفاده می شود. اگر از
ستون هاي عددي در این روش استفاده نمایید، با محتواي آن به عنوان یک متن رفتار خواهد شد و بزرگتر و کوچکتري بین اعداد بی اثر
خواهد بود.
این روش خود داراي چند زیر مجموعه می باشد :
Unique values
در این روش، عوارض بر اساس یک ستون کیفی نمادگذاري می
شوند.
چند نکته :
قرار داده نمی شوند. مگر اینکه با مقادیري از نوع کیفی ترتیبی – در روش هاي نمادگذاري کیفی، معمولا رنگ ها بر اساس طیف
مواجه باشیم.( مانند دسته بندي هاي قدمت ابنیه یا وجود مقادیري
مانند کم، متوسط و زیاد و مانند این ها ).
– براي تغییر نماد یا رنگ هر دسته بر روي پالت رنگ مقابل آن
دوبار کلیک کنید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
76
– علامت تیک موجود در اولین دسته با عنوان <values other all<، را در زمانی که براي همه داده هاي ستون موردنظر دسته بندي
صورت نگرفته باشد، تیکدار کنید و یک نماد براي آن نیز بر گزینید. با این عمل تمام عوارضی که در یکی از دسته بندي هاي زیر آن، قرار
نداشته باشند، با این نماد نمایش داده می شوند. به عنوان مثال اگر قصد نمایش قطعات تجاري را در سطح یک شهر داشته باشید، می توانید
از کلید Values Add ابتدا فقط کاربري تجاري را اضافه کرده و رنگ قرمز را به آن اختصاص دهید. سپس تیک < other all
values <را زده و یک نمادي به جز رنگ قرمز براي آن برگزینید.(مثلا سفید یا کرم) . سپس کلید OK را بزنید.

– براي ترکیب چند دسته با هم، ابتدا دسته ها را انتخاب کنید. سپس بر روي یکی از آن ها راست کلیک کرده و گزینه Values Group
را بزنید. براي حذف این ترکیب، روي دسته هاي گروه شده راست کلیک کرده و اینبار گزینه Values Ungroup را بزنید.
– اگر قصد تغییر نام یک دسته را دارید، از ستون Label نسبت به انتصاب یک نام جدید اقدام کنید( تصویر بالا)
– اگر عوارض لایه شما، داراي همپوشانی هایی باشند، بهتر است تا از اولویت ترسیم عوارض استفاده کنید. این تنظیمات در کلید
Advanced قرار گرفته است. با زدن این کلید و سپس انتخاب گزینه Level Symbol، امکان رتبه بندي نمایش عوارض را خواهید
داشت. ( ابتدا دسته ها را مشخص کنید و سپس به این قسمت وارد شوید).

در پنجره باز شده تیک نمایش داده شده در بالاي پنجره را بزنید.
سپس بعد از انتخاب یک دسته و با کمک کلید هاي سمت راست، دسته ها را بالا یا پایین ببرید. یا دسته را با کلیک موس نگه داشته و به
بالا و پایین بکشید و رها کنید. دسته هاي بالاتر اولویت ترسیم بالاتري خواهند داشت.
– اولویت و نحوه ترسیم براي لایه هاي خطی که عوارض آن با یکدیگر متقاطع باشند، و نماد انتخابی براي آن ها از دولایه خط کنار و رنگ
درون، ( مانند این نماد ( جئودیتابیس )) استفاده شده باشد، بیشتر نمود پیدا می کند. براي این نوع لایه ها، علاوه بر اولویت ترسیم، نحوه
نمایش در محل تقاطع را نیز می توان تعیین نمود. تیک هاي موجود در دو ستون
Join و Merge در همان پنجره رتبه بندي نماد ها ( Level Symbol (
براي این منظور می باشد. تیک دار کردن گزینه Join براي ترکیب ترسیم عوارض
در تقاطع ها براي دسته هاي هم نوع و تیک دار کردن گزینه Merg براي ترکیب
ترسیم عوارض در تقاطع ها براي دسته هاي غیر هم نوع استفاده می شود. به
تصاویر زیر دقت کنید.
fields many ,values Unique) بر اساس حداکثر سه ستون)
این روش عینا مانند روش قبل می باشد ولی امکان انتخاب ستون ها حداکثر تا سه تا نیز فراهم شده است. به عنوان مثال اگر دو ستون
کاربري و تعداد طبقات را براي این روش در نظر بگیرید، دسته هاي فرضی بدین شرح می تواند باشد:
– آموزشی سه طبقه – فضاي سبز بدون طبقه – تجاري دو طبقه – تجاري یک طبقه – مسکونی سه طبقه – مسکونی دو طبقه – مسکونی
یک طبقه – …
style a in symbols to Match) بر اساس یک استایل از پیش تعریف شده)
در این روش با انتخاب ستون مورد نظر و معرفی یک فایل استایل، نسبت به نمادگذاري عوارض لایه اقدام می شود. به عنوان مثال بنیاد
مسکن براي استاندارد سازي نقشه هاي کاربري در طرح هاي هادي روستایی، لایه ي استایل پایه براي آن را تهیه کرده و در اختیار مشاورین
قرار می دهد. از این رو نقشه هاي همه مشاورین یکسان و بر اساس الگوي تهیه شده ارائه خواهد شد.
Quantities) نمادگذاري کمی)
این روش ها بر اساس اطلاعات کمی نمادگذاري می کنند. در استفاده از این روش ها فقط ستون هاي عددي به کار می رود. اساس این روش ها بر
مبناي نمایش میزان نسبی عوارض در شاخص یا همان ستون انتخابی می باشد.این روش خود داراي چند زیر مجموعه می باشد :
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
77
colors Graduated) بر اساس طیف رنگ)
در این روش، بعد از تعیین کلاس ها، می بایست از
مجموعه رنگ هایی که عموما بر اساس طیف می باشند،
براي نمادسازي عوارض استفاده کرد.
روش هاي دسته بندي متنوعی در نمادسازي هاي کمی
وجود دارد. هر کدام از این روش ها در زمان هاي خاصی
و براي نمایش هدفی معین به کار می روند. براي انتخاب
این روش ها، از کلید Classify در سمت راست این
پنجره استفاده می شود.
نکته :
اگر قصد دارید تا جهت طیف رنگ را معکوس نمایید، بر روي نام یکی از دسته ها راست کلیک کرده و گزینه Symbol Flip را بزنید.
symbols Graduated) بر اساس اندازه یک نماد)
این روش شبیه به روش قبل می باشد با این تفاوت که به جاي رنگ
تدریجی از نماد هایی با تغییر تدریجی در اندازه استفاده می شود.
در این روش می توان از بخش from size Symbol اندازه نماد را
براي دسته ها تعیین نمود. همچنین از کادرهاي Template و
Background نیز میتوان به ترتیب نوع نماد نقطه اي و رنگ پس
زمینه نقشه را انتخاب کرد.
symbols Proportional ) بر اساس اندازه نسبی )
این روش نمادگذاري در واقع نمادگذاري تناسبی و نسبی نامیده میشود. روش
کار به این صورت است که کاربر ستونی را به عنوان شاخص ارزشی جهت
کلاسه بندي و نمادگذاري نقشه معرفی می کند و نرم افزار نیز به تناسب
مقادیر مندرج در آن ستون و بر اساس واحد مشخص شده جهت ترسیم،
نمادهایی با مساحت هاي متفاوت ایجاد می کند. براي تعیین واحد ترسیم
نمادها می توان یکی از نمادها را از بخش Unit انتخاب نمود. از کادر
Symbol نیز می توان رنگ و نوع نماد ( دایره یا مربع ) را تعیین کنیم

دکمه Exclusion براي درج شروط جهت عدم نمایش عوارض با ارزش هاي خاص، می باشد.
density Dot) بر اساس تراکم نقاط)
این روش به منظور نمایش تراکم به وسیله نقاط بکار می رود.
از کادر Selection Field ستون مورد نظر خود را انتخاب کرده
و با کمک کلید هاي سمت راست به کادر روبرویی منتقل کنید تا
نرم افزار با در نظر گرفتن سایر تنظیمات اعمال شده به نمایش
تراکم نقطه اي نقشه ها بپردازد. براي تغییر اندازه و شکل نماد بر
روي نماد موجود دوبار کلیک کرده و در پنجره باز شده تنظیمات
مورد نظر را اعمال نمایید. همچنین اندازه و ارزش نقاط در کادر
Densities و به ترتیب از بخشهاي size Dot و Dot
Value قابل تغییر است.
با کلیک بر روي دکمه Exclusion نیز میتوان در پنجره باز شده
شروطی را جهت عدم نمایش عوارض با ارزشهاي خاص، ایجاد کرد
تا از نمایش آن ها در نقشه جلوگیري به عمل آید.
نکته :
این روش براي لایه هاي برداري از نوع خطی و سطحی تعریف شده است و براي لایه هاي نقطه اي غیر قابل استفاده است

s) نمادگذاري نموداري بر اساس چند ستون)
در این روش براي نمایش اطلاعات از نمودار هاي مختلف استفاده می شود. سه روش به شرح زیر در این طبقه بندي وجود دارد:
– PIE : دایره اي
– Column/Bar : ستونی/میله اي
– Stacked : تجمعی
روش کار در همه این سه روش یکسان است و تنها نوع نمودار ترسیمی آن ها با یکدیگر متفاوت است.
از کادر Selection Field ستون هاي مورد نظر
خود را انتخاب کرده و به کمک کلید هاي سمت
راست به کادر روبرویی منتقل کنید. اکنون رنگ
مختص هر ستون ( شاخص) را با دوبار کلیک بر
روي پالت رنگ آن مشخص کنید. با کمک دکمه
Peroperties تنظیماتی مانند میزان سه بعدي،
سایه، خط مدرج راهنما و … را تعیین کنید. توسط
دکمه Size نیز اندازه نسبی نمودار را تعیین کنید.
می توان اندازه نمودار را بر حسب یک ستون عددي
از جدول اطلاعات توصیفی نیز تعیین کرد.
اگر تیک موجود در قسمت chart Prevent
overlap را بزنید، از روي هم افتادن نمودار ها
جلوگیري می کند. براي این منظور نمودار ها را تا حد امکان جا به جا می کند. اگر یک نمودار زیاد جا به جا شود، یک خط بین عارضه و
نمودار آن ترسیم می شود تا مالکیت نمودار مشخص بماند.
با کلیک بر روي دکمه Exclusion میتوان در پنجره باز شده شروطی را جهت عدم نمایش عوارض با ارزشهاي خاص، صادر کرد تا
عوارض داراي ارزش مورد نظر ما درون نقشه نمایش داده نشود. به طور مثال، با اعمال دستور ( >”Populati2000 (“در پنجره مربوطه ،
شهري که جمعیتی کمتر از 2000 نفر دارد درون نقشه نمایش داده نمی شود.
اگر در پس زمینه نقشه خود، رنگی از یک لایه ي دیگر وجود دارد، بهتر است در این روش، رنگ پس زمینه را بدون رنگ انتخاب کنید تا در
خروجی نهایی، لایه هاي زیرین نمایش داده شود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
80
Attributes Multiple) ترکیبی از مقادیر کمی و کیفی)
براي تلفیق دو روش کیفی و کمی بکار میرود.
category by Quantity) ترکیبی از مقادیر کمی و کیفی)
ستونی را در بخش Fields Value جهت کلاس بندي
بصورت ترکیب رنگی معرفی نمایید. سپس بر روي کلید Add
Valuse All کلیک کنید. تا این جا شما نمادگذاري کیفی را
انجام داده اید. سپس براي نمادگذاري کمی، بر روي یکی از دو
دکمه Size Symbol و یا Ramp Color بزنید. در
پنجره باز شده ستون مورد نظر خود را انتخاب و با اعمال
تنظیمات دلخواه پنجره را Ok نمایید تا روند نمادگذاري تکمیل
گردد. براي مشاهده نتیجه بر روي Ok کلیک کنید

زبانه Fields
این زبانه براي مشاهده نام و نوع ستون هاي جدول اطلاعات توصیفی،
روشن و خاموش کردن آن ها در جدول، اختصاص یک نام مستعار به
ستون ها و تنظیم نحوه نمایش مقادیر ستون هاي عددي است.
ستون منتخب براي نمایش اطلاعات مختصر نیز که در زبانه
Display فعال می شود، در این زبانه و در قسمت Primary
Field Display انتخاب می شود.
Definition Query زبانه
از این زبانه براي محدود کردن موقتی نمایش عوارض معینی استفاده می
شود. تا زمانی که شرط نوشته شده در این پنجره باقی باشد، فقط اطلاعات و
عوارضی که در آن صدق می کنند در لایه وجود خواهند داشت. با حذف
کردن این شرط، اطلاعات مخفی شده مجددا نمایش داده خواهد شد. نحوه
درج شرط ها دقیقا از اصول نگارشی انتخاب به کمک جدول اطلاعات
توصیفی تبعیت می کند.
زبانه Labels
تنظیمات نوع و نحوه قرار گیري برچسب هاي پویا توسط این زبانه مدیریت می شود.
– تیک موجود در قسمت layer this in features Labels را براي فعال شدن برچسب گذاري لایه جاري بزنید.
– در قسمت Method دو روش براي قرار گیري برچسب ها منظور شده است :
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
82
Label all the features the same way (1
در این روش همه برچسب ها از نظر تنظیمات نوشتاري ( رنگ، فونت، اندازه و … ) یکسان قرار داده می شود.
Define classes of features and label each class differently (2
در این روش می توان دسته هاي مشخصی تعیین نمود و ویژگی هاي هر دسته را به صورت متمایز نمایش داد. براي نمایش اطلاعات بیش
از یک ستون کاربرد دارد.
اگر نمایش اطلاعات بر اساس یک ستون را در نظر دارید، از همان روش نخست استفاده نمایید.
Symbol Text – از قسمت Field Label ستون موردنظر را انتخاب نمایید.
ویژگی هایی مانند نوع فونت، رنگ، اندازه و … براي متن برچسب ها را از این قسمت اعمال نمایید. در این خصوص می توانید از دکمه
Styles Labels نیز استفاده نمایید.
Placement Properties
براي کنترل مکان قرار گیري برچسب ها استفاده می شود. در زمان هایی که برچسب ها زیاد بوده و امکان تداخل آن ها وجود داشته باشد،
تنظیمات این قسمت اهمیت زیادي پیدا خواهد کرد. در پنجره باز شده در زبانه Placement قرار بگیرید. این پنجره براي لایه هاي نقطه
اي، خطی و سطحی متفاوت خواهد بود.
– در لایه هاي نقطه اي :
در لایه هاي نقطه اي به چهار شیوه می توان مکان قرار گیري را کنترل کرد :
1) در اطراف نقطه و با تعیین اولویت هر جایگاه. بر روي کلید Change
Location بزنید. با توجه به انواع حالات، یکی را انتخاب کنید. عدد 0 به معناي
ممنوعیت در قرار دادن برچسب است. اولویت قرار گیري از 1 به 3 کم خواهد شد.
2) برچسب را بر روي نقطه قرار می دهد.( جز در موارد خاص، مطلوب نیست)
3) بر اساس زوایایی که در ادامه تعریف می کنید، برچسب ها را در اطراف نقطه، می
چرخاند. براي ایجاد و مدیریت کردن زوایا از کلید Angles استفاده کنید. زوایاي
درج شده در بالاي لیست، اولویت قرار گیري بیشتري دارند.
4) مانند روش قبل بر اساس زوایا می باشد. اما اینبار زاویه ها را بر اساس اطلاعات
موجود از یک ستون دریافت می کند.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
83
در لایه هاي خطی، موقعیت برچسب ها با توجه به عارضه خطی، در چند شاخص تعیین – در لایه هاي خطی :
می شود:
نسبت به جهت عارضه :
یکی از حالت هاي افقی، موازي، در راستا و یا عمود.
نسبت به مکان قرار گیري عارضه :
یکی از حالت هاي بالاي خط، روي خط و یا زیر خط.
نسبت به ابتدا و انتهاي عارضه :
یکی از حالت هاي ابتدا، انتها و یا در بهترین مکان که توسط سیستم تعیین می شود.
– در لایه هاي سطحی :
در لایه هاي سطحی، موقعیت برچسب ها بر سه اساس قابل تنظیم است :
1) فقط افقی
2) در راستاي عارضه
3) اولویت با قرار گیري افقی؛ در صورت تداخل با دیگر برچسب ها، در راستاي
عارضه.
Duplicate Labels
براي کنترل برچسب هاي عوارض چند بخشی و نیز برچسب هاي تکراري می باشد.
Remove duplicate labels
برچسب هاي تکراري را حذف می کند. براي استفاده از این ویژگی باید نقشه بر اساس همین ستون انتخابی براي برچسب، نماد گذاري شده
باشد. در غیر این صورت برچسب ها اطلاعات همه عوارض را بیان نخواهند کرد.
Place one label per feature
براي هر عارضه، یک برچسب قرار می دهد. براي عارضه چند بخشی، فقط در یک بخش آن برچسب قرار داده می شود.
Place one label per feparte part
براي هر بخش از عوارض یک بخشی یا چند بخشی یک برچسب قرار می دهد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیم مشخصات لایه
84
Scale Range
براي ایجاد محدودیت نمایش برچسب ها در مقیاس هاي مختلف استفاده می شود. در مقیاس هاي زیاد، تعداد زیاد برچسب ها در یک فضاي
کوچک، آشتفتگی بصري ایجاد می کند. اعمال این محدودیت می تواند از بروز این مشکل جلوگیري کند.
Join & Relates زبانه
از این زبانه براي برقراري یک اتصال استفاده می شود.
روش هاي مختلف انواع اتصال ها در قسمت آشنایی با جدول اطلاعات
توصیفی شرح داده شده است.
براي آشنایی با انواع اتصال اطلاعات به جداول توصیفی و نحوه اجراي آن به
صفحه 54 رجوع نمایید.

سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
85
ابزارهاي تجزیه و تحلیل
مجموعه ابزار هاي تجزیه و تحلیل، در مجموعه اي تحت عنوان ArcToolbox گرد آوري شده است.
به کمک این ابزار ها می توانید لایه هاي جدیدي با اطلاعات جدید، محاسبات آماري، تبدیل انواع فرمت
داده ها به یکدیگر، تعیین سیستم مختصات و هر گونه تحلیل هاي مبتنی بر مکان یا اطلاعات توصیفی را
انجام داد.
براي فعال سازي این مجموعه ابزار، از دو روش می توانید اقدام نمایید:
1) از نوار ابزار الحاقی Standard بر روي ابزار ( ) بزنید.
2) از منوي Windows بر روي ابزار ( ) بزنید.
اگر مکان یک ابزار را فراموش کردید، می توانید از کلید هاي پایین این پنجره به جستجوي آن بپردازید. زبانه Index نام همه ابزار ها را به
ترتیب حروف الفبا نمایش می دهد. با درج کلید واژه می توانید سریعتر به ابزار مورد نظر دسترسی پیدا کنید. زبانه Search هم براي جستجو
ابزار ها کاربر دارد. بعد از یافتن نام یک ابزار، چنانچه بر روي دکمه Locate بزنید، مکان ابزار را نیز مشاهده خواهید نمود.
بهتر است پیش از شروع به مطالعه ابزار هاي مختلف، با ویژگی هاي مشترك پنجره کاري این ابزارها آشنا شده باشید. تصویر زیر یکی از
ابزارهاي این مجموعه می باشد.
در قسمت Features Input لایه اي که قرار است تحت تاثیر این ابزار قرار بگیرد معرفی نمایید. براي این منظور سه روش امکانپذیر است :
1) از لیست بازشوي آن نام لایه را انتخاب کنید.
2) نام لایه را از قسمت Content Of Table با کلیک و درگ به این قسمت بیافزایید.
3) در صورتی که لایه مورد نظر در پروژه قرار نداشته باشد، از کلید سمت راست این قسمت که شبیه یک پوشه زرد رنگ است اقدام به فراخوانی لایه
کنید.
در قسمت Features Output مکان مشخصی را در رایانه براي ذخیره لایه خروجی تعیین نمایید. در بعضی از ابزار ها به جاي این عبارت، عبارت
Workspace Target نمایش داده می شود. در این صورت یک فضا ( یک پوشه یا یک جئودیتابیس ) را به آن معرفی نمایید. یعنی در معرفی آن
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
86
وارد فضا نشده و بعد از انتخاب خود همان فضا، بر روي کلید Add یا Ok بزنید. این حالت زمانی اتفاق می افتد که خروجی ابزار به جاي یک لایه،
چندین لایه باشد.
در اکثر ابزارها، بر روي لایه هاي ورودي تاثیري گذاشته نخواهد شد. به بیان دیگر لایه هاي ورودي شما از بین نریفته و یا تغییر داده نمی شوند. بلکه از
وجود دایره سبز رنگ در کنار برخی از تنظیمات به معناي آن است که این ویژگی حتما باید مقدار داشته باشد. عدم تکمیل آن، مانع از اجراي ابزار می آنها یک کپی در حافظه سیستم بارگذاري شده و لایه یا اطلاعات توصیفی از آن تهیه می شود.

شود. تنظیماتی که این دایره سبز رنگ را ندارند، اختیاري می باشند.
دایره قرمز رنگ با علامت ضربدر سفید در آن، بیانگر این است که یا لایه و یا ستونی را به اشتباه وارد کرده اید یا ابزار نیاز به اطلاعات بیشتري دارد.
مثلث زرد رنگ با علامت تعجب سیاه رنگ داخل خود، بیانگر هشدار بوده و باید احتیاط کرد. ممکن است ابزار اطلاعات بنیادي لایه را تغییر دهد.
براي نمایش راهنماي ابزار کلید Help Show در پایین پنجره را بزنید. اطلاعات مفیدي از ابزار به شما نمایش داده می شود. اگر در همین حالت بر
روي هرکدام از تنظیمات بزنید، راهنما درباره آن توضیحاتی را نشان خواهد داد.
کلید Help Tool در زیر بخش راهنماي ابزار، اطلاعات بیشتري از ابزار را در راهنماي آموزشی نرم افزار، نمایش می دهد.
براي اعمال تنظیمات ویژه، از کلید Environments استفاده نمایید.
الف) مجموعه ابزار هاي گروه Tools Analysis
ابزار هاي گروه Extract
Clip
از این ابزار براي برش دادن یک محدوده از یک لایه بر اساس
محدوده یک لایه ي سطح استفاده می شود. لایه ورودي می
تواند از هر نوعی باشد اما لایه برش دهنده فقط باید از نوع
سطحی باشد. عوارض لایه ورودي که در محدوده لایه برش
دهنده باشند، در لایه خروجی قرار داده می شود. لایه خروجی
همه ستون هاي روشن لایه ورودي را به ارث خواهد برد.
مثال :
به عنوان مثال براي برش دادن رودخانه هاي استان خراسان رضوي از مجموعه رودخانه هاي کشور، از این ابزار می توان استفاده کرد. لایه
ي رودخانه ها به عنوان ورودي و لایه سطحی مرز استان خراسان رضوي لایه برش دهنده است.
راهنماي تصویري :
سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیه و تحلیل
87
Split
تعمیم یافته ابزار Clip می باشد. اطلاعات لایه ورودي را بر اساس قرار
گیري در مرز هاي معینی از لایه تقسیم کننده، به لایه هاي مجزا تقسیم می
کند. لایه ورودي می تواند از هر نوعی باشد اما لایه تقسیم کننده فقط باید
از نوع سطحی باشد. لایه هاي خروجی همه ستون هاي روشن لایه ورودي
را به ارث خواهند برد.
در قسمت Features Split، یک شاخص از لایه تقسیم کننده براي
تعیین مرز هاي مکانی تقسیم کننده انتخاب می شود. نام لایه هاي خروجی
از نام هاي موجود در این ستون برگرفته خواهد شد. تعداد لایه هاي خروجی
نیز تابعی از نحوه قرار گیري عوارض در مرز هاي لایه تقسیم کننده و تعداد عناوین یکتا در همان ستون Features Splite می باشد.
مثال :
براي ایجاد لایه روستاهاي استان ها، لایه روستاهاي کل کشور را به عنوان لایه ورودي قرار می دهیم. لایه تقسیم کننده نیز مرز استان ها ( از نوع
سطحی) می باشد. ستون تعیین کننده مرز ها نیز نام استان ها می باشد. تعداد لایه هاي خروجی با تعداد استان هاي موجود برابر خواهد بود.
راهنماي تصویري :
ابزار هاي گروه Overlay
Erase
این ابزار عکس ابزار Clip عمل می کند. یعنی آن بخش از عوارض لایه ورودي که
در اشتراك با لایه پاك کننده قرار گرفته باشند، حذف شده و باقیمانده لایه ورودي در
لایه خروجی ذخیره خواهد شد. لایه ورودي می تواند از هر نوعی باشد اما لایه پاك
کننده فقط باید از نوع سطحی باشد. لایه خروجی همه ستون هاي روشن لایه ورودي
را به ارث خواهد برد.
مثال :
براي تهیه لایه شبکه معابر به صورت سطحی از این ابزار استفاده می شود. لایه مرز شهر به عنوان لایه ورودي و لایه قطعات وضع موجود به عنوان
لایه پاك کننده تعیین می شود. لایه خروجی، قسمت هایی از مرز شهر می باشد که قطعات وضع موجود در آن قرار نگرفته باشند و این همان معابر
سطح شهر خواهد بود.
راهنماي تصویري

Intersect
اشتراك فضایی حاصل از لایه هاي ورودي، عوارض لایه خروجی را
تعیین خواهد کرد. لایه هاي ورودي از هر نوعی می توانند باشند.
براي چگونگی ارث بري ستون ها در لایه خروجی، از قسمت
JoinAttributes استفاده نمایید. بهتر است گزینه All را انتخاب
کنید. بعدا می توانید ستون هاي غیر ضروري را پاك نمایید.
در قسمت Type Output، نوع قالب لایه خروجی را تعیین کنید.
INPUT به معناي کمترین سطح در لایه هاي ورودي می باشد. (
منظور از سطح همان انواع لایه هاي برداري می باشد). یعنی اگر همه
لایه هاي ورودي سطحی بوده و تنها یک لایه خطی وارد نمایید، و
Type Output را از نوع INPUT قرار دهید، لایه خروجی از نوع
خطی خواهد بود.
مثال :
براي تعیین حوزه نفوذ یک شهر یا روستا، انواع لایه هاي موثر (دسترسی، جمعیت، عوامل جغرافیایی و … ) را در قالب لایه هاي سطحی وارد
نمایید. لایه خروجی، حوزه نفوذ نهایی می باشد.
راهنماي تصویري :
Union
این ابزار از اجتماع عوارض لایه هاي ورودي، لایه جدیدي ایجاد می کند. لایه هاي
ورودي باید از نوع سطحی باشد. لایه خروجی می تواند همه ستون هاي روشن لایه
هاي ورودي را به ارث ببرد.
– براي چگونگی ارث بري ستون ها در لایه خروجی، از قسمت JoinAttributes
استفاده نمایید. بهتر است گزینه All را انتخاب کنید. بعدا می توانید ستون هاي غیر
ضروري را پاك نمایید.
توانید توسط تیک Allowed Gaps اجازه ترسیم یک عارضه جدید در این – چنانچه در مجموع عوارض لایه هاي ورودي، فضاي خالی وجود داشته باشد، می
قسمت ها را در لایه خروجی کنترل نمایید. اگر تیک زده شود، عوارضی ایجاد نمی
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیه و تحلیل
89
شود. در غیر این صورت در فضاهاي خالی، عوارضی فاقد هرگونه اطلاعات ایجاد خواهد شد.
خروجی این ابزار لایه اي است که همه اطلاعات لایه هاي والد خود را یکجا در اختیار دارد. از این لایه می توان آمار توصیفی و نقشه هاي
زیادي به دست آورد. براي مکان یابی هاي به روش برداري، از این ابزار براي تهیه لایه مبنا براي وزن دهی جمیع شاخص ها و تعیین مکان
هاي نمونه استفاده می شود.
معمولا چنانچه لایه خروجی به علت کثرت عوارض لایه هاي ورودي، داراي عوارض بسیار کوچکی باشد، بنا به مقیاس کار و دقت آن، از
ابزار Eliminate براي تجمیع این قطعات ریزدانه با همسایگانشان، استفاده می شود.
راهنماي تصویري :
ابزار هاي گروه Proximity
Buffer
ایجاد یک لایه سطحی حریم با فاصله اي معین از عوارض لایه ورودي.
– ایجاد حریم بر اساس دو روش مقدار ثابت و مقدار متغیر صورت می گیرد.
در صورتی که مقدار حریم براي همه عوارض یکسان است، گزینه unit Linear را
انتخاب نموده و مقدار را در کادر زیر آن وارد نمایید. از قسمت مقابل آن نیز واحد طول
را انتخاب کنید.
چنانچه مقدار حریم براي عوارض لایه ورودي متغیر باشد، گزینه Field را انتخاب
نمایید. در این روش می بایست از قبل یک ستون عددي ایجاد نموده و براي هر
عارضه مقدار مناسبی درج شده باشد. سپس از کادر این قسمت، نام آن ستون را
انتخاب نمایید.
Side Type –
– براي لایه هاي خطی، می توانید جهت یا همان سمت ( Side ( ایجاد حریم را تعیین نمایید.
LEFT : چپ.
RIGHT : راست.
FULL : هر دو سمت.
چنانچه لایه ورودي سطحی باشد، گزینه هاي این قسمت به شرح زیر خواهد بود :
FULL : کامل. حریم در زیر عوارض لایه ورودي هم ترسیم می شود.
ONLY_OUTSIDE : فقط در بیرون عوارض. حریم در زیر عوارض لایه ورودي ترسیم نمی شود.
در لایه هاي نقطه اي این تنظیمات معنادار نخواهد بود.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
90 End Type –
فقط براي لایه هاي خطی، نحوه ترسیم انتهاي حریم ( End ( را می توان تعیین کرد.
ROUND : انتهاي حریم به صورت گرد ترسیم می شود.
FLAT : انتهاي حریم، به صورت گوشه هاي تیز ( مستطیل ) ترسیم می شود.
Dissolve Type –
تنظیم نحوه ترکیب عوارض.
NONE : عدم ترکیب عوارض.
ALL : ترکیب همه عوارض با هم. ( لایه خروجی تنها یک عارضه ( احتمالا چند بخشی) خواهد داشت.)
LIST : بر اساس ستون. ستون موردنظر را از لیست زیر تعیین کنید. عوارضی که در ستون موردنظر داراي مقدار مشابه باشند، با هم ترکیب
خواهند شد.
مثال :
براي ایجاد لایه حرائم رود خانه ها و یا مسیل ها و یا گسل ها، می توان از این فرمان استفاده کرد.
ابزار هاي گروه Statistics
Summary Statistics
محاسبه خلاصه اي از شاخص هاي معین براي یک یا چند ستون از یک
جدول اطلاعات توصیفی.
:Statistics Fields
انتخاب ستون هایی براي انجام محاسبات آماري. ستون هاي انتخابی حتما
باید از نوع عددي باشند. بعد از انتخاب یک ستون، نام آن در لیست زیرین
درج می شود. با کلیک بر روي سطر روبه روي آن، شاخص آماري مربوطه را
انتخاب کنید.
شاخص هاي این قسمت شامل موارد زیر می باشند :
– MAX : بیشترین – MIN : کمترین – MEAN : میانگین – SUM : جمع
( MAX – MIN)) تغییرات بازه : RANGE –
– LAST : آخرین – FIRST : اولین – STD : انحراف معیار
– COUNT : تعداد

سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیه و تحلیل
91
: Case Field
انتخاب ستون هایی براي دسته بندي اطلاعات. مرز دسته ها بر اساس مقادیر موجود در این ستون ها تعیین می شود.
مثال :
براي محاسبه مجموع و میانگین مساحت کاربري هاي یک محدوده، از این ابزار استفاده می شود. لایه کاربري ها را به عنوان لایه ورودي
تعیین نمایید. در قسمت Fields Statistics ستون مساحت را دو بار انتخاب نمایید.

در جلوي یکی شاخص جمع و براي دیگري شاخص ب) مجموعه ابزار هاي گروه Tools Conversion میانگین را انتخاب کنید. در قسمت Field Case نیز ستون نام کاربري ها را معرفی نمایید.
ابزار هاي گروه Cad To
Export to CAD
تبدیل یک یا چند لایه برداري به فرمت هاي رایج نرم افزار اتوکد ( ,DWG
. ( DGN،DXF
: Output Type
تعیین نوع فرمت فایل خروجی.
فرمت V_DGN8 مخصوص نرم افزار Station Micri می باشد. نسخه هاي
جدید اتوکد قابلیت خواندن فایل هاي نسخه هاي قدیمی تر را دارند. بهتر است
همیشه از فرمت R_DWG2004 استفاده نمایید تا از باز شدن آن در سایر
سیستم ها اطمینان خاطر حاصل شود.
: Append to Existing Files
براي اضافه کردن لایه هاي خروجی در یک فایل اتوکدي از قبل ایجاد شده، این گزینه را تیکدار نمایید. اطلاعات قبلی فایل مذکور حفظ
خواهد شد.
ج) مجموعه ابزار هاي گروه Tools Management Data
ابزار هاي گروه Features
Feature To Point
تبدیل لایه هاي برداري به لایه هایی از نوع نقطه اي.
براي قرار گیري نقطه در درون لایه هاي سطحی، تیک گزینه Inside را
علامتدار کنید.
لایه خروجی همه ستون هاي روشن لایه والد خود را به ارث می برد

راهنماي تصویري :
Feature To Polygon
تبدیل لایه هاي برداري به لایه هایی از نوع سطحی.
براي قرار گیري همه ستون هاي جداول لایه هاي والد در لایه خروجی، گزینه
attributes Preserve را تیکدار نمایید.
مبناي تشکیل یک عارضه در لایه خروجی، وجود فضاي بسته از عوارض لایه هاي
والد می باشد. لذا تعداد عوارض لایه خروجی بستگی به تعداد و موقعیت قرارگیري
لایه هاي والد خواهد داشت.
راهنماي تصویري :
Multipart To Singlepart
تبدیل همه عوارض چند بخشی ( multipart ( به عوارض یک بخشی (
.( singlepart
بخش هاي تفکیک شده از یک عارضه چند بخشی، اطلاعات توصیفی یکسانی را از
عارضه والد خود، به ارث می برند.
راهنماي تصویري :
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
93
ابزار هاي گروه Generalization
Dissolve
ترکیب و تجمیع عوارض یک لایه بر اساس یک یا چند ویژگی مشترك در جدول
اطلاعات توصیفی.
عوارض موجود در یک لایه را بر اساس ویژگی هاي مشترك که بر اساس
اطلاعات توصیفی جداول آن ها تعیین می شود، با یکدیگر ترکیب می کند. در
صورتی که عوارض همسان همسایه باشند، مرز مشترك آن ها از بین می رود و
چنانچه از یکدیگر فاصله داشته باشند، تشکیل یک عارضه چند بخشی می دهند.
از نظر ارث بري ستون ها در لایه جدید نیز می توان گفت که فقط ستون (هاي)
انتخاب شده در قسمت Field_Dissolve به عنوان ویژگی مشترك، در لایه
خروجی حفظ خواهند شد.

: Dissolve_Field
انتخاب ستون هایی براي مبنا قرار گرفتن ترکیب عوارض. می توانید چند ستون را
انتخاب کنید. در این صورت عوارضی با یکدیگر ترکیب می شوند که در همه ستون هاي انتخاب شده داراي ارزش یکسانی باشند.
: Statistics Field
انتخاب ستون هایی براي ایجاد محاسبات آماري در عوارضی که با یکدیگر ترکیب می شوند. شاخص هاي آماري لازم را براي هر ستون را
در روبه روي آن تعیین نمایید. این شاخص ها عبارت اند از :
– MAX : بیشترین – MIN : کمترین – MEAN : میانگین – SUM : جمع
( MAX – MIN) تغییرات بازه: RANGE –
– LAST : آخرین – FIRST : اولین – STD : انحراف معیار
– COUNT : تعداد
این شاخص ها براي ستون هاي عددي است. اما شاخص هاي FIRST و LAST براي ستون هاي متنی نیز کاربرد خواهند داشت.
: Create multipart features
در صورت تیکدار بودن، ایجاد عوارض چند بخشی ( multipart ( بلامانع تلقی خواهد شد. در غیر اینصورت عوارض همسان ولی جدا از
هم، به یک عارضه تبدیل نمی شوند.
دقت داشته باشید که در این صورت چنانچه محاسبات آماري را نیز تعیین کرده باشید، نتایج محاسبات یکسانی براي این عوارض در جدول
اطلاعات توصیفی درج خواهد شد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
94
: Unsplit lines
فقط براي عوارض خطی کاربرد دارد .
در صورت تیکدار بودن، خطوط همسان فقط در زمانی که نقطه انتهایی مشترك داشته باشند، با یکدیگر ترکیب شده و یک عارضه واحد را
شکل می دهند.
در غیر این صورت خطوط همسان در هر شرایطی ترکیب می شوند.
مثال :
اگر لایه مرز شهرستان ها را در اختیار داشته باشیم و اطلاعات استان نیز در قالب یک ستون در درون جدول اطلاعات توصیفی آن ذخیره
شده باشد، می توان با کمک این ابزار لایه مرز استان ها را ایجاد کرد. ستون نام استان ها براي مبناي ترکیب عوارض انتخاب می شود. در
قسمت محاسبات آماري نیز می توان با انتخاب دو شاخص SUM و COUNT براي ستون مساحت، جمع مساحت شهرستان ها و تعداد
آن ها را در لایه استان ثبت نماییم.
راهنماي تصویري :
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS ابزارهاي تجزیهو تحلیل
95
Eliminate
ساده سازي لایه برداري با حذف کردن عوارض معین بوسیله ترکیب
آن ها با عوارض همسایه. این ابزار فقط براي عوارض سطحی کاربرد
دارد.
به کمک این ابزار می توانید عوارضی را که با توجه به مقیاس کاري از
اهمیت زیادي برخوردار نیستند، با عوارض همسایه ترکیب نمود.
عوارضی که ترکیب خواهند شد را ابتدا انتخاب نمایید. براي ترکیب با
عوارض همسایه، دو حالت درنظر گرفته شده است :
حالت اول : ترکیب با همسایه اي که مرز مشترك بیشتري دارد.
حالت دوم : ترکیب با همسایه ي با مساحت بزرگتر.
در صورتی که گزینه border by polygon Eliminating تیکدار باشد، حالت اول و در غیر این صورت حالت دوم فعال خواهد شد.
راهنماي تصویري :
ابزار هاي گروه Transformations and Projection
Define Projection
تعیین یا تغییر سیستم تصویر براي یک لایه.
در اغلب ابزار هاي تحلیلی که نیازمند محاسبات مرتبط با مکان می باشند، وجود
سیستم تصویر براي لایه ضروري است.
سیستم تصویر در حقیقت بیان کننده نحوه مدل سازي یک لایه از آنچه که در
دنیاي واقعی وجود دارد می باشد. شکل زمین در همه جاي آن یکسان نیست و
لذا هر کشور بنا به شرایط مکانی خود از یک سیستم تصویر مناسب استفاده می
کند تا خطاي محاسبات طولی را به حداقل برساند.
سیستم تصویر هر مکانی را با یک جستجوي ساده در وب می توان بدست آورد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیمات چاپ نقشه
96
تنظیمات چاپ نقشه
محیط چاپ نقشه ( View Layout ( براي آماده سازي نقشه جهت چاپ یا تهیه یک فایل تصویري از آن، ایجاد شده است. براي ورود به
این قسمت می توانید از روش هاي زیر استفاده نمایید :
از منوي View بر روي گزینه View Layout بزنید.
در محیط نمایش عوارض مکانی از قسمت پایین و سمت چپ بر روي آیکن View Layout
بزنید.( تصویر زیر)
پیش از ورود به این بحث، پیشنهاد می شود که بخش نوار ابزار Layout را مطالعه نمایید.
براي آماده سازي نقشه براي چاپ مراحل زیر را طی کنید :
 تنظیم ابعاد کاغذ
 طراحی یک قالب
 افزودن عناصر اصلی به نقشه
 ذخیره فایل تصویري
تنظیم ابعاد کاغذ
مقیاس مهمترین ویژگی یک نقشه و وجه تمایز آن با یک عکس می باشد. نقشه اي
که مقیاس نداشته باشد در حقیقت فقط یک تصویر است نه یک نقشه. ابعاد کاغذ
چاپ نیز در تعیین مقیاس موثر می باشد. بسته به این که در چه مقیاسی می خواهید
نقشه را چاپ نمایید، کاغذ شما متفاوت خواهد بود.
براي تعریف ابعاد کاغذ از منوي File گزینه Setup Print And Page را
بزنید. پنجره اي با همین نام باز می شود.
در قسمت setup Printer، چاپگر مورد نظر را انتخاب کنید. در قسمت Paper
ابعادي از کاغذ هاي مختلفی که توسط چاپگر انتخابی پشتیبانی می شود نمایش داده
می شود. براي تنظیم کاغذي بزرگتر از ابعاد موجود، باید در قسمت Page Map
Size تیک گزینه Setting Pager Printer Use را بردارید.(!) با این کار
تنظیمات کاغذي که در قسمت بالا وجود دارد غیر فعال شده و ابعاد تنظیمی در این
قسمت ملاك عمل قرار می گیرد.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیمات چاپ نقشه
97
طراحی یک قالب
نقشه ها معمولا از فضاي تعریف شده اي براي نمایش اطلاعات لازم استفاده می کنند. بیشترین قسمت به نمایش محتواي نقشه اختصاص
می یابد. نام نقشه، جهت شمال، مقیاس و سایر عناصر نیز در فضاي مناسبی قرار داده می شود. بهتر است پیش از افزودن عناصر نقشه،
فضاي قرارگیري آن را از قبل فراهم نمایید.
براي ایجاد یک قالب، می توانید از نمونه هاي از پیش آماده شده استفاده نمایید. می توان از یک تصویر نیز در پس زمینه استفاده نمود. اما
همیشه بهتر است که قالب را خودتان طراحی نمایید. طراحی یک قالب نقشه کار چندان مشکلی نیست. براي شروع آشنایی با نحوه کار با دو
با کمک ابزار هاي ترسیم مستطیل، دایره و چند ضلعی ها در نوار ابزار Draw به تعریف فضاها اقدام نمایید. نوار ابزار Draw و Graphics کافی به نظر می رسد.
رعایت نکات زیر در طراحی یک قالب خوب مفید خواهد بود :
– فقط عناصر موجود در کادر اصلی قالب نقشه در چاپ ظاهر خواهند شد.
– براي تغییر مشخصات ترسیمی یک عنصر گرافیکی بر روي آن دوبار کلیک کنید و تنظیمات دلخواه را اعمال کنید.

– عناصر ترسیمی جدید از اولویت ترسیم بالاتري برخوردار هستند. یعنی چنانچه یک عنصر گرافیکی جدید بر روي یک عنصر قدیمی ترسیم شود،
احتمالا قسمت هایی از عنصر قدیمی را خواهد پوشاند. براي جابه جایی ترتیب ترسیم عناصر، پس از انتخاب آن با ابزار Element Select ( ) از
نوار ابزار Draw یا Tools، بر روي آن راست کلیک کرده و از زیر منوي Order نسبت به عقب یا جلو بردن آن اقدام کنید.
ابزار هاي نظم دهنده
در زمان ترسیم قالب نقشه یا افزودن عناصر آن، از ابزار هاي نظم دهنده استفاده کنید. این ابزار ها ترسیمات شما را منظم تر کرده و سرعت
کار را افزایش می دهند. در ادامه به چند مورد از آن ها اشاره می شود. تنظیمات کلی همه آن ها در تصویر انتهاي این قسمت آورده شده
است.
1) خط کش ( Rulers(
براي نمایش یا مخفی کردن خط کش در یک مکان خالی در محیط View Layout راست کلیک کرده و از منوي بازشده گزینه
Rulers را انتخاب و سپس از زیر منوي آن مجددا گزینه Rulers را بزنید. درصورتی که خط کش در صفحه نباشد، ظاهر می شود. تکرار
مجدد این عمل سبب مخفی شدن آن می شود.
براي ایجاد حالت چسبندگی عناصر به واحد هاي خط کش، از زیر منوي قبل گزینه Rulers to Snap را فشرده نمایید.
براي تعیین واحد و حداقل تقسیمات آن، در یک مکان خالی در محیط View Layout مجددا راست کلیک کرده واینبار گزینه
Options را بزنید. زبانه View Layout را فعال نمایید. در قسمت Rulers، واحد اندازه را از قسمت Units و حداقل تقسیمات را از
قسمت Division Smallest تعیین نمایید.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیمات چاپ نقشه
98
2) کمک رسم ها ( Guide(
به جهت ترسیم سریع و منظم، بهتر است تا از “کمک رسم ها” استفاده نماییم. کمک رسم ها با ایجاد خاصیت چسبندگی ( Snap( ، روند
ترسیم را منظم و سریع می کنند.
کش گرفته و جا به جا نمایید. براي حذف یک کمک رسم، پیکان ابتدایی آن را گرفته و باعمل درگ آن را در فضاي درون نقشه رها کنید. براي استفاده از آن ها کافی است تا بر روي یک نقطه از خط کش کلیک کنیم. براي جابه جایی آن ها، پیکان ابتدایی آن ها را در روي خط
علاوه بر آن می توانید بر روي پیکان ابتدایی آن راست کلیک کرده و گزینه Guide Clear را بزنید. براي حذف همه آن ها گزینه
.بزنید را Clear All Guide
براي نمایش کمک رسم ها و فعال سازي یا غیر فعال سازي خاصیت چسبندگی در آن ها، در یک مکان خالی در محیط View Layout
راست کلیک کرده و از منوي بازشده گزینه Guide را انتخاب کرده و سپس از زیر منوي آن مجددا گزینه Guide را بزنید. اعمال خاصیت
چسبندگی توسط گزینه Guide to Snap تعیین می شود.
کمک رسم ها فقط بر روي خط مرز حداقل خط اندازه هاي خط کش قرار می گیرند.
3) شبکه نقطه اي ( Grid(
علاوه بر روش هاي فوق می توان روند ترسیم را با ایجاد شبکه اي از نقاط و اعمال خاصیت چسبندگی

به آن، تسهیل نمود. در محیط
View Layout راست کلیک کرده و از منوي بازشده گزینه Grid را انتخاب و سپس از زیر منوي

آن مجددا گزینه Grid را بزنید.
خاصیت چسبندگی نیز توسط گزینه Grid to Snap تعیین می شود.
براي تنظیم تعداد سطر و ستون هاي شبکه نقاط، بر روي
در یک مکان خالی در محیط View Layout مجددا راست کلیک کرده گزینه Options را بزنید.

زبانه View Layout را فعال
نمایید. در قسمت Grid، فاصله ستون ها را از قسمت Spacing Horizontal و فاصله سطر ها

را از قسمت Spacing Vertical
تعیین نمایید. واحد اندازه گیري فاصله ها از واحد تنظیم شده براي خط کش تبعیت می کند.
4) کادر صفحه لایوت
کادر صفحه لایوت نیز می تواند خاصیت چسبندگی داشته باشد. در تصویر زیر
نحوه فعال سازي آن و نیز مدیریت تنظیمات سایر نظم دهنده ها آورده شده
است.
سیستماطلاعات جغرافیایی GIS تنظیمات چاپ نقشه
99
افزودن عناصر اصلی به نقشه
همه این عناصر از طریق منوي Insert به لایوت یا همان قالب نقشه افزوده می شوند.

( به قسمت آموزش منوي Insert رجوع کنید)
 عناصر اصلی نقشه شامل موارد زیر می باشد :
( Title ) عنوان 
( Legend ) راهنما  مقیاس 
( Scale Bar ) خطی مقیاس 
( Scale Text ) عددي مقیاس 
ذخیره فایل تصویري  جهت شمال ( Arrow North(
در پایان کار و براي خروجی گرفتن نقشه ایجاد شده به صورت یک
فایل تصویري، از منوي File گزینه Map Export را بزنید.
در پنجره باز شده، نام، آدرس ذخیره سازي و کیفیت تصویر را تعیین
نموده و کلید Save را بزنید.
نکته :
کیفیت تصویر بستگی به نوع فرمت عکس و میزان وضوح آن دارد. اما به طور معمول

فرمت jpeg با وضوح تصویر 300 dpi می تواند چاپ نقشه خوبی با هر
ابعاد کاغذي براي شما به همراه داشته باشد. غالب چاپگر ها در ایران با وضوح تصویر 300 dpi

کار می کنند و لذا خروجی گرفتن نقشه با وضوحی بیشتر از این
مقدار، هرچند کیفیت نمایش نقشه در صفحه نمایش را افزایش می دهد، ولی در زمان چاپ

با همان وضوح 300 dpi چاپ خواهد شد

پلان قصر ……………..   طراحی ویلا و نقشه برداری