ديوار باربر چیست؟
ديوارهاي باربر يا سازهاي به ديوارهايي اطالق ميشود كه عالوه بر تحمل وزن خود وظيفۀ انتقال بار سقف ، تيرها، تيرچه ها و … را برعهده دارند. به همين دليل بايد در اجرای آنها دقت كافي نمود زيرا اجرای ناقص کارباعث خسارت جاني و مالي فراوان ميشود.
ديوارهاي جداكننده )پارتيشن( با چه مصالحي و چگونه ساخته ميشوند؟
بـراي انتقـال بـار سـقف و تفكيـك قسـمتهاي داخلـي سـاختمان و مشـخص نمـودن حـد و مـرز هر كـدام از فضاهـا الزم اسـت بخشهـاي مختلـف سـاختمان با ديوارهـاي باربر و جدا كننـده از يكديگر مجزا شـوند. هدف از اجـرای دیوارهـای باربـر، ِ انتقـال بـار سـقف به پی توسـط دیوار میباشـد.
دیوارهـای جداکننـده )پارتی ِ شـن( نقشـی در انتقـال بـار سـقف ایفـا نمی کننـد و کافیاسـت که قادر بـه تحمل وزن خـود باشـند و هـدف از اجـرای ایـن نـوع دیوارهـا، تفکیک فضاهـای داخلی سـاختمان از یکدیگر اسـت.
جهـت اجـراي ديوارهـاي جداكننـده )پارتيشـن( از مصالـح مختلفـي اسـتفاده ميشـود ولـي بهدليـل افزايـش سـرعت اجـرا و كاهـش وزن ديـوار و بهبـود خاصيـت عايـق صوتـي و حرارتـي در ديـوار، امـروزه از مصالـح نويـن نظيـر ديوارهايـي از جنـس قطعـات گچـي، قطعـات آهكـي و سـيليس )سـيپوركس(، صفحـات گچـي روكشدار )گچبـرگ(، قطعـات چوبـي، پيويسـي، فايبـرگالس و سـاندويچپنل و … اسـتفاده ميشـود.
در ايـن فصـل با اجراي ديوارهاي جداكنندۀ آجري ) تيغه 10 سـانتيمتري( و باربر یک آجره )20سـانتیمتری( و یک ونیم آجره )35 سـانتیمتری( آشـنا ميشويم.
بـا اسـتفاده از نقشـه و مصالـح مختلف مطابق مبحث هشـتم مقـررات ملي سـاختمان، انواع ديوار آجـری را اجرا نمايـد. پـس از اتمـام ايـن واحـد یادگیری انتظـار مـيرود فراگيرنده بتوانـد يك ديـوار آجري را مطابق نقشـه و اسـتانداردهاي فنـي و بـا در نظر گرفتن شـرايط زيسـت محيطي، اجـرا نمايد.
چگونه يك ديوار را اجرا نماييم؟
مرحلـه اول در اجـراي كارهـاي سـاختماني، آشـنايي بـا ضوابـط ايمنـي و رعايـت آنهاسـت. زیرا رعايـت نكات ايمنـي ميتوانـد سـبب صرفه جويـي در منابـع )انسـان، مصالـح و تجهيـزات( گردد.
1 ایمنی در کار
شـناخت و رعايـت ضوابـط ايمنـي در اجـراي درسـت و سـريع كار مؤثـر اسـت و هزينههـاي اجرايـي آنرا كاهـش ميدهـد و سـبب افزايـش بهـرهوري ميشـود.
تعریف ایمنی
ایمنـی عبارتاسـت از مصـون و محفـوظ ماندن کلیـۀ کارگران شـاغل و افرادی که بـا کارگاه سـاختمانی ارتباط دارند و نیـز افرادی که در مجاورت کارگاه سـاختمانی عبـور و مـرور دارنـد یـا فعالیـت و زندگـی می کننـد و حفاظـت از ماشـين آلات،
تأسیسـات و تجهیـزات و ابنیـه داخل یـا در مجاور کارگاه سـاختمانی.
بـرای جلوگیـری از وقـوع حـوادث ناشـی از اجـرای عملیـات سـاختمانی در یـک کارگاه، کلیـه عوامـل الزم اسـت اصـول و نـکات ایمنـی را رعایـت کننـد.
افراد شاغل در کارگاه ملزم هستند وسایل و تجهیزات حفاظت فردی را به کار ببرند و از قبل، برای رسیدن به این هدف، آموزشهای الزم را دیده باشند.
وسـایل ایمنـی و حفاظـت فـردی عبارتانـد از کاله ایمنـی، کفـش ایمنی، دسـتکش، لبـاس کار، کمربنـد ایمنی، ماسـک تنفسـی، عینـک و … .
مفاهیم کلیدی
ديوار جداكننده
)غير باربر(
ایمنی
متره
کاله ايمنـي: در کلیـۀ کارهایـی کـه احتمـال وارد آمـدن صدمـات به افـراد )در اثر سـقوط فـرد از ارتفاع یـا سـقوط وسـایل، تجهیـزات و مصالـح یـا برخـورد بـا موانـع احتمالـی( وجـود دارد، بایـد از کاله ایمنـی اسـتفاده شـود.
كفش ایمنـی: برای کلیـه کارگرانی کـه در کارهای سـاختمانی مشـغول بـه کار هسـتند و خطـر سـقوط مصالـح و ابزارهـای سـنگین روی پاهـا وجـود دارد و یـا برخـورد پـا بـه اجسـام تیـز و برنـده سـبب ایجـاد آسـیب میگـردد، بایـد کفش ایمنـی اسـتاندارد مورد اسـتفاده قـرار گیـرد. کفـش ایمنـی بایـد بـه راحتـی قابـل پوشـیدن و در آوردن باشـد و بنـد آن به آسـانی
باز و بسـته شـود.
دسـتکش: بـرای حفاظـت دسـت کارگرانـی کـه بـا اشـیای تیـز و برنـده، داغ، خشـن و بـا مـواد خورنـده و تحریـک کننـدۀ پوسـت، سـر و کار دارنـد، بایـد از دسـتکش اسـتاندارد و متناسـب بـا نـوع کار اسـتفاده شـود
لبـاس کار: لبـاس کار بایـد بـا نـوع کار و خطراتـی کـه کارگـر با آن مواجه اسـت، تناسـب داشـته باشـد.
همچنیـن لبـاس کار نبایـد حادثهآفرین باشـد و کارگر بتوانـد بـا آن بهراحتـی کار کند. بهتر اسـت جیبهای لبـاس کار کوچـک و تعـداد آنها کـم و در صورت نیاز زیـپدار باشـد. لبـۀ پاییـن شـلوار بایـد سـاده و بدون لببرگـردان باشـد
کمربنـد ایمنـی: کارگرانـی کـه در ارتفـاع و روی داربسـت مشـغول بـه کار هسـتند و احتمـال سـقوط آنـان وجـود دارد بایـد از کمربنـد ایمنـی اسـتفاده کننـد. کمربنـد ایمنـی را بـه کمـر می بندنـد و قالب آنرا بـه داربسـت یـا محـل مطمئـن قلاب می کننـد تـا در هنـگام لغـزش و عـدم تعـادل، حالـت سـقوط پیـش نیایـد. شـاغلین در کارگاههـای سـاختمانی بایـد آموزشهـای بهداشـت کار و ایمنـی را فراگیرنـد
محافظت در برابر عوامل جوی تقسیم بندی فضا به فضاهای زیبا و کاربردی جلوگیری از انتقال صوت و حرارت تحمل بار سقف در خانه های سنتی
ديوارها از نظر وظیفه به دو نوع تقسیم میشوند:
ديـوار باربـر: ديوارهـاي باربر يا سـازهاي بـه ديوارهايـي اطالق ميشـود كه عالوه بـر تحمل وزن خـود وظيفه انتقـال بـار سـقف و … را بـه عهـده دارند. بـه همين دليل بايـد در اجرای آنهـا دقت كافي نمود زيـرا در صورت نقـص، باعث خسـارت جانـي و مالي فراوان ميشـود.
دیـوار غیـر باربـر )جداکننـده یـا پارتیشـن(: دیوارهایی کـه فقـط وزن خـود را تحمـل نمـوده و وظیفۀ تحمـل بـار سـایر قسـمتها را بـر عهـده ندارنـد. )
-1-2-1 انواع دیوار از نظر وظيفه
تفکر
– با توجه به تصاوير فوق نام هريك از مصالح مصرفي در ديوارها را بنويسيد.
– بـه ديوارهـاي محيـط اطـراف خود نـگاه كنيد و به كمـك هنرآموز، ديوارهـاي باربر و غير باربر را مشـخص كنيـد و داليل خود را بنويسـيد.
– در شهر محل زندگي شما كداميك از مصالح فوق، بيشتر مورد استفاده قرار ميگيرد؟ چرا؟
آجر از قدیمیتریـن مصالـح مـورد اسـتفاده در دیوارچینـی میباشـد کـه دارای انـواع مختلـف از نظـر ابعـاد و
جنس اسـت.
آجـر سـنگی اسـت سـاختگی )مصنوعی(کـه از ورز دادن آب و خـاکرس )گل( و قالبگیـری به صورت خشـت خـام وارد کـوره آجرپـزی شـده و پـس از حـرارت دیـدن بـه آجـر تبدیل میشـود. با توجـه نوع خشـت، مواد اولیـه و روش پخـت بـه دو صـورت دسـتی و ماشـینی، انـواع آجر تولید میشـود.
خصوصيات آجر
الف – مقاومت فشاری
يكـي از مهمتریـن خصوصیـات آجـر مقاومـت فشـاری آن میباشـد. بـرای تعییـن آن مطابـق اسـتاندارد ملـی شـماره 7 ایـران نمونـه آجـر انتخـاب شـده را در دسـتگاه پـرس قـرار داده و بـه آن نیـرو اعمـال می کننـد و مقاومـت فشـاری آنرا تعییـن می نماينـد . میباشد( N/mm2 واحد مقاومت فشاری MPa ويا )
ب – ابعاد آجر
بـرای این کـه اصـول دیوارچینـی رعایـت شـود الزم اسـت کـه طـول آجـر دو برابـر عـرض آن بـه اضافـه یـک سـانتیمتر يعنـي )1 2 + = b L )باشـد. در فرمـول ذكـر شـده L طـول آجـر و b عـرض آن اسـت.
ابعاد ترجیحی انواع آجر مطابق استاندارد ملی ایران در جدول 1 آمده است.
نوع آجر طول )میلیمتر( عرض )میلیمتر( ارتفاع )میلیمتر(
درجه 1 210 100 50
درجه 2 220 105 5
ج- اجزاي آجر
جهت اسـتفادة آجر در كارهاي سـاختماني الزم اسـت با اجزاي آجر آشـنا شـویم.
آجر درسته )كامل( ابعـاد ايـن آجـر در جـدول 1 نشـان داده شـده اسـت.
آجر نيمه
اگـر آجـر را از طـول بـه دو قسـمت مسـاوي تقسـيم کنيـم، دو نیمـه آجـر بهدسـت ميآيد که ابعـاد آنها 55×100×105 ميليمتـر اسـت.
آجر سه قدي
طـول آجـر سـهقدي بـه انـدازه سـهچهارم طـول يك آجـر كامل ميباشـد.
د – انواع آجرهاي رسي با توجه به محل مصرف
آجرهای رسی با توجه به محل مصرف به سه گروه اصلی تقسیم میشوند:
-1 آجر مهندسی
ایـن آجـر بـه دو دسـته تو پـر و سـوراخدار و هرکدام با توجه بـه مقاومت فشـاری به درجه 1 و 2 تقسـیم بندی میشـوند و نـوع درجـه یـک آن حداقل دارای مقاومت فشـاري MPa30 و درجه 2 آن MPa20 میباشـد.
-2 آجر نما
ایـن نـوع آجـر بـه دو دسـته متعـارف و پالکـی و هـر کدام بـه دو دسـته توپـر و سـوراخدار وبرحسـب مقاومت فشـاری بـه دو درجـه 1و 2 تقسـیمبندی میشـوند. نوع درجه یـک آن حداقل دارای مقاومت فشـاري MPa11 و درجـه 2 آن MPa9 می باشـد.
-3 آجر توکار
ایـن نـوع آجـر بـا توجـه بـه محـل مصـرف بـه دو نـوع باربـر و غیـر باربـر و هرکـدام نیـز بـه دو دسـته توپـر و سـوراخدار تقسـیم بندی میشـوند. نـوع باربـر آن حداقـل دارای مقاومـت فشـاری MPa6 و نـوع غیـر باربـر آن MPa3 میباشـد.
نکته مهم: مقاومت فشاری آجر برای هر نوع شکل آجر اعم از توپر یا سوراخدار تفاوتی ندارد.
ه- کد شناسائی
بایـد روی هـر قالـب انـواع آجرهـا، کـد شناسـائی بر اسـاس حـروف اختصـاری منـدرج در جدول 2 بـه صورت فارسـی یـا التین حک شـود.
و- ابعاد استاندارد در آجر سوراخدار:
کد شناسائی نوع آجر رسی
فارسی التین
آجر مهندسی
درجه 1
آ م AM
درجه 2
آجر نما
درجه 1
آ ن AN
درجه 2
آجر توکار
باربر آ ت ب ATB
غیر باربر آ ت AT
.1 كوره چاهي
اسـتوانه يا منشـوري اسـت كـه مانند چاهـي در زمين كنـده ميشـود و از سـطح زميـن گاهـي تـا ارتفـاع 4 تـا 5 متـر هـم باالتـر از آن خشـت چيـده ميشـود.
در ايـن كورههـا آجـر و آتـش هـر دو ثابـت هسـتند.
آجرهايـي كـه از ايـن نـوع كـوره توليـد ميشـوند
يـك دسـت نيسـتند و از پاييـن به بـاال عبارتانـد از:
آجـر جـوش، آجـر سـبز، آجـر بهي، آجـر ابلـق و آجر
نيمپختـه.
سوراخهاي آجر چنانچه داراي همۀ شرايط زير باشند قابل قبول خواهند بود.
نسبت مساحت یک سوراخ آجر به سطح آجر باید حداکثر %10 باشد.
نسبت حجم سوراخهای آجر به حجم کل آجر باید حداکثر 40 % باشد.
نسبت مجموع ضخامت جداره سوراخهاي طولي به طول آجر حداقل %25 باشد.
نسبت مجموع ضخامت جداره سوراخهاي عرضي به عرض آجر حداقل %25 باشد
دانلود نقشه خانه ۷۰ متری روستایی دو خوابه | پلان DWG و PDF آماده اجرا
1 كوره چاهي
اسـتوانه يا منشـوري اسـت كـه مانند چاهـي در زمين
كنـده ميشـود و از سـطح زميـن گاهـي تـا ارتفـاع 4
تـا 5 متـر هـم باالتـر از آن خشـت چيـده ميشـود.
در ايـن كورههـا آجـر و آتـش هـر دو ثابـت هسـتند.
آجرهايـي كـه از ايـن نـوع كـوره توليـد ميشـوند
يـك دسـت نيسـتند و از پاييـن به بـاال عبارتانـد از:
آجـر جـوش، آجـر سـبز، آجـر بهي، آجـر ابلـق و آجر
نيم پختـه.
سوراخهاي آجر چنانچه داراي همۀ شرايط زير باشند قابل قبول خواهند بود.
نسبت مساحت یک سوراخ آجر به سطح آجر باید حداکثر %10 باشد.
نسبت حجم سوراخهای آجر به حجم کل آجر باید حداکثر 40 % باشد.
نسبت مجموع ضخامت جداره سوراخهاي طولي به طول آجر حداقل %25 باشد.
نسبت مجموع ضخامت جداره سوراخهاي عرضي به عرض آجر حداقل %25 باشد.
فعالیت
آجـری مطابـق شـكل 10 موجـود اسـت. آیـا ابعـاد ایـن آجـر از نظـر اسـتاندارد قابـل قبـول اسـت؟ بـا کالسی1
هم کالسـیهای خـود بحـث کنیـد.
-3-2-1 كورههاي آجر پزي
انواع آجر از نظر پخت
.1 آجر جوش
آجری که در کورههای آجر پزی حرارت زیادی میبیند و دانههای خاک ذوب میشوند به آجر جوش تبدیل میشوند.
.2 آجر نسوز
ً از خاکهای نسوز تهیه میشوند. این آجرها عالوه بر دارا بودن
آجرهای نسوز مورد مصرف در ساختمان معموال
مشخصات آجرهای معمولی باید گرمای 1580 درجه سلسیوس را بدون آن که خمیری شوند و از شکل بیفتند،
تحمل کنند.
مقاومت آجر نسوز دست کم باید 16 مگاپاسکال )حدود 160 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع( باشد. از آجرهای نسوز
در کارهای تأسیساتی و صنعتی استفاده میشود.
-3 آجر ماسه آهکی
برای ساختن آجر ماسه آهکی، گرد آهک آبدار با ماسه سیلیسی دانه بندی شده ریزدانه به نسبت وزنی 1 به 8
تا 1 به 12 مخلوط می کنند و روی آن کمی آب میپاشند سپس آنرا هم میزنند تا نمناک شود سپس خمیر
ماسه آهک را در قالب ریخته و زیر فشار 400 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع شکل میدهند و سپس در دستگاه
اتوکالو تحت فشار 8 تا 16 اتمسفر و بخار آب 180 تا 200 درجه سانتیگراد آجر ماسه آهکی تولید می شود.
-4 آجر لعابی
برای آن که سطح آجر صاف و صیقلی باشد و آب در آن نفوذ نکند، همچنین در برابر مواد شیمیایی پایدار بماند روي
آنرا يك اليه لعاب نازك ميزنند كه به آن آجر لعابي گويند. از اين آجرها در نماسازي، كاشيكاري، كفسازي،
كنار باغچه، در مساجد و حسينيه ها، كتيبه هاي ساخت محراب، گنبدها و در بسياري موارد ديگر، استفاده ميشود.
تفکر
محصول کدام کوره با کیفیتتر است؟ چرا؟
.2 كوره هوفمان
در ايـن نـوع كـوره آجـر ثابـت و آتـش رونـده اسـت.
مزيـت ايـن نـوع كـوره نسـبت بـه كـوره چاهـي ايـن اسـت كـه كار ايـن كـوره پيوسـته و ظرفيـت توليـد آن بـاال و آجرهـاي توليـدي نيـز يكدسـت هسـتند.
.3 كوره تونلي
در ايـن نـوع كـوره آتـش ثابـت و آجـر رونـده اسـت، بهطوريكـه خشـتخام از يـك طـرف تونـل وارد و از طـرف ديگـر آن، آجـر پختـه و سـرد شـده خـارج ميشـود.
محصول کدام کوره با کیفیت تر است؟ چرا
انواع آجر از نظر پخت
.1 آجر جوش
آجری که در کورههای آجر پزی حرارت زیادی میبیند و دانه های خاک ذوب میشوند به آجر جوش تبدیل میشوند.
.2 آجر نسوز
ً از خاکهای نسوز تهیه میشوند. این آجرها عالوه بر دارا بودن
آجرهای نسوز مورد مصرف در ساختمان معمولی
مشخصات آجرهای معمولی باید گرمای 1580 درجه سلسیوس را بدون آن که خمیری شوند و از شکل بیفتند،
تحمل کنند.
مقاومت آجر نسوز دست کم باید 16 مگاپاسکال )حدود 160 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع( باشد. از آجرهای نسوز
در کارهای تأسیساتی و صنعتی استفاده میشود.
-3 آجر ماسه آهکی
برای ساختن آجر ماسه آهکی، گرد آهک آبدار با ماسه سیلیسی دانه بندی شده ریزدانه به نسبت وزنی 1 به 8
تا 1 به 12 مخلوط می کنند و روی آن کمی آب میپاشند سپس آنرا هم میزنند تا نمناک شود سپس خمیر
ماسه آهک را در قالب ریخته و زیر فشار 400 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع شکل میدهند و سپس در دستگاه
اتوکالو تحت فشار 8 تا 16 اتمسفر و بخار آب 180 تا 200 درجه سانتیگراد آجر ماسه آهکی تولید می شود.
-4 آجر لعابی
برای آن که سطح آجر صاف و صیقلی باشد و آب در آن نفوذ نکند، همچنین در برابر مواد شیمیایی پایدار بماند روي
آنرا يك اليه لعاب نازك ميزنند كه به آن آجر لعابي گويند. از اين آجرها در نماسازي، كاشيكاري، كفسازي،
كنار باغچه، در مساجد و حسينيه ها، كتيبه هاي ساخت محراب، گنبدها و در بسياري موارد ديگر، استفاده ميشود.
آجر خوب دارای ویژگیهای زیر میباشد:
.1 صداي زنگ ميدهد واين نشانۀ توپري و مقاومت و پايداري مناسب در مقابل يخبندان است؛
.2 حرارت را به ندرت از خود عبور ميدهد؛
.3 بهخوبي به مالت ميچسبد؛
.4 سخت است و كم سائيده ميشود؛
.5 جذب آب آن بين 8 تا 18 درصد وزن آن ميباشد.
معایب آجر
اغلـب همـراه خـاک رس مقـداری سـنگ آهـک وجـود دارد کـه مقـدار کـم آن به صـورت پـودر دارای اشـکال
نیسـت و رنـگ آجـر را سـفید نیـز می کنـد ولـی چنانچـه مقـدار آن زیاد باشـد نقـش گـداز آور داشـته و درجه
ذوب خـاک را پاییـن مـیآورد و باعـث خـراب شـدن آجـر در کـوره میشـود. دو عیـب مهـم در آجرهـا در اثـر
ناخالصیهـای موجـود در خـاک رس عبارتانـد از:
آلوئک
ً به آهـک زنده
اگـر سـنگ آهـک درشـتدانه در خـاک رس باشـد همـراه آجـر در کوره پختـه شـده و اصطالحا
تبدیـل میشـود. ایـن آجـر پـس از مصرف در دیـوار به دلیـل قرار گرفتـن آهک زنـده در کنـار آب، آب موجود
در ملات را میمکـد و بـاد می کنـد کـه بـه اصطالح شـکفته میشـود و باعث خرد شـدن و یا پولکیشـدن آجر
مـی گـردد، بـه این پدیـده آلوئـک زدن آجر گفته میشـود.
سفیدک
در خـاک رس معمولـی مقـداری سـولفات از جملـه سـنگ گـچ نیز یافت میشـود. این سـولفاتها اگـر در آجر
بماننـد پـس از مصـرف آجـر در دیوارچینـی، آب مکیده و در سـطح آجر ظاهر میشـوند بدین ترتیب در سـطح
آجـر پـودر سـفید رنگی ظاهـر میگردد که بـه آن سـفیدک گویند.
ضوابط آيين نامهاي، ویژگیها و حدود قابل قبول
آجرهـا بایـد فاقـد معایـب ظاهـری ماننـد ترکخوردگـی، سـفیدک و آلوئک باشـند. در برابـر یخبنـدان پایدار
بـوده و دچـار ورقهشـدن، ترکخـوردن و خـرد شـدن نشـوند. درصد آب جذبشـده بیـن 8 تـا 18 درصد وزن
آجر باشـد.
حداقـل مقاومـت فشـاری آجرها در اسـتاندارد بيان شـده اسـت. برای نمونـه حداقل مقاومت فشـاری یک آجر
مهندسـی درجـه 1 برابـر 30 و آجـر توکار باربر برابر 6 مگا پاسـكال میباشـد.
حمل و نگهداری
بارگیـری، حمـل و بـار انـدازی انـواع آجـر بایـد بـا دقـت انجـام شـود بهنحـوی کـه ضایعات بـه حداقـل ممکن
برسـد. آجرهـا بایـد در محـل تمیـز و سرپوشـیده نگـهداری و نیـز بـه طـور جـدا از هم دسـتهبندی شـوند و از
تمـاس آنهـا بـا خـاک، مـواد مضـر، رطوبـت و یخ و بـرف جلوگیـری بهعمـل آید.
حمل دستي آجر
براي حمل دستي آجر، توجه به
نكات زير ضروري است:
• ُ آجر نبايد در دست شما سر بخورد.
• سعي كنيد در هنگام حمل، دستتان خشك بوده و با دست تر آجرها را جابجا نكنيد زيرا به دست صدمه ميزند.
• آجر را محكم نگيريد و به انگشتان خود فشار ندهيد تا پوست دست شما صدمه نبيند.
الزم به ذكر است كه اولين آجر تكي در شكل زير امانت بوده و حمل نمي شود.
جمعآوري و دپوي آجر در محل كارگاه:
پـس از انجـام دادن هـر فعاليـت عملـي و ارزشـيابي توسـط هنرآموز محتـرم، هنرجويـان موظفاند آجرها را بهصـورت منظـم دپـو کنند، تـا دور ريـز در كارگاه، بـه حـد اقل ممكـن برسـد. يكـي از روشهـاي دپوي آجرهـا اقـدام مطابق شـكل 15 اسـت.
1 شمشة فلزی و كاربرد آن
شمشـة فلـزي از پروفيلهـاي سـبك )قوطـي فلـزي(
سـاخته شـده و از اسـتحكام خوبي برخوردار اسـت. از
نظـر مقطـع بهتريـن نـوع آن قوطـي 4×4 سـانتيمتر
اسـت. از شمشـه به منظـور همبادكردن سـطوح افقي
و عمـودي، تراز كـردن خطـوط افقـي و شـيببنديها
و نظاير آن اسـتفاده ميشـود. )شمشـه را هميشه بعد
از كار بايـد تميـز كـرد و از ضربـه زدن بـا تيشـه يـا
چكـش بـر روي آن خـودداري نمـود.( در حـال حاضر
بهترين نوع شمشـه، پروفيل آلومينيومي سـبك اسـت
ِ كـه بيشـتر اسـتادكاران از آن اسـتفاده مينمايند.
.2 آزمايش و كنترل شمشه
بـراي سـنجش سلامت شمشـه، دو عـدد شمشـه را در جهـت طولـي بـه يكديگـر چسـبانده و يكـي از آنها را
ً بـه يكديگـر ميچسـبانيم. در صورتيكـه دو شمشـه در هـر دو
بـه انـدازۀ 180 درجـه ميچرخانيـم و مجـددا
حالـت بـه يكديگر چسـبيده باشـند شمشـهها سـالم هسـتند و اگر بيـن آنها فاصله ايجاد شـود، شمشـه داراي
پيچيدگـي خواهـد بـود. اگـر فقـط يك شمشـه در دسـترس باشـد براي صحـت كار، شمشـه را با ديد چشـم از
جهـت طولـي كنتـرل ميكنيـم؛ كـه البتـه ايـن روش بـا توجـه به خطـاي ديد چنـدان دقيق نیسـت.
3 . شاقول و كاربرد آن
شـاقول وسـيلهاي اسـت بـراي مشـخص كـردن امتـداد قائـم و كنتـرل قائمبـودن قسـمتهاي مختلـف كار،
شـاقول از دو قسـمت بـه شـرح زيـر تشـكيل شـده اسـت:
الف. وزنۀ فلزي مخروطي شـكل يا اسـتوانهاي كه انتهاي اسـتوانهاي آن به شـكل مخروط سـاخته شـده اسـت.
در مركـز قاعـده مخـروط پيـچ و مهـرهاي تعبيـه شـده كه مركز سـوراخ بوده و ريسـمان شـاقول از اين سـوراخ
عبور داده ميشـود.
ب. يـك صفحـۀ فلـزي مربـع شـكل بـه ضخامـت تقريبـي 2تـا 3 ميليمتـر بـر روي شـاقول قـرار دارد كـه بـه
»تركـي شـاقول« معـروف اسـت. هر ضلع تركـي برابر قطـر وزنه مخروطي اسـت. ايـن صفحه ميتوانـد دايرهاي
شـكل هـم باشـد. در ايـن حالـت شـعاع دايره تركـي با شـعاع وزنه مخروطي مسـاوي خواهـد بـود. در مركز اين
صفحـه سـوراخي وجـود دارد كه ريسـمان شـاقول از آن هـم عبور داده ميشـود.
نازک کاری ساختمان و ویلا
4 كار با شاقول
جهـت اسـتفاده از شـاقول در كنتـرل امتـداد قائـم ديوار، اگـر آن را آزاد كنيـم و صفحۀ فلـزي را در باال مماس
بـر ديـوار نگـه داريـم، وزنـه در پاييـن ديـوار بايـد ممـاس بـا آجـركاري باشـد، اما اگـر مماس نباشـد ديـوار در
دو حالـت قـرار ميگيـرد كـه اگـر سـطح پاييـن ديوار بـا وزنۀ شـاقول فاصله داشـته باشـد ديوار را »سرسـفت«
گوينـد و اگـر وزنـه كام ًلا بـه ديوار چسـبيده باشـد تركـي را بـا فاصله از ديـوار نگه ميداريم تا مشـخص شـود
كـه ديـوار چـه مقـدار بـا حالت عمـود فاصلـه دارد. بـه اين ديـوار »سـروا افتـاده« ميگويند.
5 . ريسمانكار و كاربرد آن
قرقـرۀ ريسـمانكار: ميلـه فلـزي اسـت كـه از داخـل اسـتوانۀ فلـزي عبـور داده شـده و دو سـر آن بـه دو صفحـۀ پولـك ماننـد دايـرهاي شـكل بـه قطـر 2 تـا 3 سـانتيمتر و ضخامـت تقريبـي 2 ميليمتـر اتصـال داده شـده اسـت.
هنگامـي كـه دو سـر ميلـۀ
فلـزي يعنـي دو سـر قرقـرۀ ريسـمانكار را با انگشـتان نگهداريـم اسـتوانه در وسـط آن بهراحتـي دور ميلـۀ فلـزي ميچرخـد؛ بنابراين ريسـمانكار را دور اسـتوانه
ميپيچند. تا زمان اسـتفاده از ريسـمان دو سـر قرقرۀ
ريسـمانكار را نگهداشـته تـا ريسـمان بهراحتـي بـاز
ً نايلوني اسـت. ريسمانكار
شـود. نخ ريسـمانكار معموال
بايـد عـاري از گـره باشـد و آنرا از انـواع ضربههـا دور
نگهداشـت.
.6 تراز و كاربرد آن
تـراز وسـيلهاي اسـت بـراي مسـطح نمودن سـطوح
مختلف و تشـكيل شـده از يك قطعه مكعب مستطيل
شـكل كـه از جنـس چـوب يـا فلـز در طولهـاي
متفـاوت سـاخته شـده اسـت. ايـن قطعـه نيـز داراي
چنـد محفظه اسـتوانهاي حبابدار جهت اسـتفاده در
سـطوح افقـي، قائـم و مايـل اسـت. )شـکل 20(
داخـل ايـن محفظههـا از الـكل يـا مـوادي پـر شـده كـه در مقابل عوامـل جـوي تبخير نشـود، محفظـه را پر از
مايـع ميكننـد و سـر آنرا ميبندنـد و هـواي خالـي آنرا بـه انـدازۀ يـك حبـاب نگـه مي دارند. اگـر محفظه را
بـه شـكل افقـي قـرار دهيـم بهطـوري كه انحنـاي آن رو بـه باال باشـد حباب هـوا در سـطح افقي محفظـه قرار
ميگيـرد ايـن محفظـه را در كارخانـه بهطـور تـراز قـرار ميدهنـد و دو طـرف حبـاب را خطكشـي ميكننـد و
ً سـپس محفظـه را در وسـط قطعـه چوبـي يـا فلـزي كـه قبال براي سـاخت تـراز آماده شـده بـه مـوازات امتداد
مـورد نظـر نصـب و محكـم ميكنند.
چگونه از تراز استفاده نماييم؟
تـراز را در جهـت طولـي روي شمشـه قـرار داده در صـورت تـراز نبـودن سـر شمشـه را بـاال و پاييـن ميبريم تا
حبـاب تـراز در وسـط و بيـن دو خـط قـرار گيـرد در اين حالت سـطح مـورد نظر تـراز خواهد بود. بـراي کنترل
عمـود بـودن ديـوار يـا سـتون يـا چهارچـوب و ،… طـول تراز را روي شمشـهاي قـرار داده و شمشـه را بـه ديوار
ميچسـبانيم و از حبـاب كـه در سـر تراز نصب شـده اسـت حالت »سـروا افتادگـي« يا »سرسـفتي« و يا »عمود
بـودن« ديـوار را تشـخيص ميدهيم.
.7 كمچه و كاربرد آن
كمچه وسيلهاي است براي پهنكردن و يكنواخت كردن مالت
روي ديوار يا كارهاي ديگر بنايي، مانند سيمانكاري. كمچه
با شكلهاي متفاوت و بهمنظور كاربردهاي مختلف ساخته
ميشود و داراي صفحهاي فوالدي به شكل مثلث )سهگوش(،
ذوزنقه و يا لبگرد و يك دستۀ چوبي يا پالستيكي است كه
سته به وسيلۀ ميلهاي به صفحه متصل است. دستۀ كمچه
د
در شكلهاي ساده يا خميده براي راحتي كار ساخته ميشود
تا بتوان با آن روي مالت بهطور فنري و انعطاف زياد كار
حدود 10 سانتيمتر
كرد. ابعاد صفحه فلزي كمچه در نوك
و به طول حدود 15 سانتيمتر است. كمچۀ سيمانكاري
تيز است. كمچههاي كوچكي نيز با عرض كمتر
داراي نوك
ماهيچهكشي استفاده ميشود. )شکل 21( ساخته ميشوند كه براي بعضي كارهاي ساختماني از جمله
.8 شمشۀ مالت
طول اين شمشه در حدود هفتاد تا يكصد سانتيمتر است
و از چوب مكعب مستطيل شكل ساخته شده و داراي
ضخامتهاي متفاوت است. شمشۀ مالت مكعبي است
به ابعاد 2/5×2/5×70 سانتيمتر كه در يك ضلع طولي
15 ميليمتر خالي شده،
آن با رندۀ دو راهه به اندازۀ 15×
10 ميليمتر و
ضخامت باقي مانده لبۀ شمشه مالت 10×
گاهي كمتر يا بيشتر است. جهت استفاده از شمشه مالت
بايد كنج داخلي آنرا روي لبه كار )ديوار( قرار داد و هم
تراز با لبه فوقاني آن مالت پر كرده و آن را با كمچه هموار
مي ً كنيم. زماني كه مالت كامال مسطح شد شمشه را
آهسته از لبۀ كار جدا کرده و آجرچيني را ادامه ميدهيم،
ضخامت لبۀ شمشۀ مالت كه در لبۀ كار خالي مانده است،
( محل بندكشي بعدي در نما است تا آجركاري را زيبا سازد.
.9 استانبولي و كاربرد آن
استانبولي براي حمل مالت آجر كاري استفاده ميشود.
استانبولي ظرفي است به شكل مخروط ناقص به ارتفاع
15 سانتيمتر، قطر قاعدۀ 25 سانتيمتر و قطر دهانۀ 50
دارد و در كارهاي ديگر بهكار ميرود. )
0 بيل دسته كوتاه و كاربرد آن
بيل از نظر كارهاي ساختماني داراي ابعاد استاندارد مخصوص
است. اين نوع بيل داراي دستۀ كوتاه و دستگيره در سردسته
است. جام بيل چهارگوش بوده كه قسمت انتهايي )نزديك به
ً دسته( داراي انحناي مختصر و در قسمت جلو كامال صاف
است و با آن ميتوان مصالح را از كف زمين برداشت. دو طرف
جام بيل داراي لبه است و مصالح را به خوبي روي خود نگه
ميدارد و در موقع حركت دادن، مصالح از داخل آن نميريزد
و ميتواند بهراحتي مقدار مناسبي از مصالح را منتقل كند. با
بيل دسته كوتاه، مصالح ساختماني كه روي زمين قرار دارد،
مخلوط و یا جابهجا ميشود.
.11 تيشه و كاربرد آن )تيشۀ بنايي(
تيشه وسيلهاي است ، براي شكستن آجر و تامين
نيمه، سهقدي، كلوك و نظاير آن، همچنين در بعضي
كندهكاريها و ضربهزدن به محلهاي مورد نظر بهكار
ميرود. تيشه از دو قسمت تشكيل شده است.
دستۀ تيشه را به طول تقريبي 30 سانتيمتر و قطر
تقريبي 2/5 تا 3 سانتيمتر، از چوب گرد استوانهاي شكل
)دمگاوي( ميسازند. قسمت فلزي تيشه كه از جنس
فوالد است، داراي دو قسمت است كه قسمت اول يعني
سر تيشه براي كوبيدن به شكل تخت، مانند چكش، بهكار
ميرود و قسمت دوم، تيغۀ تيشه كه عمود بر دسته و لبۀ
آن تيز است. اين قسمت براي كندن و شكستن آجر بهكار
ميرود در بين تيغه و سر تيشه سوراخي به قطر دستۀ
تيشه تعبيه شده كه دستۀ تيشه در جاي خود محكم قرار
ميگيرد هر روز صبح قبل از شروع كار تيشه را در آب فرو
مي برند تا دستۀ تيشه در جاي خود محكم شود.
فعالیت
.1 شاقول، شمشه و تراز را از انبار تحويل بگيريد. کالسی2
– ابتدا از صحت عملكرد آنها مطمئن شويد.
– ديوارهای كارگاه خود را كنترل كنيد. آيا شاقولي
هستند.
– شمشهبودن ديوار كارگاه خود را هم كنترل كنيد.
– كف كارگاه خود را كنترل كنيد آيا تراز است و يا
داراي شيب ميباشد.
– آيا ميتوانيد مقدار شيب را بهدست آوريد.
.2 استانبولی را از انبار تحويل بگيريد و حجم آنرا
بهدست آوريد و با عدد ديگر دوستانتان مقايسه كنيد.
در صد اختالف محاسبه خود را با ديگر دوستان
تعيين كنيد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
نحوه شكستن آجر
طريقـه شكسـتن آجـر به قطعـات كوچكتـر در چهار
تصوير روبهرو نشـان داده شـده اسـت.
الـف. طريقـۀ گرفتـن آجـر و تيشـه: قسـمت
تحتانـي آجـر را از طـول آن در دسـت چـپ ميگيرند
و بـا دسـت راسـت، انتهـاي دسـتۀ تيشـه بنايـي را به
مـوازات طـول آجـر گرفته بهشـكلي كـه لبۀ تيشـه با
آجـر زاویـۀ قائمـه بسـازد و بـا وارد آوردن يـك يـا دو
ضربـه متوالـي، آجـر به آسـاني شكسـته شـود.
چنانچـه دسـتۀ تيشـه نسـبت بـه امتـداد افقـي باالتر
باشـد، قسـمت پاييـن شكسـتگي آجـر به طـرف كف
دسـت مايـل ميشـود. )شـکل 27(
ب. طريقـۀ صحيح شكسـتن آجر: براي شكسـتن
آجـر بايـد دسـتۀ تيشـه افقـي و لبـۀ آن عمـود بـر
آجـر باشـد و قسـمتي كـه بايـد شكسـته شـود خارج
از دسـت قـرار گيـرد، طـرز گرفتـن دسـتۀ تيشـه در
شكسـتگي آجـر تأثيـر دارد. )شـکل 28(
چنانچـه دسـتۀ تيشـه از خـط افقي نسـبت به سـطح
طولـي آجـر پايينتـر باشـد قسـمت پاييـن شـكاف
شكسـتگي بـه طـرف انتهـاي آجـر خواهـد بـود؛
بنابرايـن، بهتريـن طريقۀ شكسـتن آجر همـان تصوير
»ج« اسـت یعنی دسـتۀ تیشـه مـوازی با طـول آجر و
لبـۀ تیشـه عمـود بـر آن باشـد.
انواع سرند )الك(
مـواد پـر كننـده ملات را بايـد از توريهـاي سـيمي گذارند. ايـن توريها با سـوراخهاي ريز و درشـت سـاخته
شـدهاند و به نام سـرند، غربال و الك مشـهور هسـتند. سـرندها را بر حسـب سـوراخهاي ريز و درشـت مشخص
ميكننـد، امـا اسـتادكاران قديمـي بـه سـرند يك سـانتيمتري يا ده ميليمتري »سـرند چشـمبلبلي« و سـرند
درشـت را »سـرند بادامي« و خيلي درشـت را »سـرند چشـمگاوي« ميگويند.
سـرندهاي پايـهدار كـه تـوري سـيمي را روي يـك كالف چوبـي يـا فلـزي مربـع يـا مربع مستطيل شـكل نصب
كـرده و بـراي آن كـه سـرپا بايسـتد يـك پايه به كالهـك يا كالف بـاالي آن متصل ميسـازند و بهطور سـهپايه
آنرا روي زميـن قـرار ميدهنـد؛ بـه گونـهاي كه شـيب سـرند بـا زمين در سـمت جلـوي مصالح يـك زاويه باز
)منفرجـه( تشـكيل ميدهـد؛ سـپس خـاك و شـن را با بيـل روي سـرند ميريزند، دانههـاي ريز از سـوراخهاي
سـرند عبـور كـرده زير سـرند جمع ميشـود و دانه هـاي درشـت در زاويۀ باز سـرند روي زمين جمـع ميگردد؛
بديـن ترتيـب، دانههـاي ريـز مورد نيـاز در سـاخت مالت را آمـاده ميكنند
نـوع ديگـر سـرند، سـرند دسـتي اسـت كـه بـا كالفـي دايـرهاي از چـوب به قطـر تقريبـي هفتـاد سـانتيمتر و
ارتفـاع 10 تـا 12 سـانتيمتر، سـاخته شـده اسـت و قسـمت پايين ايـن كالف را با تور سـيمي ميپوشـانند. به
طـور كلـي ريـزي و درشـتي سـرند را بر حسـب ميليمتر مشـخص ميكننـد مصالح مـورد نظـر را داخل كالف
روي تـور سـيمي ميريزنـد و آنرا بـا دسـت بـه گـردش در ميآورند )گردش سـرند با دسـت به صـورت چپ و
راسـت اسـت( كـه در پـي آن، دانههـاي ريزتر از سـوراخهاي سـرند عبـور كرده و دانههاي درشـت داخل سـرند
باقـي ميماننـد؛ بنابرايـن، دانههـاي درشـت را از دانههـاي ريـز جدا كـرده، براي سـاخت مالت آمـاده ميكنند.
مالتهـا از یـک جسـم چسـباننده )ماننـد خمیـر سـیمان، آهـک هیدارتـه، گـچ و غیـره( و یـک مـاده پرکنندة
ریزدانـه )ماننـد ماسـه طبیعـی، شکسـته، ماسـههای سـبک طبیعـی و سـاختگی از قبیـل پوکههـا و پرلیـت(
تشـکیل شـدهاند. مـواد پرکننـده را بـرای کاهـش هزينـه و کاهـش جمعشـدگی )انقبـاض( بـه کار میبرنـد.
انواع مالت
مالتها به طور كلي به دو دسته آبي و هوايي تقسيم ميشوند.
مالتهاي آبي به مالتهايي گفته ميشود كه خودگيري و سفت و سختشدن آنها در محل مرطوب و با آب
انجام ميشود. مالتهاي سيماني، شفته آهك و باتارد از نوع مالتهاي آبي ميباشند.
مالتهاي هوايي به مالتهایي اطالق ميشود كه خودگيري و سفت و سخت شدن آنها در معرض هوا بوده و
نيازي به رطوبت ندارند. مالتهاي گچ، گچ وخاك، كاهگل و ماسه آهك از نوع هوايي هستند.
الف. مالت شفته آهک
ً آهک زنده را از پختن سنگآهک یا کربنات
آهک زنده )CaO )یکی از مصالح چسباننده ساختمان است. معموال
کلسیم )3CaCO )در یکی از انواع کورههای دستی )یا سنتي(، قائم و افقی گردنده توليد ميكنند. آهک خالص،
سفیدرنگ است، ولی وجود ناخالصی ها میتواند تا حدودی باعث تغییر رنگ آن شود.
آهک زنده میل ترکیبی زیادی با آب داشته و در تماس با آن میشکفد یا هیدراته میشود و به هیدروکسید
کلسیم یا آهک شکفته تبدیل میگردد. در این واکنش مقدار زیادی گرما تولید میشود و حجم آن نیز افزایش
می یابد. برای تهیه آهک هیدراته از روشهای سنتي و صنعتی استفاده ميشود.
شفتۀ آهکی را باید با دوغاب آهک تهیه نمود. ساخت شفته آهکی با خمیر آهک یا گرد آهک شکفته و مخلوط
نمودن آن با خاک به منظور دستیابی به شفته آهکی مرغوب مجاز نمیباشد. مصرف دوغاب آهک باعث میشود
که دوغاب بهراحتی دور دانههای خاک را اندود نموده و واکنشی یکنواخت میان دانههای رس و دوغاب پدید
آید. نتیجه این امر گیرش سریع شفته آهکی است که تاب نهایی شفته آهکی را باال خواهد برد. میزان آب شفته
آهکی بستگی به جنس و دانهبندی خاک مورد مصرف داشته و در هر محل، باید میزان آب شفتههای خمیری،
سفت یا شل را با روش سعی و خطا و آزمایش تعیین نمود.
شفته آهکی برای اصالح و تثبیت خاک پی ساختمان و زیرسازی راههای ارتباطی به منظور تقلیل هزینهها، مورد توجه
و توصیه است. به علت سهولت در امر دستیابی به مصالح و باال بودن ظرفیت باربری شفته آهکی، کاربرد آن رایج است.
ب. مالت ماسه آهك
مالت ماسه آهك كه با استفاده از پودر آهك شكفته يا خمير آهك و مخلوط كردن با ماسه و آب الزم، حاصل
ميشود. ميزان مصرف آهك در اين نوع مالت براي كاربردهاي متفاوت، متغير است.
ج. مالت ماسه و سیمان
ماده چسباننده این مالت، سیمان پرتلند و ماده پرکننده آن، ماسه است. این مالت دارای مقاومت خوبی بهویژه در
سنین اولیه است اختالط مصالح را با نسبتهاي 1:6 يا 1:5 و … انجام ميدهند و مفهوم آن اين است كه يك پيمانه
سيمان و 5 يا 6 پيمانه ماسه درساخت اين مالت استفاده ميشود. برای زودگیر کردن مالت سیمانی هیچگاه نباید به
آن گچ افزوده شود، زیرا چنین مالت و اندودی پس از مدتی متالشي میشود. وجود خاک رس در ماسه مالت سبب
میشود که دور دانههای ماسه، دوغابی از خاکرس درست شود و سیمان نتواند به خوبی به آن بچسبد.
مالتهـا از یـک جسـم چسـباننده )ماننـد خمیـر سـیمان، آهـک هیدارتـه، گـچ و غیـره( و یـک مـاده پرکنندة
ریزدانـه )ماننـد ماسـه طبیعـی، شکسـته، ماسـههای سـبک طبیعـی و سـاختگی از قبیـل پوکههـا و پرلیـت(
تشـکیل شـدهاند. مـواد پرکننـده را بـرای کاهـش هزينـه و کاهـش جمعشـدگی )انقبـاض( بـه کار میبرنـد.
نازککاری ساختمان / پودمان 1 / دیوارچینی
21
نكته: ساخت مالت ماسه سيمان بايد طوري انجام شود كه در مدت 30 دقيقه مالتهاي ساخته شده مصرف
شود در غير اين صورت قابل مصرف نيست.
د. مالت باتارد
اين مالت با استفاده از سيمان، آهك، ماسه و آب بهدست ميآيد و چنانچه بعد از استفاده مرطوب نگه داشته
شود مقاومت بسيار خوبي خواهد داشت.
پيمانۀ مصالح و كاربرد آن
مالت بايد از مخلوط كردن نسبتهاي معيني از سيمان و ماسه يا مصالح ديگر ساخته شود. براي رعايت اين نسبتها
از پيمانه استفاده ميشود. پيمانه وسيلهاي براي اندازهگيري حجمي مصالح است كه به ابعاد مختلف ساخته ميشود.
پس از آنكه مصالح مورد مصرف مانند ماسه و سيمان،
داخل آن ريخته شد و روي آن با شمشه صاف گرديد
به وسيلل دستهها پيمانه را باال كشيده چون زير پيمانه
كف ندارد، مصالح بر جا باقي ميماند و پس از صاف
كردن روي مصالح، دوباره پيمانه را روي مصالح قرار داده
داخل آن براي پيمانه كردن پر ميشود.
ساخت مالتها، با وسایل دستی مانند بیل، کمچه
و ماله و حتی دست در روی زمین یا داخل ظروف
استانبولی یا پالستیکی و روی تخته مالت به مقادیر
کم صورت میگیرد، همچنین ممکن است در ساخت
مالت از وسایل مکانیکی استفاده شود. زمان اختالط
مالت، حداقل 3 دقیقه و حداکثر 10 دقیقه خواهد بود.
بهترین روش اندازهگیری مواد، توزین آنها است، ولی
این امر در ک ً ارگاه عمال اجرايي نيست، استفاده از بیل
ً
و کمچه برای پیمانه کردن صحیح نیست و باید حتما
از پیمانهای با حجم معین استفاده گردد. )شكل 32(
هنگامي كه ماسه يا مواد ديگر مالت آماده شد آنها
را به مقدار معين در ظرفهاي ساخت مالت ميريزند
يا روي زمين به شكل آبخوره در ميآورند؛ سپس به
مقدار معين آب به آن اضافه ميكنند و با بيل مواد را
به صورت تر مخلوط ميكنند تا براي كار آماده شود.
آب را ميتوان با پيمانه يا سطلهاي فلزي و نظاير آن،
به حجم مالت اضافه نمود.
قبـل اجراي ديـوار ابتدا بايـد به پياده كردن نقشـه آن اقـدام نمـود يعنـي محـل اجـراي ديـوار را روي زمين مشـخص كرد. ايـن كار با کمک مهندس نقشه برداری به صورت میلیمتری یا با اسـتفاده از متر، ريسـمانكار و يـا شمشـه صـورت ميپذيرد.
اجراي كالف در ديوار هاي غير سازه اي )غير باربر(
بـا توجـه بـه اينكـه ضخامـت ديوارهاي غير باربر در مقايسـه بـا طول و ارتفاعشـان خيلي كم اسـت، لذا چندان
پايـدار نبـوده و بـه منظـور پايدار سـازي آنها الزم اسـت با اسـتفاده از كالفهاي قائم و افقي، نسـبت به كاهش
طـول و ارتفـاع آنها اقدام نمود.
ضوابط آيين نامه اي
طول ديوارهاي غير باربر نبايد از چهل برابر ضخامت آنها و يا شش متر تجاوز نمايد.
ارتفاع ديوارهاي غير باربر نبايد از 3/5 متر بيشتر باشد.
پیوند در آجرچینی
پيونـد اصطالحـي اسـت كـه بـه انـواع آرايشهـاي شـناخته شـدة آجرچينـي ديوارهـا اطلاق ميشـود. نـوع
آرايشهـاي پيونـدي بـراي ديوارهايـي كـه بارهـاي سـنگيني را تحمـل ميكننـد، امـري اساسـي اسـت كـه
ميتوانـد تـا حـد امـكان از تخريـب سـازهاي جلوگيـري كنـد. بـراي اجـراي مؤثـر ايـن كار، پيونـد آجـري بايد
طـوري باشـد كـه بـار را بـه شـكل يكنواخـت در تمامـي طـول ديـوار پخـش كند تا هـر بخـش از ديـوار، مقدار
كمـي از بـار را تحمـل كنـد. اگـر بـار بـه شـكلي مناسـب توزيـع نشـود و فقـط بـه بخشهـاي معينـي از ديوار
منتقـل گـردد، ممكـن اسـت بـه نشسـت ناهمسـان و ترك خوردگـي منجـر شـود
اصول کلی دیوارچینی آجری
رعايت چند اصل در ديوارچيني، باعث مقاومت بيشتر آن ميشود اين اصول عبارتاند از:
– رجهاي ديوار، يك در ميان با آجر سهقدي شروع شود تا همپوشاني مناسب در رجها به وجود آيد.
– بندهاي عمودي رجهاي متناوب، در يك خط قائم قرار گيرد.
– حتياالمكان از آجرهاي كامل استفاده شود.
– بـراي دسـتيابي بـه ديـواري بـا مقاومـت بيشـتر، تمامي درزهـاي داخلي ديـوار در تمـام رجها كاملأ با مالت
پر شـود.
– آجرهـا قبـل از مصـرف، زنجـاب شـوند، يعني از آب اشـباع شـوند به طوري كه گـرد و غبار آنها گرفته شـده
و بـه خوبـي ملات به آنها بچسـبد و آب ملات را جذب ننمايد.
– جهـت اجـراي بندكشـي يكنواخـت در مراحل بعدي كار بهتر اسـت در هنـگام ديوارچيني بندهـاي افقي )بند
ملات( و بندهـاي قائـم بين آجرهـا با دقت و فاصله مناسـب اجـرا گردد.
-6-1 اجرای دیوار
-1-6-1 اصول کلی دیوارچینی آجری
-2-6-1 یکرگی کردن
بـه چيـدن اوليـن رج بنـا بـه منظور تـراز كـردن سـطح كار و رعايت ابعـاد روي نقشـه يكرگي كـردن گويند و
چـون اسـاس كار ديوارچينـي اسـت بسـيار مهم ميباشـد و بايـد دقـت الزم را در اجرای آن بـه کار برد.
زنجاب کردن آجر
-3-6-1 اجراي رج اول ديوار
ابتدا مالت رج اول در طول كار و در امتداد شمشه، پهن میشود و با
شمشه و تراز بنايي سطح فوقاني آن مطابق شكل 38 تراز ميگردد.
پخش مالت كه انجام شد آجرچيني شروع ميشود. در صورتيكه طول
ديوار بيشتر از طول شمشه باشد، يك آجر در ابتدا و يك آجر در انتهاي
ديوار قرار داده ميشود؛ سپس آن دو آجر را با ريسمانكار در امتداد
يكديگر تراز ميكنيم. با توجه به اينكه در اين حالت، طول شمشه كوتاهتر
از طول ديوار است ميتوان با دو يا چند بار تراز كردن، كار را ادامه داد. بعد
از تراز كردن، آجرها را ريسمانبندي ميكنيم. در رديف اول ريسمانكار
را به دو طريق ميتوانيم ببنديم؛ نخست اين كه ريسمان را دور يك آجر
پيچيده روي آجر تراز شده قرار ميدهيم و براي اينكه از جاي خود
حركت نكند يك آجر به شكل وزنه روي آن ميگذاريم. دوم اين كه
ميتوانيم در امتداد طول ديوار، و با فاصله از آن، آجرهاي ريسمانكشي
را روي زمين قرار دهيم و ريسمانكار را در امتداد ديوار به دور اين آجرها
ببنديم. البته بستن به روش دوم براي اين است كه آجر اصلي ديوار از
جاي خود تكان نخورد؛ در اين حالت، اجراي رج اول آجر كاري را شروع
ميكنيم. آجري كه روي ديوار در امتداد ريسمانكار قرار ميدهيم نبايد به
ريسمانكار بچسبد. براي بستن ريسمان روي كار دقت شود كه ريسمان
به لبه افقي آجر، به گونهاي بسته شود كه حدودأ دو ميليمتر با آجر
فاصله داشته باشد و اين فاصله در تمام طول آجرچيني بايد رعايت گردد.
)شکلهای 39 و 40(
كمربند ريسمان
در ديوارهاي طوالني پس از اين كه دو نبش كار را با يكديگر تراز
كرديم ريسماني كه در امتداد ديوار و دو نبش آماده شده ميبنديم،
اگر طول آن زياد باشد سنگيني ريسمان در وسط، ايجاد قوس ميكند.
براي جلوگيري از قوس ريسمان در وسط ديوار، آجري همتراز دو
نبش نصب ميكنيم و در طول ديوار ريسمان را ميبنديم؛ تا مانع از
افتادگي ريسمانكار در طول ديوار شود. اگر ريسمان طوالنيتر از حد
معمول بود ميتوان اين عمل را دو تا سه بار تكرار كرد و طول آنرا
به اندازه الزم كاهش داد.
اجراي رج هاي بعد مطابق نقشه
بعد از اجراي رج اول به پهنكردن مالت با استفاده از كمچه و شمشه مالت روي رج اول اقدام ميشود و پس
از تراز كردن سطح مالت، دو آجر در ابتدا و انتهاي كار قرار داده شاقول مينمايند و آنها را
ريسمان کشی كرده و ادامۀ آجركاري را مطابق نقشه و همباد ريسمان تا انتها ادامه ميدهند.
-4-6-1 اجراي رجهاي بعد مطابق نقشه
رعايت پيوند
با توجه به پالن رجهاي فرد و زوج در انتخاب و چيدن آجرها بايد به پيوند و قفل و بست آنها توجه نمود به
طوري كه بندهاي قائم، يكرج در ميان، در يكراستا قرار گيرند.
شمشه كردن نماي كار
پس از چيدن رجها با شمشه، نماي آجركاري كنترل ميشود. اين كار با قرار دادن شمشه به طور ضربدري صورت
ميگيرد. در شكل 43 کنترل پيچيدگي كار نشان داده شده است. البته اگر كار، خوب تراز و شاقول بشود و در
استفاده از ريسمانكار دقت كافي به عمل آيد، خطاي پيچيدگي بهوجود نخواهد آمد.
– مرحلـۀ اول: طریقـۀ کنتـرل نما
با شمشـه )کنتـرل پیچیدگی نما(
-7-1 فعالیتهای عملی اجرای پارتیشن آجری در حالتهای مختلف
مرحله -1 بررسي نقشه و مترۀ كار
ً از پيوند راسته نما
به طور كلي در ديوارهاي تيغه 10 سانتيمتري، اجبارا
استفاده ميشود. و مقدار همپوشاني هر رج نسبت به رج قبل نصف طول
آجر است بهطوري كه هر بند قائم در رجهاي يكدرميان در وسط آجر باال
و پايين خود قرار ميگيرد .
مترۀ كار
با توجه به نقشه فعاليت عملي )1( به سؤاالت زير پاسخ دهيد.
.1 در طول اين ديوار چند عدد آجر كامل )راستهنما( و نيمه در هر رج
مصرف شده است؟
.2 بين راستهنماي آجر )طول آجر( و سرنماي آن )عرض آجر(، چه
رابطهاي وجود دارد؟
.3 طول اين ديوار بر حسب سرنماي آجر، چند سرنما ميباشد؟
.4 آيا ميتوانيد با توجه به تعداد سرنماي آجر، طول ديوار را بر حسب متر
يا سانتيمتر بهدست آورد؟ رابطۀ آنرا به كمك هنرآموز خود بهدست
آوريد.
سؤال اساسي در مورد اين ديوار آن است كه هزينه ساخت آنرا چگونه
ميتوان تأمین کرد؟
در كارهاي ساختماني قبل از شروع عمليات اجرايي الزم است نقشۀ كار
ً
مورد بررسي و مقدار مصالح، تجهيزات و نيروي انساني مورد نياز دقيقا
تعيين و نسبت به تأمين آنها اقدام نموده و بر اين اساس هزينههاي تمام
شدۀ كارهاي ساختماني را تعيين نمود؛ با اين توضيحات عبارات زير را
كامل كنيد.
مرحله -2 تهيه وسايل
وسايل مورد نياز: كمچه، شمشه، شمشه مالت، استانبولي، شاقول، ريسمانكار، تراز و بيل.
مصالح مورد نياز: ماسه، خاك رس، آجر و آب.
مرحله -3 پيادهكردن نقشه
در محوطه كارگاه با نظر مهندس نقشه برداری و بنا خود محل اجراي ديوار را با استفاده از ريسمانكار يا شمشه پياده كنيد.
مرحله -4 اجراي كالف
با توجه به اينكه كار آموزشي بوده و طول آن از حداكثر طول و ارتفاع مجاز آييننامهاي تجاوز نميكند نيازي به اجراي
كالف نميباشد.
مرحله -5 اجراي ديوار
با توجه به اصولي كه عنوان شد و به كمك نقشه و استاد كار رج اول و ساير رجها را اجرا وكنترلهاي الزم را انجام دهيد.
كنترل هاي الزم عبارتاند از:
رعايت پيوند – تراز بودن سطح كار – شاقول بودن نبشها – ريسماني بودن رجها – شمشه بودن نما
اتمام كار
در پايان كار و پس از ارزشيابي، آجرها و مالتها جمعآوري شده و در جاي خود قرار گيرد.
با توجه به سؤاالت برای نقشۀ فعالیت عملی 1 جدول زیر را کامل کنید.
ردیف سؤال پاسخ
1 نوع مصالح مصرفی
2 در طول دیوار چند سرنما وجود دارد
3 ابعاد دیوار )طول، عرض، ارتفاع(
4 واحد اندازهگیری مقدار کار
5 متره کار
6 تعداد آجر مورد نیاز
7 وسایل مورد نیاز
.1 به اندازهگيري مقدار كار بر اساس نقشه با واحد اندازهگيري مشخص …………… گفته ميشود.
.2 به محاسبة مقدار هزينه الزم براي اجراي يك كار ………….. گفته ميشود.
.3 به اشخاص يا مهندساني كه كارهاي فوق را انجام ميدهند …………… گفته ميشود.
.4 براي انجام اين كار، چه منابعي مورد نياز است؟ به كمك هنرآموز خود آنها را نام ببريد.
مرحله اول عملیات را به کمک هنرآموز خود در جدول 4 درج نمائید.
مرحله -1 بررسي نقشه ومتره كار:
فلسفه اجراي الريز و البند:
الريــز: در مواقعـي کـه نتـوان ديـواري را بهعــلت طـول زيـاد آن در يـک مرحلـه اجـرا نمـود، در دو يـا چند
مرحلـه ميچينــند. بــراي سـهولت کار ابتـدا قسـمتي از ديـوار را چيـده و انتهاي آنرا بهصورت الريــز )پــله
اي( در ميآورنـد. پـس از پايـان ايـن مرحلـه از ديوارچينـي، مرحلـه دوم را از انتهـاي الريز شـده شـروع و ادامه
ميدهنـد و ايـن عمـل ممکـن اســت در بعضي مــواقع بــسته بــه طول ديـوار چنديـن بار تکـرار گردد.
)شکل 46(
البنـد: در صورتي کـه بخواهنـد در آينـده بـه ديـوار اصلـي، ديـوار ديگـري در امتـداد و يـا عمود بـر آن متصل
نماينـد، بايستــي ديــوار را در محـل اتصال بــه صورت البنــد اجرا کنند.
در البنــد بر خالف الريــز محــل اتصال دو ديــوار از مالت خوب پر نميشود و به صورت درزهاي ترک مانند
باقـي ميمانـد کـه منجر به ضعيفشـدن ديوار شـده و از اسـتحکام آن مي کاهد
گونيا: در اين فعاليت عالوه بر وسايل مورد نياز در فعاليت 1 به گونياي بنايي نيز نياز ميباشد
گونيـا وسـيلهاي اسـت كـه از دو ضلـع عمود برهم، از پروفيل، تسـمه يا چوب درسـت شـده باشـد. از گونيا براي
كنتـرل قائمهبودن دو امتداد اسـتفاده ميشـود.
چرا قوس؟
آيا تا به حال فكر كردهايد چرا در اكثر ساختمانهاي قديمي از قوس استفاده شده است؟
با توجه به اين موضوع و ساختمانهايي از اين نوع كه ميشناسيد با دوستان خود بحث نماييد.
در عكس فوق چه موضوع ديگري براي شما قابل تامل است؟
قوسهـا از جملـه اعضـاي باربـر و تزئينـي سـاختمانها بـوده كـه در تاريـخ معمـاري ايـران و جهـان بهصـورت
گسـترده مـورد اسـتفاده قـرار گرفتهانـد. در بناهـاي تاريخي مانند پلهـا و ايـوان مدائن )طاق كسـري( بهدليل
وجـود دهانههـاي بـزرگ، از مقاومـت فشـاري مصالـح بنايـي اسـتفاده شـده و ايـن دهانههاي بزرگ را پوشـش
دادهانـد. امـروزه بـه دليـل وجـود نيمرخهـاي فـوالدي و مقاومـت بـاالي آنهـا، در قوسهاي بـا دهانة زيـاد، از
مصالـح بنايـي كمتـر اسـتفاده ميشـود و قوسها بيشـتر، جنبـة تزئينـي دارند.
از فراگيـر انتظـار مـيرود ضمـن آشـنايي بـا تاريخچـه اسـتفاده از قوسهـا، عملكـرد آنهـا را بشناسـد، روش
ترسـيم آنهـا را بدانـد و انـواع قوسهـا را مطابـق نقشـه و با رعايـت ضوابط فني و زيسـت محيطي اجـرا نمايد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
قوسهای آجری
جـراي قـوس از قديـم در سـاختمانها مرسـوم بـوده اسـت امـروزه نيـز بسـیاری
از طراحـان، بـا ديـد سـنتگرايي و بـا تلفيـق معمـاري مـدرن و كهـن، قوسهـاي
زيبايـي را بـا آجـر، بتـن و فـوالد طراحـي و اجـرا ميكننـد
قسمتهای مختلف تشکیل دهندۀ قوس
قسمتهاي مختلف يك قوس آجري مطابق شكل 1 عبارتاند از:
پـاكار: محـل شـروع از سـتون، پـاكار
ناميـده ميشـود.
شـانه: ِ محلي كه قـوس در اثر بـار زياد
ً زاويـه 22
تـرك بـر مـيدارد. )تقريبـا
درجه از پـاكار(
تيـزه: محل برخـورد دو نيمـه قوس به
يكديگـر، تيزه ناميده ميشـود.
شـكرگاه )شـكنگاه(: فاصلـه بيـن
پـاكار و شـانه قـوس شـكنگاه نـام دارد.
آوارگاه: فاصـه بين شـانه تـا محلي كه
قـوس در اثـر بـار زيـاد فـرو مـي ريـزد.
)تقريبـأ زاويـه 70 درجـه از پاكار(
كاللـه: فاصلـه بين تيـزه تا محـل تمام
شـدن آوارگاه كاللـه ناميده ميشـود.
افـراز: فاصلۀ قائـم پاكار تا تيـزه قوس،
افراز ناميده ميشـود.
دهانه: فاصله بين دو پايه قوس دهانه نام دارد.
ِ خيز قوس: ِ نسبت افراز به دهانه قوس را خيز قوس مينامند.
مفاهیم کلیدی
قوس
قالب
نعل درگاه
-1-2 قوسهای آجری
-2-2 قسمتهای مختلف تشکیلدهندۀ قوس
شکل 1
50
بـا توجـه بـه شـكل 2 نيـروي P كـه بـه قـوس وارد ميآيـد ابتدا بـه دو نيـروي مورب تجزيـه ميشـود؛ هر يك
P )تجزيـه ميگـردد. اگـر
y
Px )و عمـودي )
از ايـن دو نيـرو بـه يـك پايـه منتقـل و خـود بـه دو نيـروي افقـي )
پايههـا از مقاومـت كافـي برخـوردار نباشـند در اثـر نيـروي افقـي وارده به سـمت بيـرون قوس متمايل شـده و
فروخواهـد ريخـت از ايـن مطلـب چنيـن نتيجه ميشـود كـه هم قوس و هـم پايههـاي آن بايد طـوري طراحي
و اجـرا شـوند كـه از اسـتحكام كافـي برخـوردار بوده و بتواننـد در مقابل نيروهـاي قائم و افقي حاصـل از بارهاي
وارد بـر قوس پايـدار بمانند.
هـر قـدر خيـز قـوس بيشـتر باشـد، نيـروي قائـم بيشـتر و نيروي افقـي كمتـر ميشـود و برعكس هر قـدر خيز
قـوس كمتـر باشـد، نيـروي قائـم كمتـر و نيـروي افقي بيشـتر ميشـود بنابرايـن ميتـوان گفت كـه خيز قوس
بـا نيـروي قائـم آن نسـبت مسـتقيم و بـا نيروي افقـي قوس نسـبت معكوس دارد. )شـكل 3(
-3-2 چگونگی انتقال نیرو در قوس
قوسها را ميتوان به طور كلي به دو دسته تقسيم نمود:
قوسهاي باربر كه وظيفه انتقال بار سقفهاي قوسي و دیوارهای روی خود را به پايههاي طرفين خود دارند.
قوسهاي تزييني غير باربر كه بيشتر جنبه نما و تزئيني داشته و وظيفه تحمل و انتقال بار سقف را بر عهده ندارند.
مرحله .1 بررسي نقشه و تعیین نوع قوس و برآورد مصالح و وسایل
با استفاده از نقشه به بررسي نوع قوس پرداخته و به برآورد مصالح و وسایل مورد نياز اقدام ميشود.
مصالـح مـورد نیـاز شـامل آجرهـای کامل و کلوک، گچ، خاک و ماسـه میباشـد و وسـایل الزم در سـاخت قالب
قـوس عبارتانـد از: اسـتانبولی، کمچه، ماله، کاردک و وسـایل ترسـیم شـامل میخ 5 سـانتیمتری، ریسـمانکار
ً بـه عنوان پرگار اسـتفاده میشـوند.
و مـداد کـه مجموعا
مرحله .2 پیاده کردن نقشه
پس از تهیۀ مصالح و وسایل الزم به پیاده کردن نقشه در محل مورد نظر اقدام میشود.
مرحله .3 اجراي ديوار پايه قوس
محـل اجـراي قـوس را بـا نظـر هنرآمـوز خـود در محوطـه كارگاه پيـاده كنيـد نمـوده و مطابق نقشـه اقـدام به
دیوارچینـی نمایید.
مرحله .4 ساخت قالب قوس
بـراي سـاخت قالـب قـوس، بـا توجـه به نوع قـوس ابتدا بايـد در يك محل صاف و مناسـب قـوس مورد نظر را ترسـيم
نمـوده و بعـد مطابـق دسـتورالعمل مربوطـه كه در صفحـات بعد خواهيد ديد به سـاخت قالـب مورد نظر اقـدام نمود.
مرحله .5 استقرار قالب و اجراي قوس
بعـد از سـاخت قالـب قـوس نوبـت بـه اسـتقرار قالـب و اجـراي قـوس ميرسـد كـه بـا توجه بـه نوع قـوس، در
صفحـات بعـد، هركـدام در جـاي خـود توضيـح داده خواهد شـد
مرحله .6 بندکشی
پـس از اتمـام عملیـات اجرایـی پایههـا، قوسهـا و دیوارهـای بیـن آنها نوبـت به اجرای بندکشـی نمـای دیوار
و قوسهـا میرسـد کـه مطابـق اصـول فنی و بـا اسـتفاده از ابـزار مخصوص بندکشـی انجام خواهد شـد.
-4-2 انواع قوس
-5-2 مراحل اجرای قوس
52
با توجه به اينكه قوس از چه نوعي ميباشد، محيط قوس را محاسبه و با رعايت بند مالت حدود 1 سانتیمتر،
تعداد آجر الزم براي اجراي قوس محاسبه ميشود. الزم به ذكر است از آنجا كه نماي قوس از اهميت بهسزايي
برخوردار است لذا محاسبات و اجرای رجهای قوس بايد طوري صورت پذيرد كه تقارن قوس تامين گردد.
نقشۀ پایه قوس مطابق اصول و ضوابطی ک ً ه قبال راجع به پیاده کردن نقشه گفته شد، در محل مورد نظر پیاده میشود.
-1-5-2 بررسي نقشه و تعیین نوع قوس و برآورد مصالح و وسایل
-2-5-2 پیادهکردن نقشه
-3-5-2 اجرای پایه قوس
ايـن ديـوار بـه منظـور اجـراي نعـل درگاه، قـوس و عمليـات نـازككاري در هفتههـا و سـال هاي آتـي اجـرا توجه کنید!
ميشـود و الزم اسـت بـا آجرهـاي مرغـوب و ملات ماسـه سـيمان در طـول كارگاه بـا فاصلـه كمتـر از 5
سـانتيمتر از ديـوار اصلـي كارگاه چيـده شـود و بهصـورت ثابـت جهـت اسـتفاده در سـالهاي آتـي حفـظ
شـود. الزم بـه ذكـر اسـت كـه درايـن فصـل بعـد از اجـراي ديـوار فوق، پنـج مـورد از انـواع قوسهـا معرفي
شـدهاند و الزم اسـت هـر گـروه از هنرجويـان حداقل طي دو هفته آموزشـي قالب دو مورد از آنها را سـاخته
و طـي دو هفتـه ديگـر نيـز بـر روي پايههـاي از قبـل آماده شـده اجـرا نماينـد بهطوريكه هر پنـج نوع قوس
توسـط گروههـاي مختلـف هنرجويـان به اجـرا درآيد.
معرفی پیوند سرنما
در ايـن پيونـد در هـر رج، آجرهـا
بهصـورت كلـه )سـرنما( چيـده شـده
و جهـت تأميـن پيونـد و قفـل و بسـت
بيـن آنهـا در ابتـداي رجهـاي زوج، از
دو عدد آجرسـهقدي اسـتفاده ميشـود
در نمـاي ديـوار بـا ايـن پيونـد، كلـه يا
سـر آجرهـا ديـده ميشـود بـه هميـن
دليـل بـه آن، سـرنما گفتـه ميشـود.
اجراي قوس نيمدايره روي پايههاي از قبلآماده شده
ايـن قوسهـا از نـوع قوسهـاي باربـر بـوده و بار سـقف و ديوار روي خـود را تحمل نمـوده به پايههـا منتقل
مينماينـد نمونـه ايـن قوسهـا در عمـارت چهلسـتون قزويـن، دروازه كوشـك قزويـن وخانه بروجرديهاي
كاشـان و بسـياري از بناهـاي تاريخـي ديگر ديده ميشـود.
همانطور كه گفته شد، جهت اجراي انواع قوسها ابتدا بايد با روش ترسيم آن آشنا شده سپس قالب قوس
مورد نظر را ساخته و اجرا نمود. در اينجا با روش ترسيم و ساخت قالب قوس نيمدايره آشنا ميشويد.
انواع بندکشی
بنـد صـاف: در نماهايـي كـه ترجيـح داده ميشـود در درزهـا سـايه ايجـاد نشـود از بندكشـي صاف اسـتفاده
ميشـود. بـا اينكـه ايـن نـوع بندكشـي ظاهـر بسـيار سـادهاي دارد، امـا صافكـردن سـطح ملات بـدون
گودافتادگيهـاي جزئـي، آنطـور كـه بهنظـر ميرسـد، سـاده نيسـت. از قطعـهاي چوب سـخت يا تكـهاي نوار
واتراسـتاپ بـراي فشـردن ملات بـه داخـل درزهـا و صـاف كردن آن اسـتفاده ميشـود. امـا بايد دقـت كرد كه
فشـردن ملات بـه داخـل درز در حـد نبـش آجرهـا متوقف شـود.
بنـد توگـود: ايـن نـوع بندكشـي بسـيار معمول اسـت. در ايـن روش بنـاي آجرچيـن ميتوانـد با بندكشـي تا
حـدي اشـكال لبپريدگـي نبـش آجرهـا را پنهـان كنـد و جلـوي دورريز غيـر ضـروري را بگيرد.
بنـد شـيبدار: ايـن نـوع بندكشـي را ميتـوان در حيـن پيشـرفت كار آجـركاري اجـرا كـرد، چون نيـازي به
بريـدن ملات نيسـت و در نتيجـه، باعـث كندي پيشـرفت كار نميشـود.
بنـد شـيبدار برجسـته: اسـتفاده از اين نـوع بندكشـي ميتواند باعث شـود كه درزهـاي بيـن آجرهايي كه
شـكل نامنظـم دارنـد، مسـتقيمتر از آنچه هسـت به نظـر بيايند.
ً رنگ ميشـوند
بنـد شـيبدار معكـوس: اين نـوع بندكشـي بـراي سـطوح داخلـي آجركاريهايـي كه بعـدا
اسـتفاده ميشـود.
بنـد توخالـي: ايـن نـوع بندكشـي تأثيـر سـايهاي قـوي ايجـاد ميكند، امـا در عيـن حال هـر نوع اشـكال در
نبـش آجرهـا بيشـتر بـه چشـم ميخورد.
ً منسوخ شده
بند توپرتزييني: اجراي اين نوع بندكشي زمان زيادي ميبرد و بههمين دليل استفاده از آن تقريبا
است. در اين نوع بندكشي، بندهاي كاذبي به ضخامت mm 3 روي بندهاي صاف ايجاد ميشود.
نکتـه: بنـد شـيبدار برجسـته و بند توپـر تزييني، چند هفته بعد از سـاخت ديـوار و پس از خاليكـردن درزها
انجـام ميشـود. بنـد توخالـي فقـط در ضمـن كار قابـل اجرا اسـت. سـاير بندهـاي معرفي شـده را هـم ميتوان
در حيـن كار و هـم پـس از اجراي آجرچينـي اجرا كرد.
بـه طـور کلـی عملیـات سـاختمانی بـه سـه مرحلـه سـفتکاری، مرحلـه اجـرای
ً همزمان انجام میشـود و مرحله نازککاری
تأسیسـات برقـی و مکانیکی که معمـوال
تقسـیمبندی میگـردد. مرحلـه سـفتکاری شـامل سـاخت اسـکلت و دیوارچینـی
اسـت کـه در پودمـان اول کتاب با آن آشـنا شـدیم. پس از مرحله سـفتکاری نوبت
بـه مرحلـه اجـرای تأسیسـات برقی همچون سیمکشـی روشـنایی، پریز بـرق، تلفن،
آنتن مرکزی، آیفون تصویری و… و تأسیسـات مکانیکی شـامل لولهکشـی آب سـرد و
گـرم، فاضالب، سـرمایش و گرمایش سـاختمان و… میرسـد که چون به رشـتههای
تحصیلـی بـرق و مکانیـک مربـوط میشـوند، از بحث ایـن کتاب خارج هسـتند و در
ایـن پودمـان از کتـاب بـا مرحله سـوم یعنی نازککاری سـاختمان آشـنا میشـویم،
کـه عبارتاسـت از: اجـرای کلیـه عملیاتـی کـه بـر روی سـفتکاری سـاختمان و
تأسیسـات برقـی و مکانیکـی انجام میشـود و الزمه بهرهبرداری از سـاختمان اسـت.
بـا اسـتفاده از نقشـه و مبحـث 4 مقررات ملی و نشـریه ،55 انـواع چارچوب و کاربـرد آنها و نیز اندودهـای داخلی و
خارجـی را شـناخته و قـادر بـه نصب چارچـوب و اجرای اندود گچ و خاک با رعایت شـرایط زیسـت محیطی باشـد.
همانطـور کـه قب ًلا گفتـه شـد رعایـت اصـول ایمنی مقـدم بر انجـام عملیـات اجرایی در هر شـغلی میباشـد.
لـذا ابتـدا بـه مسـائل مربـوط بـه ایمنـی در انـدودکاری میپردازیـم. از آنجـا کـه انجـام عملیـات نـازککاری
ً در ارتفـاع بلندتـر از قـد انسـان صـورت میپذیـرد، لـذا اسـتفاده از داربسـت گریزناپذیـر بـوده و نیاز به
معمـوال
معرفـی انـواع داربسـتها و اصـول ایمنـی اسـتفاده از آنهـا در اینجـا ضـروری بهنظـر میرسـد.
بـا اسـتفاده از نقشـه و مبحـث 4 مقررات ملی و نشـریه ،55 انـواع چارچوب و کاربـرد آنها و نیز اندودهـای داخلی و
خارجـی را شـناخته و قـادر بـه نصب چارچـوب و اجرای اندود گچ و خاک با رعایت شـرایط زیسـت محیطی باشـد.
-1-3 ایمنی انجام عملیات نازککاری
مفاهیم کلیدی
جدول نازککاری
چارچوب
اندود
گچ
خاک
بـا توجـه بـه تعریـف فوق چـه کار هایی را در ساختمانسـازی میشناسـید که میتوان آنهـا را نازککاری
دانست؟
کارگـر تـا زمانـی کـه روی زمین ایسـتاده، میتواند تا ارتفاع محـدودی کار کند و برای ادامۀ کار در قسـمتهای
باالتـر، بایـد وسـیلهای در زیـر پـای خـود قـرار دهـد. بدیهـی اسـت هر چـه ارتفاع بیشـتر شـود، وسـیلۀ زیر پا
هـم بایـد بلندتر شـود. این وسـیله در کارهای سـاختمانی داربسـت نام دارد.
داربست سازهاي است موقت كه در هنگام اجراي عمليات ساختماني به منظور دسترسي به ارتفاع بنا وحفظ و
نگهداري كارگران مورد استفاده قرار ميگيرد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
-1-1-3 تعریف و هدف از اجرای داربست
-2-1-3 انواع داربست ها
داربست های کوتاه:
در سـاختمانهای بـا ارتفـاع کـم و در قسـمتهای داخلـی ، از داربسـتهای کوتـاه و سـبک اسـتفاده میکنند.
ً در ایـن مـورد دو عـدد بشـکه و یـک یـا دو تختـه زیر پـا قرار میدهنـد. ایـن کار اصولی و ایمن نیسـت
بهخصـوص مواقعـی کـه از بشـکه بهصورت خوابیده اسـتفاده شـود زیرا چرخش ناگهانی بشـکه، احتمال سـقوط
کارگـر را بهدنبـال خواهد داشـت.
اســتفاده از خــرک بهخاطــر امنیــت بیشــتر بهمراتــب بهتــر از بشــکه اســت. خرکهــا را از چــوب یــا فلــز
میســازند. خرکهــای چوبــی را اگــر بــا چهارتراشهایــی بــه ابعــاد 8 × 8 یــا 10 × 10 ســانتیمتر
بسـازند و در آنهـا بـه انـدازۀ کافـی تختههـای چـپ و راسـت و دسـتک بـهکار برنـد، از کارآیـی خوبـی
برخـوردار خواهنـد بـود. وسـایل اتصـال در ایـن مـورد چسـب چـوب و میـخ اسـت. بـا اسـتقرار حداقـل 2
خــرک و تختههــای زیرپایــی بــر روی آنهــا، کارهــای داخلــی ســاختمان از جملــه طاقزنــی، گــچکاری و
… را بـا تسـلط میتـوان انجـام داد. حداکثـر فاصلـۀ دو خـرک از یکدیگـر 3 متـر اسـت و در صـورت نیـاز،
2 خـرک را میتـوان روی هـم قـرار داد بـه شـرط آنکـه ارتفـاع آنهـا از 4 متـر بیشـتر نشـود. )شـکل 1(
نمای جانبی نمای روبه رو
در گذشـته بـرای اجـرای سـاختمان ّ های بلنـد، بـا ریختـن تدریجـی خـاک، زیـر پـای بنـا کـف را کمکـم بـاال
میبردنـد و ارتفـاع مـورد نیـاز را تأمیـن میکردنـد.
ّلیـه برسـند. از یک طرف
پـس از احـداث و انجـام سـاختمان، خـاک ریختهشـده را برمیداشـتند تـا بـه کـف او
پرزحمـت بـودن ایـن عمـل و از طرفـی نیاز روزافزون به سـاختمانهای بلند، انسـان را وادار کرد تا از وسـیلهای
سـبک و راحـت بـرای ایـن منظور اسـتفاده کنـد. همراه با سـبکی و راحتی، مسـألۀ ایمنی، سـرعت اسـتفاده در
برپایـی و جمعکـردن داربسـت هـم بـرای انسـان مطـرح بود تـا باالخره بـه داربسـتهای امروزی دسـت یافت
سایر انواع داربستها عبارتاند از:
داربستهای بلند فلزی؛
داربستهای مدوالر؛
داربسـت یـا سـکوی کار پیشآمـده، کـه چـون در قسـمتهای خارجـی سـاختمان و ارتفاعهـای بلنـد از آنها
اسـتفاده میشـود،
ضوابط ایمنی در داربستها
1 قطعـات و اجـزاء چوبـي بـه كار برده شـده در داربسـت بايد بـدون پوسـيدگي، ترك خوردگي و سـاير نواقصي
باشـد كـه اسـتحكام آنرا بـه خطـر انـدازد. همچنيـن از رنگ كـردن اجـزاء چوبـي داربسـت كـه باعث پوشـيده
شـدن عيـوب و نواقـص آن ميگـردد، بايـد خودداري شـود.
-2 تختههاي چوبي كه براي جايگاه داربست مورد استفاده قرار ميگيرند، بايد صاف، بدون هرگونه زائده و
برجستگي و عاري از مواد چسبنده و لغزنده باشند. كليۀ تختهها بايد داراي ضخامت يكسان بوده و حداقل داراي
25 سانتيمتر عرض و 5 سانتيمتر ضخامت باشند و طوري در كنار يكديگر قرار داده و مهاربندي شوند كه به
هيچوجه جابهجا نشده و ابزار و مصالح از بين آنها به پايين سقوط ننمايد. همچنين عرض جايگاه بايد حداقل
50 سانتيمتر و فاصلۀ تكيه گاههاي تختهها حداكثر 250 سانتيمتر باشد.
-3 داربسـت بايـد در مـوارد ذيـل توسـط شـخص ذيصلاح مـورد بازديـد، كنتـرل و تأييـد قـرار گيـرد تـا از
پايـداري، اسـتحكام و ايمنـي آن اطمينـان حاصـل شـود.
الف: قبل از شروع به استفاده از آن.
ب: حداقل هفتهاي يك بار در حين استفاده.
ج: پس از هرگونه تغييرات يا ايجاد وقفه در استفاده از آن.
-4 از داربسـت نبايـد بـراي انبار كـردن مصالـح سـاختماني اسـتفاده شـود، مگر مصالحـي كه بـرا ي كوتاه مدت
و بـراي انجـام كار فـوري مـورد نيـاز باشـد. در چنيـن حالتـي نيـز بايد جهت تعـادل داربسـت، بـار روي جايگاه
بـه طـور يكنواخت توزيـع گردد.
-5 در پايان كار روزانه، بايد كليۀ مصالح و ابزار كار از روي جايگاه داربست تخليه شود.
شـیلنگتراز، یـک شـیلنگ یا لوله پالسـتیکی شـفاف اسـت که اگـر داخـل آنرا با آب پـر کنید، سـطح آب در
دوطـرف شـیلنگ به وضـوح دیـده میشـود. از این وسـیله بـا توجه به خاصیـت همتـرازی سـطح آب در دو طرف
لولـه بـرای ترسـیم خطـوط تـراز در سـاختمان اسـتفاده میشـود و از این خطـوط در اجرای قسـمتهای مختلف
شـامل گودبـرداری، پیکنـی، دیوارچینـی، کفسـازی،
کاشـیکاری، نصـب چارچـوب و … اسـتفادههای فراوانـی
میشـود. گفتنـی اسـت کـه اسـتفاده از شـیلنگتراز وقتی
درسـت اسـت کـه درون آب موجـود در شـیلنگتراز،
هیچگونـه حبابـی وجـود نداشـته باشـد. بـرای اینکـه
درون شـیلنگ، حبـاب ایجـاد نشـود، آبرا از یـک طـرف
وارد شـیلنگ نمـوده تـا از سـمت دیگـر تخلیـه شـود در
ایـن حالـت تخلیـه حبابهـا با چشـم کنتـرل میگـردد و
هنگامی که حبابی در طول شـیلنگ مشـاهده نشـد، شـیر
آب را بسـته و دوسـر شـیلنگ را گرفتـه تـا آب داخـل آن
تخلیـه نشـود
تـراز لیـزری نیـز وسـیلهای اسـت کـه بـا اشـعه لیـزر
سـطوح قائـم و هم تـرازی را پیرامون خود نشـان میدهد
و میتـوان بهوسـیله آن خطـوط تراز و امتدادهـای قائم را
روی دیوارهـا مشـخص نمود. )شـکل 11(
مصالـح مورد نیـاز برای نصـب چارچوب نیـز عبارتاند از:
ملات گـچ دسـتی )گچ تیـز( و چارچـوب آمـاده از جنس
مـورد نظـر مطابـق نقشـه کـه هنـگام تحویـل در کارگاه
بایـد ابعـاد چارچـوب، گونیـا بـودن و عـدم پیچیدگی آن
کنتـرل گردد.
ابعـاد چارچـوب را بـا اسـتفاده از متـر و با توجه به نقشـه
کنتـرل مینماینـد و گونیا بودن آنرا در کارگاه به وسـیلۀ
گونیـای بنایـی کـه یـک ضلـع آن بـه وادار و ضلـع دیگـر
بـه کالهـک چسـبانده میشـود، کنتـرل میگـردد و در
خصـوص کنتـرل پیچیدگـی چارچـوب از ریسـمانکار بـه
صـورت ضربدری اسـتفاده میشـود بهطوریکـه در محل
تقاطـع دو ریسـمان، شکسـتگی و یـا فاصلـهای وجـود
نداشـته و دو ریسـمان بـر هـم ممـاس باشـند، در ایـن
حالـت چارچـوب پچیدگـی نخواهـد داشـت
برای اینکه چارچوبها نسبت به کف و سقف در یک تراز ارتفاعی قرار گیرند، ابتدا به وسیله شیلنگتراز و یا تراز لیزری،
یک خط تراز سرتاسری را روی تمام دیوارهایی که درها و پنجرهها در آنها قرار میگیرند، ترسیم نموده و با توجه به تراز
کفسازی و یا تراز سقف و فاصلهای که کالهک چارچوب باید از کف تمام شده و یا از زیر سقف داشته باشد، محل دقیق نصب
چارچوب، نسبت به خط تراز ترسیم شده، مشخص میگردد، سپس جای شاخکهای آنرا در دیوار در آورده و چارچوب را
در محل خود قرار میدهند. در این حالت به وسیله شاقول یکی از وادارها را از دو جهت داخل چارچوب و نمای آن شاقول
مینمایند و با استفاده از مالت گچ دستی و کلوخههای آجر آن را به صورت موقت نگه داشته و به وسیله ریسمانکاری که
بهصورت ضربدری از چهار گوشه چارچوب کشیده میشود، عدم پیچیدگی آن کنترل میگردد.
همانطور که گفته شد ریسمانها در محل تقاطع نباید دچار شکستگی شده و یا از هم فاصله داشته باشند بلکه باید به
صورت مماس بر هم قرار گرفته باشند در این حالت عملیات نصب، پایان یافته و باید چارچوب را در جای خود با استفاده از
مالت گچ دستی تثبیت نمود
ساخت مالت گچ دستی، تیز یا پر مایه:
مالت گچ دستی، تیز یا پرمایه به دلیل مقدار بیشتر از حد معمول گچ مصرفی در مالت، بسیار زودگیر بوده و
برای آن که چارچوب در کمترین زمان ممکن تثبیت گردد از آن استفاده میشود و روش ساخت آن بدین صورت
است که مقداری آب در استانبولی میریزیم و سپس گچ را روی آب میپاشیم بهطوری که سطح آب را بپوشاند.
آنگاه گچ را بههم زده و در محل اتصال شاخکهای چارچوب با دیوار مصرف مینماییم.
توجـه: دقـت شـود کـه مالت گـچ به اندازۀ الزم سـاخته شـود زیرا سـریع سـفت شـده و قابلیت اسـتفادۀ خود
را از دسـت میدهـد.
اندود کاری
منظور از اندود، اجرای پوشش رویه دیوارهای ساختمان با انواع مالتهای آبی و هوایی است.
هدف از اندود کاری عالوه بر استحکام دیوارها، قابلیت بهرهبرداری، زیبایی و رعایت بهداشت در ساختمان است.
اندودها با توجه به محل اجرای آنها با مصالح مختلف به دو دستۀ داخلی و خارجی تقسیمبندی میشوند.
اندودهای داخلی مانند گچ و خاک، گچ و کاهگل، در قسمتهایی از ساختمان اجرا میشوند که دور از رطوبت
باشند و در سایر قسمتهای داخلی و خارجی ساختمان که رطوبت وجود داشته باشد، از انواع اندودهای سیمانی
استفاده میشود. همچنین انواع اندودها خود به دو الیۀ آستر )زیره( و رویه تقسیم میشوند.
جرای اندود گچ و خاک
انـدود گـچ وخـاک جزو الیه آسـتر میباشـد و در انـدودکاری داخلـی سـاختمان، طاقزنی و تیغهسـازی مصرف
میشـود. هـدف از اجـرای انـدود گـچ و خـاک ایـن اسـت کـه به یک سـطح صـاف و بدون خلـل و فرج برسـیم
تـا بتوانیـم انـدود رویه و سـپس رنگآمیـزی روي آنرا انجـام دهیم.
بررسی نقشه و برآورد مصالح الزم
واحد اندازهگیری اندودکاری، مطابق سطح اندود و بر حسب متر مربع میباشد. در این مرحله با توجه به نقشه، ابعاد
دیوارهایی که قرار است اندود شود را اندازهگیری نموده و سطح اندودکاری را محاسبه مینماییم. الزم به ذکر است
که در نقشههای ساختمانی تحت عنوان نقشههای فاز 2 جداولی ارائه میشود که اندود آستر و رویه دیوارهای موجود
درفضاهای مختلف نقشه را مشخص مینمایند که به این جداول، جداول نازککاری گفته میشود. نمونهاي از جدول
نازك كاري در صفحۀ بعد معرفي شده است.
نازک کاری ساختمان و ویلا
تهیه مصالح و وسایل الزم
الف: مصالح مورد نیاز
مصالـح الزم در اجـرای ایـن انـدود، عبارتانـد از گـچ، خـاک و آب کـه بـه شـرح ذیـل و بـه صـورت مختصر با
آنها آشـنا میشـویم.
گچ ساختمانی
گـچ از مـواد چسـباننده سـاختمانی و نوعـی چسـباننده هوایـی اسـت. گـچ سـاختمانی از پختـن سـنگ گچ در
گرمـای حـدود 180 درجـه سـانتیگراد بهدسـت میآیـد.
فرمـول شـیمیایی سـنگ گـچ، سـولفات کلسـیم بـا دو ملکـول آب 2 2 4 O H , CaSO اسـت کـه پـس از پختن،
حـدود ) 75 %( از آب آن بخـار شـده و گـچ سـاختمانی بـا فرمـول شـیمیایی 5 0 2 4 O H / , CaSO حاصـل
میگـردد.
گـچ خالـص، سـفید رنـگ اسـت، ولـی ناخالصیهـا سـبب تغییـر رنـگ آن میشـوند. وجـود ذغـال، آن را
2Fe 3 آنرا بـه رنـگ قرمـز در
خاکسـتری، هیدروکسـید آهـن آنرا زرد روشـن، FeO آنرا کبـود چـرک و O
مـیآورد. چنانچـه بـه سـنگ گـچ تا حـدود 200 درجـه سـانتیگراد حـرارت دهند، آب بیشـتری را از دسـت
داده و بـه 3 0 2 4 O H / , CaSO یـا گـچ اندود تبدیـل میگردد. در گرمای حـدود 300 درجۀ سـانتیگراد، تمام
4CaSO حاصل میشـود. گچ سـاختماني،
آب سـنگگچ بخـار شـده و سـولفات کلسـیم بدون آب یـا انیدریـت
ً بـه سـنگ گـچ بـا دو ملکـول آب تبدیـل میشـوند، ولـی
گچ انـدود و انیدریـت بـا آب ترکیـب شـده و مجـددا
محصـول بهدسـت آمـده هیـچگاه مقاومـت مکانیکی سـنگ گچ اولیـه را نـدارد. در گرمای بیـش از 300 درجه
سـانتیگراد )تـا حـدود 320 درجـه سـانتیگراد( گـچ میسـوزد و میـل ترکیبـی آن بـا آب از دسـت مـیرود.
محصـول کورههـای گچپـزی سـنتی، نامرغـوب و بخشـی از آن نیمپخته، قسـمتی سـوخته و فقط حـدود نیمی
از آن پختـه اسـت. گـچ کورههـای دوار، مرغوبتـر و خالصتر اسـت.
مصـرف گـچ سـاختمان در کارهـای معمولـی مانند مالت گـچ و خاک، گچ و ماسـه، تولید قطعات پیشسـاخته،
بلوکهـای گچـی و ماننـد اینهـا اسـت. گـچ انـدود کـه کندگیرتر اسـت، برای سـفیدکاری مناسـب میباشـد.
چنانچـه گـچ انـدود بیـش از انـدازه به هنگام سـاخت ورز داده شـود، به گچ کشـته تبدیل میگـردد که گیرش
آن کنـد اسـت و فرصـت کافـی بـرای پرداخـت آن وجـود دارد و به ایـن دلیل در قشـر رویه سـفیدکاری مصرف
می شود.
افـزودن خـاکرس و آهـک بـه گچ، نیـز آنرا کندگیر میکنـد و گچ را برای مصرف در اندود مناسـب میسـازد.
بـا خمیـر کـردن گـرد گـچ در محلـول زاج سـفید و پخـت مجـدد آن گچ مرمـری بهدسـت میآید کـه در برابر
آب پایـداری مناسـبی دارد و از آن بـرای اندودکـردن نقـاط مرطـوب و مکانهایـی که نیاز به شستوشـو دارند،
اسـتفاده میشود.
انـواع دیگـر گـچ مـورد مصـرف در سـاختمان عبارتانـد از گـچ مخصوص سـطوح بتنـی و گچ درزگیـری که در
ایـران آنرا بـه نـام گیپتون میشناسـند.
انطباق با مشخصات و استانداردها
گـچ مصرفـی در هـر پـروژه باید از نظـر ویژگیهـای فیزیکی، شـیمیایی، مکانیکی و سـایر مشـخصهها با آنچه
در نقشـهها، مشـخصات فنـی خصوصـی، دسـتورکارها و سـایر مـدارک پروژه ذکر شـده اسـت، مطابقت داشـته
باشـد. نـوع گـچ بـه لحـاظ کیفیـت، کارخانـۀ سـازنده و تناسـب آن ً بـرای مصـارف خاص، بایـد قبال بـه تصویب
دسـتگاه نظـارت برسـد. ویژگیهـای شـیمیایی و فیزیکی گچ سـاختمانی و روش هـای آزمایـش آن باید مطابق
اسـتاندارد ملـی ایران به شـمارۀ 269 باشـد.
ويژگيهاي عمومي و مالحظات كاربردي گچ
الـف- در اسـتاندارد ملـی شـمارۀ 269 ایـران، گـچ سـاختمانی بـه انـواع آسـتری )زیـرکار( و پرداخـت )رویـه(
گروهبنـدی شـده و شـرایط و روشهـای آزمایـش آنهـا تشـریح شـده اسـت.
ب- قطعات گچي، نبايد براي ساخت اعضاي باربر مورد استفاده قرار گيرند.
ج- حتيالمقدور بايد استفاده از مالت گچ براي چسبانيدن اعضای بـاربر بنايي محـدود شود.
د- چنانچـه گـچ و فرآوردههـاي گچـي بهخصـوص در مناطـق مرطـوب در مجــاورت قطعــات فـوالدي قـرار
ميگیـرد، بايـد پیـش از گـچ كاري، قطعـات فـوالدي را بـا رنگهـاي ضدزنـگ رنگآمیـزی نمـود.
و- در مناطق مرطوب، گچ و فرآوردههاي گچي نبايد در مجاورت بتن مورد استفاده قـرار گيرند.
ه- طبـق اسـتاندارد ملـی شـماره 269 ویژگیهـای فیزیکـی انـواع گـچ بایـد مطابـق جـدول )3( و ویژگیهـای
شـیمیایی آنهـا بایـد بـر طبـق جـدول )2( باشـد. در مکانهایی که رطوبت نسـبی هـوا در بیشـتر اوقات بیش
از%60 باشـد، مصـرف گـچ سـاختماني مناسـب نیسـت در ايـن شـرايط بايـد از گـچ مرمـري و يـا ملات گچ و
آهك اسـتفاده شـود.
از گچ فرآوردههای گوناگون جهت مصارف مختلف تولید میشود که برخی از آنها عبارتاند از:
بلوك هاي گچي:
بلوك هاي گچي قطعات سبكي هستند كه از گچ ساختماني، مـواد افزودنـي، مواد پركننده يا مواد متخلخل كننده يا بدون
آنهـا سـاخته مـيشـوند. ايـن قطعـات بـراي جداسازي )پارتیشنبندی( فضاهاي داخلي ساختمان به كار ميروند.
مشخصات بلوکهای گچی به شرح ذیل است:
الـف- بلوك هـاي گچـي بـه شـكل مكعـب مسـتطيل با سـطوح كام ًلا صاف بـوده و محـل تماس ايــن قطعات
بـر روي يكديگـر بـه صـورت كام و زبانه يا سـاده ميباشـد.
ب- بلوك هاي گچي در سه نوع متخلخل، نوع يك و نوع دو توليد ميشوند كه اختالف آنها در وزن مخصوص است.
ج- مواد پركننده و افزودني مصرفي در سـاخت بلوك هاي گچــي نبايــد معــايبي در كيفيــت بلوك ها مانند
شـكفته شـدن و يا شـوره زدن ايجاد نمايد.
د- ويژگي انواع بلوك هاي گچي، بايد مطابق با ويژگيهاي ارائه شده در استاندارد ملي ايران شماره 2786 باشد.
ورقهاي گچی)گچبرگ(:
ورقهـاي گچـي در انـواع گوناگـون ابعـاد هندسـي،
نـوع لبــه، وزن، پايــداري در برابــر رطوبت، فشـار و
همچنيـن اسـتحكام مختلـف توليـد ميشـوند و برای
مصـارف نـازک کاری و همچنیـن پارتیشـن بندی، بـه
صـورت پیـش سـاخته از آنهـا اسـتفاده میشـود.
ايـن ورقهـا در ابعـاد و ضخامتهـاي مختلـف توليد
شـده كـه دو طــرف آن ميتوانـد بـا يـك اليـه كاغذ
مخصـوص پوشـيده شـده باشـد. خاصیـت کاغـذ، باال
بـردن مقاومـت صفحـات در حمـل و نقـل و ایجـاد
زیرسـازی مناسـب بـرای کاغذ دیـواری، رنـگ و غیره
میباشـد. جـدول شـماره )6( مشـخصات گچبرگهـا
را نشـان میدهـد
قطعات پيشساخته گچي جهت سقف كاذب:
اين قطعات از مخلوط گچ، آب و مقدار بـسيار كمي الياف شيشه و افزودنيهاي ديگر توليد ميشود. قطعات سقفي
اغلب براي تزئين يا به عنوان مـصالح صـداگير در پوشـش سـقف )روي زيرسازي مخصوص( به كار ميروند.
انبارکردن و نگهداری گچ
گچپختـه شـده را بایـد از اثـر آب و رطوبـت هـوا حفـظ کرد و مانند سـیمان در ظـروف مخصوص یا کیسـههای
آببنـدی شـده نگهـداری نمود. مشـخصات انواع گچ باید روی کیسـههای آنها نوشـته شـود.
خاکرس برای مصارف ساختمانی
خـاکرس از ارزانتریـن و فراوانتریـن مـواد چسـباننده سـاختمانی بـوده و نوعـی چسـباننده هوایـی بهشـمار
مـیرود کـه بـه صـورت فیزیکی، خشـک و سـفت میشـود.
خـاکرس خالـص، سـفید رنـگ اسـت، ناخالصیهـا، آنرا رنگیـن میکننـد. خـاک رس کبـود حـاوی FeO یا
2Fe و
O3
خـاک نباتـی اسـت، خـاکرس سـیاه یـا خاکسـتری کم و بیـش دارای زغال اسـت. خـاکرس سـرخ
خـاکرس زرد، هیدروکسـید آهـن به همـراه دارد.
خاکرس آب میمکد و متورم میشود و هنگام خشکشدن، جمع شده و ترک میخورد. دانههای خاکرس به شکل
پولکهایی است که نازکی آنها از یکهزارم میکرون تا 2 میکرون است. خاکرس در تهیه شفته آهک، مالتهای گل
آهک، گچ و خاک، گل و کاهگل مصرف میشود. مصرف خاکرس در مالت گچوخاک برای ارزان شدن و کندگیر کردن
آن است. خاکرس پس از مکیدن آب، چسبناک، خمیری و شکلپذیر میشود. میزان مکش آب خاکرس به نوع دانهها
و ریزی آنها بستگی دارد. مالت گل خالص )آب و خاکرس( تا هنگامی که خیس است، حفرهای ندارد و آب نمیتواند
از آن عبور کند و از اینرو برای آببندی آبگیرها و استخرها و بام میتوان از آن استفاده کرد.
نطباق با مشخصات و استانداردها
خـاکرس مصرفـی در هـر پـروژه بایـد از نظـر ویژگیهای فیزیکی، شـیمیایی و سـایر مشـخصهها بـا آنچه در
نقشـهها، مشـخصات فنـی و دیگـر مـدارک پروژه ذکر شـده اسـت، مطابقت داشـته باشـد. همچنیـن خاکرس
مصرفـی بایـد خالـص و عـاری از مواد آلـی، ریشـه گیاهان و سـایر بقایای نباتی باشـد.
وسایل مورد نیاز در اجرای اندود گچ و خاک
وسایل الزم در اجرای این اندود عبارتاند از:
اسـتانبولی، الـک، شمشـه، مالـه، ریسـمانکار، شـاقول، متـر، گونیـا، تیشـه، بیـل و فرقـون که بـا تعـدادی از این
وسـایل در درس ساختمانسـازی آشـنا شـدهاید، در اینجـا سـایر وسـایل مـورد نیـاز را معرفـی میکنیـم.
الک گچکاری:
الکها به طور کلی به دو دسته ریزدانه و درشتدانه
تقسیمبندی میشوند. الکهای درشتدانه را با قطر
چشمههای الک معرفی مینمایند و الکهای ریزدانه
را با نمره الک و منظور از نمره الک تعداد سوراخ در هر
اینچ طولی چشمههای الک میباشد. به عنوان مثال
الک 1 اینچ، از انواع الکهای درشتدانه میباشد که
قطر چشمههای آن 1 اینچ یا 25/4 میلیمتر است و
الک نمرۀ ،100 از نوع الکهای ریزدانه بوده و تعداد
سوراخهای موجود در هر اینچ طولی چشمههای آن
100 سوراخ میباشد. شکل 17 یکی از انواع الکهای
گچکاری را نشان میدهد
ماله گچکاری:
از ماله برای صاف کردن سطح اندود استفاده میشود مالهها با توجه به انواع اندود آستر و رویه با هم متفاوت بوده
و از مالههای ظریفتر برای اندود رویه استفاده میشود. در شکل18 انواع ماله را مشاهده میکنید
کر ُم بندی
قدمــۀ اجــرای انــدود گــچ و خــاک، کرمبنــدی میباشــد کــه عبارتاســت از قطعــات ســاخته شــده از
مـات گـچ و خـاک بـه شـکل مکعـب مسـتطیل و بـه ابعـاد تقریبـی 1/5×5×5 سـانتی کـه در نقـاط مختلـف
دیـوار بـه عنـوان سـطح مبنـای انـدود کاری اجـرا میشـود. انـدود گـچکاری نبایـد از 3 قشـر کمتـر باشـد،
ضخامــت حداقــل آن 2/5 ســانتیمتر و شــامل 1/5ســانتیمتر قشــر گــچ و خــاک، 1ســانتیمتر انــدود گــچ
و 2 میلیمتــر گــچ کشــته پرداختــی اســت.
شیوه ساخت مالت گچ و خاک
ً نسـبت خـاک رس بـه
افـزودن خـاک رس بـه گـچ بـه مقـدار زیـاد آن را کندگیـر و ارزان میکنـد، معمـوال
گـچ از 1بـه 2 تـا 1 بـه 1 تغییـر میکنـد و ایـن نسـبت بـه کیفیـت گـچ بسـتگی دارد یعنـی هـر چـه گـچ
بـا کیفیتتـر باشـد میتـوان مقـدار خـاک را افزایـش داد. بـرای تهیـه ایـن مـات، مخلـوط گـچ و خـاک
را بــه آهســتگی در آب پاشــیده و بههــم میزننــد.
آماده کردن کار
دیـوار زیـرکار نبایـد بیـش از 10 میلیمتـر از حالـت شـاقولی در یـک طبقـه انحـراف داشـته باشـد. همچنیـن
برآمدگــی و فرورفتگــی در بدنــه دیــوار زیــرکار، نبایــد از 10 میلیمتــر بیشــتر باشــد. بهتــر اســت جهــت
پیشــگیری از ایجــاد ضخامــت نامعقــول انــدود گــچ و خــاک ابتــدا ســطح مــورد نظــر را بــا شمشــه بلنــد
بررسـی نمـوده و برجسـتهترین نقطـه سـطح را مبنـای کرمبنـدی قـرار داده و روی ایـن قسـمت کرمهایـی
بـه ضخامـت حـدود 1 تـا 2 سـانتیمتر ایجـاد نمـود.
اجرای کرم
بــا توجــه بــه مــوارد فــوق جهــت اجــرای کــرم بــه فاصلــه حــدود 30 ســانتیمتر از ســقف اولیــن کــرم
در ابتـــدای دیـــوار اجـــرا میشـــود و در راســـتای قائـــم ایـــن کـــرم نیـــز بـــه فاصلـــه حـــدود 30 ســـانتیمتر
از کـــف کـــرم دوم اجـــرا و بـــه وســـیله شـــاقول کنتـــرل میگـــردد و در انتهـــای دیـــوار دو کـــرم بـــاال و
پاییـــن هماننـــد کرمهـــای ابتدایـــی اجـــرا میشـــود. ســـپس بـــا اســـتفاده از ریســـمانکار، کرمهـــای
دیگـــری بـــه فواصـــل حـــدود یـــک متـــر بـــه صـــورت افقـــی بیـــن کرمهـــای ابتـــدا و انتهـــای دیـــوار در بـــاال
و پاییـــن اجـــرا میگـــردد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
شمشه گیری
پـس از اجـرای کرمهـای سـطح دیـوار، با اسـتفاده از شمشـه و ملات گچ و خاک، به شمشـهگیری بیـن کرمهای
بـاال و پاییـن اقـدام میگـردد. بـه این صورت که یک شمشـه آلومینیومـی بلنـد را روی کرمهای بـاال و پایین قرار
داده و فاصلـه بیـن دیـوار و شمشـه را بـا مالت گـچ و خاک پر مینمایند و پس از خودگیری مالت و سـفت شـدن
آن، شمشـه را جـدا نمـوده و سـایر کرمها را بـه همین صورت شمشـه گیری مینمایند
منظـور از متـن، فاصلـۀ بیـن شمشـههای گچـی میباشـد کـه در ایـن مرحلـه میبایسـت توسـط ملات گچ و
خـاک انـدود گـردد، بـه ایـن عمـل پر کـردن متـن بیـن شمشـهها گفته میشـود.
عمـل پـر کـردن متـن بیـن شمشـهها به وسـیلۀ مالـه آسـترکاری و در نهایت با شمشـهای به طـول بزرگتر از
فاصلـه بیـن شمشـههای گچـی از پاییـن به باال، صاف و مسـطح میگـردد به طوریکـه نقاط برجسـته و توخالی
بیـن شمشـهها باقی نماند
امـروزه بـا پیشـرفت تکنولـوژی و اسـتفاده از ماشـینآالت، کارهـای سـاختمانی نیز با سـرعت و دقت بیشـتری
انجـام میشـوند. بـه طـور مثـال اسـتفاده از ماشـین گچپـاش در پـر کردن متـن بین شمشـهها، سـرعت عمل
ایـن کار را بـه صـورت قابـل توجهـی افزایـش میده
نکات فنی اندودکاری
برای اینکه اندودکاری خوب و مناسب داشته باشیم رعایت نکات زیر الزامی است.
-1 اندود ضخیم در یک قشر اجرا نشود.
-2 قشر اندود به ً خصوص قشر رویه بر روی آستری که کامال سفت شده اجرا گردد.
-3 نسبت بین مواد چسباننده و پرکننده به طور صحیح انتخاب شود.
-4 از مصرف دوباره مالت خودداری شود.
-5 بـرای جلوگیـری از ترکهایـی کـه در فصـل مشـترک دو نـوع مصالـح مختلـف ماننـد دیوار آجری و سـتون
فلـزی ایجـاد میشـوند، باید از تور سـیمی اسـتفاده شـود.
-6 مـرز بیـن انـدود گچ با سـایر مصالح از قبیـل چارچوبها، قرنیزها و … نیز باید از چفت اسـتفاده شـود. چفت
شـیاری اسـت کـه انـدود گـچرا در لبـه چارچوبهـا و قرنیزها گـود میکند تـا در ایـن نواحـی ترکخوردگی و
نمای نامناسـب نازککاری نمایان نشـود.
منظـور از رواداری، میـزان خطـای مجـاز در اجـرای عملیـات میباشـد. و مقادیـر آنهـا در هـر نـوع عملیـات
اجرایـی توسـط آیین نامه هـا و اسـتانداردهای فنـی مشـخص میگـردد.
رواداری همـواری سـطوح بـرای انـدود بـا کیفیـت عالـی تـا 2 میلیمتـر، بـرای انـدود بـا کیفیت خـوب 2 تا 3
میلیمتـر و بـرای انـدود بـا کیفیتـی قابـل قبـول 3 تـا 5 میلیمتر میباشـد که به وسـیله شمشـه 3 متری در
جهـات مختلـف کنتـرل میگردد.
سـطح نمـا بایـد فاقـد مـوج، ناهمـواری، تـرک، لـک و جداشـدگی باشـد. اجـرای رویههـای صیقلـی که نـور را
منعکـس کـرده و ناهمـواری را بـا شـدت بیشـتری آشـکار میسـازند، بایـد بـا دقـت بیشـتری تـوأم باشـد.
حداقل دوره مراقبت
دوره مراقبـت و فاصلـه زمانـی بین اجرای قشـرها بسـتگی به نـوع ملات دارد. حداقل دوره مراقبـت و نگهداری
رطوبـت برای هر قشـر، 2 روز اسـت
پوشـش نهائـی دیوارهـا در قسـمتهای مختلف سـاختمان با توجه بـه کاربری آنها
متفـاوت اسـت. بهعنـوان مثال پوشـش دیوارهـای خارجـی میتواند اندود سـیمانی،
آجـر نمـا و یـا سـنگ بـوده و دیوار اتـاق خواب از گچ باشـد. امـا باید در نظر داشـت
کـه پوشـش نهائی متناسـب ً بـا کاربری هر فضـا متفاوت اسـت. مثال نمیتـوان دیوار
محوطـه را بـا انـدود گـچ پوشـاند زیـرا این انـدود در فضـاي باز تحـت تأثيـر عوامل
جـوي قرار گرفتـه و زود ازبيـن ميرود.
برای پوشـش نهائی مکانهای مرطوب مانند سـرویسها و آشـپزخانه ازانواع کاشـی
و سـرامیک اسـتفاده میشـود که هـم دارای طرحهـای متنوع وزیبا میباشـند و هم
قابل شستشـو هستند.
کاشـیکاری نیـز از مـوارد انجـام عملیـات نـازککاری اسـت کـه در قسـمتهای
مختلـف سـاختمان شـامل آشـپزخانه، سـرویس بهداشـتی، حمام و سـایر آبریزگاههـای موجود در سـاختمان و
همچنیـن تابلوهـای تزئینـی و اماکـن مذهبـی بـه اجـرا در میآیـد.
يكـي از مباحـث ايمنـي مربـوط بـه كاشـي كاري، كار در ارتفاع اسـت كه بـه داربسـتها مربوط مي ً شـود و قبال
بـا ضوابـط ايمنـي آن آشـنا شـديد، موارد ديگر ايمني مربوط به اسـتفاده از دسـتگاههاي برش كاشـي ميباشـد
كـه بـا توجـه بـه نـوع دسـتگاه ابتـدا بايـد با آنها و طرز كارشـان آشـنا شـده و پـس از آمـوزش ضوابـط ايمني
مربوطـه، با آنهـا كار كنيد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
مراحل کاشی کاری
بررسی نقشه و متره
همانطـور کـه قبلا هـم گفته شـد، در نقشـه های فـاز دو و جـدول نـازککاری، پوشـش نهایی دیوارهـا و کف
مربـوط بـه هـر فضا مشـخص میگـردد. در آبریزگاههـا مانند آشـپزخانه، حمـام، سـرویسهای بهداشـتی و نیز
تابلوهـای تزئینـی و اماکـن مذهبـی، نـوع کاشـی مصرفـی و طـرح و نقـش آنهـا را در ایـن جـداول مشـخص
مینماینـد و مقـدار عملیات کاشـیکاری بر اسـاس نقشـههای فـاز دو و جداول نـازککاری بر حسـب متر مربع
اندازهگیـری میشـود.
مصالح مورد نیاز در انجام عملیات کاشی کاری عبارتاند از:
-1 کاشی
-2 ماسه
-3 سیمان سیاه و سیمان سفید
-4 پودر سنگ
-5 چسب کاشی
-6 خاکرس
سـراميك هماننـد آجـر از خـاك رس سـاخته شـده و
ممكـن اسـت لعـابدار و يـا بدون لعاب باشـد. شـکل
سـرامیکها مربـع، مسـتطیل و چندضلعـی اسـت و
ضخامـت آنهـا از 12 تا 20 میلیمتـر تغییر میکند.
ً
كاشـي لعابي فرآوردهاي سـراميكي اسـت كـه معموال
در حرارتـي باالتـر از 1000 درجـۀ سـانتيگراد پخته
شـده و يك طـرف آن از لعـاب شيشـهاي بـه صـورت
سـاده و يـا طـرحدار پوشـيده شـده اسـت. ضخامـت
کاشـی لعابـی متناسـب با نـوع اسـتفاده از آن متفاوت
بـوده و از 4 تـا 12 میلیمتـر تغییـر میکنـد.
کاربرد کاشی
کاشـی لعابـی اغلـب بـرای پوشـش دیوارهـای اماکـن
مذهبـی، تابلوهـای تزئینـی، بدنـۀ آشـپزخانه، حمـام،
سـرویسهای بهداشـتی، رختشـویخانه و سـایر
آبریزگاههـا به مصرف میرسـد. همچنیـن نوعی از آن
کـه بهنـام کاشـیکف مشـهور اسـت، بـرای کفپوش
ً
ایـن فضاهـا بهکار مـیرود. کاشـیهای لعابـی معموال
مربـع یا مسـتطیل هسـتند
سیمان سفید
ا اكثر مصالح مورد استفاده در کاشیکاری از ً قبیل ماسه و سیمان سیاه قبال آشنا شدهاید و در خصوص سیمان سفید نیز
باید گفت که این نوع سیمان، از انواع سیمان پرتلند بوده و تفاوت آن با سایر سیمانهای پرتلند در رنگ آن است که سفید
است و دلیل آن نیز حذف اکسیدهای منیزیم و آهن از مواد اولیۀ سیمان میباشد. مقاومت آن نیز از سایر سیمانهای
پرتلند کمتر و قیمت آن هم گرانتر است چرا که در حرارت باالتر پخته شده و نوع سوخت کوره آن نیز متفاوت است.
پودر سنگ
پودر سـنگ، سـنگدانه های ریـز حاصـل از بـرش الشـه سنگهاسـت کـه از کارخانههای سـنگبری بـه صورت
پـودر تولیـد، بسـته بندی و به بـازار مصرف عرضه میشـود.
مواد چسبانندۀ کاشی
به طور کلی مصالح چسباننده کاشی به سه دسته تقسیم میشوند که عبارتاند از:
الف( دوغاب ماسه وسیمان
بـرای کاشـیکاری روی سـطوح قائـم، از دوغاب ماسـه و سـیمان عسـلی با نسـبت حجمـی 1:5 و بـه میزان 33
لیتـر در هـر متر مربع اسـتفاده میشـود.
ب( مالت ماسه و سیمان
ایـن ملات از ملات ماسـه و سـیمان خمیـری تهیـه میشـود و بیشـتر برای رجهـای آخـر دیوارها کـه امکان
دوغابریـزی ندارنـد و نیـز زیـر سـقفها اسـتفاده میشـود.
ج( چسب کاشی
از چسبهای خمیری مخصوص و یا بطانه، بیشتر برای انجام کاشیکاری روی سطوحی استفاده می ً شود که قبال
کاشیکاری شده و نیاز به تعمیر و بازسازی دارند و نیز در کارهای جدیدی که زیر آن ً ها را اندود سیمانی کامال مسطح
ً روی بتن یا گچ و مانند آن بدون تراشیدن دیوار بهکار میروند و
اجرا نمودهاند، استفاده میشود. این چسبها غالبا
ً روی سطوحی که قبال کاشیکاری شدهاند نیز بهتر است ابتدا سطح زیر کار را با تیشه، مضرس یا زبر نموده سپس
ً در
چربیها و سایر آلودگیها را شسته تا چسب، درگیری بهتری با زیر کار خود داشته باشد. چسبهای کاشی معموال
ً از چندین نوع مواد شیمیایی مخصوص ترکیب شده اند.
وسایل مورد استفاده در کاشیکاری
این وسایل عبارتاند از: تیشه، شمشه، تراز، شاقول، ریسمانکار، مالۀ شیاردار، مداد یا قلم عالمتگذاری، متر، گونیا،
ُر، گازانبر، سوهان، سنگسمبادۀدستی، برس سیمی و فرز، دستکش الستیکی و گونی کنفی
اجرای کاشی
قبـل از اجـراي عمليـات بايـد زيرسـازي كار را از نظـر شـاقولي و همچنيـن گونيـا بـودن کنجهـا و نبشهـا
كنتــرل نمــود و چنانچــه نواقــص و اشــكاالتي در زيرســازي وجــود داشــته باشــد، آنهــا را برطــرف نمــود.
در سـطح زيـر كاشـي كاري نبايـد پوششـي از كاهـگل، گـچ و خـاك، گـچ يـا هـر نـوع مـات ديگـري غيـر
از ماسـه و سـيمان وجـود داشـته باشد.کاشـی را نبایـد قبـل از نصـب، بـه مـدت زیـاد در آب قـرار داد کـه
زنجـاب شـود، فقـط کافـی اسـت کاشـی را درآب فـرو بـرده و بـهکار بـرد. در حمـام، دستشـوئی و ماننـد آن
ً بایـد روی عایـقکاری تـوری سـیمی، نصـب و کامـ ًا بـه
کـه عایـقکاری در بدنـه دیـوار قـرار دارد، حتمـا
دیـوار محکـم شـود
نازک کاری ساختمان و ویلا
روشهای انجام کاشی کاری
به طور کلی کاشیکاری به سه روش انجام میشود که عبارتاند از:
الف( روش دوغاب ریزی
بـا توجـه بـه ايـن كـه رج اول، مبناي كل كاشـي كاري ديـوار اسـت، بنابراين دقـت در اجراي ايـن رج از اهميت
باالیـی برخـوردار اسـت. نکتـۀ مهمـی که بایـد در اجـراي رج اول کاشـیکاری رعايت گـردد، ايجاد خـط تراز با
اسـتفاده از شـيلنگتراز و یـا تـراز لیـزری میباشـد؛ بـه ایـن صورت کـه پـس از ایجاد خط تـراز روی دیـوار، با
توجـه بـه نقشـه، محـل شـروع رج اول را مشـخص نمـوده و بـا فاصلۀ مناسـب از این خـط، زیر کار را ماسـه نرم
ریختـه و میکوبنـد و بـا اسـتفاده از شمشـه و تـراز آن را تسـطیح مینمایند.
سـپس بـا تأمیـن فاصلـۀ متوسـط ضخامـت دوغاب بـه میـزان 3 سـانتيمتر از برجسـتهترين قسـمت ديـوار به
شـرح زیـر عمـل میشـود. ابتـدا بايـد بـا اسـتفاده از آب و خـاك رس سرندشـده؛ خميـر گلرس تهيـه نمـوده،
سـپس بـا خيس كـردن كاشـيها به نصب آنها روی ماسـه تراز شـده پـای دیوار اقـدام نمـود. از خمير گلرس
جهـت ثابـت نگهداشـتن كاشـي در محـل خـود اسـتفاده ميشـود. بعـد از نصـب تمـام كاشـيهاي رج اول و
كنتـرل شـاقولي، همراسـتايي و رعايـت 2 تـا 3 ميليمتـر بنـد قائـم بيـن آنهـا، بـه انـدازۀ يك سـوم ارتفـاع
كاشـي دوغابريـزي ميشـود. بعـد از خودگيـري نسـبي دوغاب مرحلـه اول، مراحـل بعدي دوغابريـزي انجام
ميشـود تـا پشـت كاشـيها كام ًلا از دوغـاب پـر شـود سـپس همراسـتایی کاشـیها، شـاقولی بـودن آنهـا و
گونیـا بـودن نبشهـا و کنجهـا را کنتـرل مینماینـد.
پـس از اجـرای رج اول و کنتـرل آن، خمیـر گلرس لبـۀ کاشـیها را برداشـته و بـه نصـب کاشـیهای رج دوم
اقـدام میشـود الزم بـه توضیـح اسـت کـه بایـد نسـبت بـه شـاقول نمـودن کاشـیها و گونیـا بـودن آنهـا در
کنجهـا و نبشهـا و همراسـتایی بندهـا توجـه الزم مبذول گردد. سـایر رجهای کاشـیکاری را بـه همین روش
اجـرا مینماینـد تـا بـه ارتفـاع مـورد نظر در نقشـه دسـت یابند.
ب(روش مالت گذاری
در ایـن روش ملات خمیری ماسـه و سـیمان را در پشـت کاشـی قـرار داده و به دیـوار میچسـبانند. همانطور
کـه گفتـه شـد از ایـن روش بیشـتر بـرای رجهـای آخـر کـه امـکان دوغابریـزی نداشـته و نیـز زیـر سـقفها
اسـتفاده میشـود. الزم بـه توضیـح اسـت کـه اگـر بخواهنـد از ایـن روش در کارهـای نـو هماننـد زیر سـقفها
اسـتفاده نماینـد ابتـدا بایـد سـطح زیر کار را با اندود ماسـه و سـیمان هموار نمـوده، پس از خشکشـدن اندود،
به نصـب کاشـیها اقـدام گردد.
فعالیت
عملی1 مطلوب است کاشی کاری دیوار موجود در کارگاه با کاشی 30×20 سانتیمتر از نوع کاشی درجه .1
به هر هنرجو حد اقل تعداد 20 عدد كاشي تحويل شود.
بـه هنرآمـوزان و هنرجويـان عزيز توصيه ميشـود، در اجراي اين فعاليت، با توجه به مسـائل زيسـتمحيطي،
به جاي اسـتفاده از مالت ماسـه و سـيمان، يك جلسـه از خاك رس اسـتفاده نموده و به روش مالتگذاري،
اجـرا نماييـد بـه ايـن صورت كه مالت گلرس خميري را پشـت كاشـيها كار گذاشـته و به ديوار بچسـبانيد.
و دو جلسـۀ ديگـر بـه روش دوغابريـزي و بـه جـاي دوغـاب ماسـه و سـيمان از دوغـاب ماسـه و خاك رس،
استفاده نماييد.
ج(روش چسباندن با چسب های مخصوص کاشی
ً این روش بیشتر در سطوحی که قبال کاشی کاری شده
و نیاز به مرمت و بازسازی دارند استفاده میشود. در
این روش ابتدا سطح زیر کار را با تیشه مضرس )زبر(
نموده و آنرا شستشو داده تا از گردوغبار و چربیهای
موجود پاک شده و با چسب، درگیری بهتری ایجاد
نماید سپس سطح را با چسب مخصوص کاشی و به
وسیلۀ ماله مضرس اندود نموده و کاشیها را روی آن
میچسبانند.
در کارهـای دسـت اول ابتـدا بایـد سـطح زیر کار را با مالت ماسـه و سـیمان به صـورت کامال همـوار اندود نمود
و سـپس به چسـباندن کاشـیها اقدام گردد.
بندکشی
منظـور از بندکشـی پـر کـردن درز بیـن کاشـیها بهوسـیلۀ دوغاب میباشـد. بـرای پر کـردن بندهـا از دوغاب
سـیمان سـفید و پـودر سـنگ اسـتفاده میشـود. مقدار دوغاب سـیمان و پودر سـنگ بـرای هـر مترمربع 0/75
لیتـر اسـت. روش انجـام کار بـه ایـن شـرح اسـت کـه ابتـدا به وسـیلۀ بـرس سـیمی، بندهـای بین کاشـیها را
تمیـز نمـوده و سـپس دوغـاب عسـلی تهیه شـده را با دسـتکش السـتیکی روی بندهای بین کاشـیها کشـیده
تـا آنهـا را پـر نمایـد و قبـل از خشکشـدن دوغـاب، سـطح کار را به وسـیلۀ گونـی کنفی پـاک مینمایند.
بـا توجـه بـه تعریفـی که از نـازک کاری داشـتیم، یکـی دیگـر از موارد نـازککاری
سـاختمانها، فـرش کـف آنهـا میباشـد کـه شـامل زیرسـازی کف )کفسـازی(
و روسـازی کـف )پوشـش نهایـی( اسـت. از نظـر موقعیـت، کفهـا یـا در مجـاورت
زمیـن بـوده و یـا در طبقات سـاختمان قـرار میگیرند و بسـته به اینکـه کف مورد
نظـر در چـه موقعیتی قرار داشـته باشـد، زیرسـازی و روسـازی آن متفـاوت خواهد
بـود کـه در ایـن پودمـان از نظـر مصالـح مصرفـی و روش اجـرای آنهـا، بهطـور
مفصـل مـورد بررسـی قـرار میگیرند.
بـا اسـتفاده از نقشـه و مبحـث 4 مقـررات ملی و نشـریه 55 انواع کفسـازی و پوشـش نهایی آنها را شـناخته
و قـادر بـه اجـرای فرشکف با رعایت شـرایط زیسـتمحیطی باشـد.
رعایـت مـوارد عمومـی ایمنی از قبیل اسـتفاده از لباسکار، کاله ایمنی، کفش ایمنی، دسـتکش و سـایر وسـایل
حفاظـت فـردی و نیـز اسـتفادۀ اصولـی از وسـایل و تجهیـزات مـورد نیـاز حیـن انجام عملیـات اجرایـی الزامی
است.
نازک کاری ساختمان و ویلا
بررسی نقشه و متره
پوشـش نهایـی کفهـا نیـز مانند سـایر قسـمت های نـازککاری، در نقشـههای فـاز 2 و جدول نـازککاری هر
فضـا معرفـی میشـود. پوشـش نهایـی کفهـا نیز بـر حسـب مترمربـع اندازهگیری میشـود.
در مرحلۀ اول گفتیم نوع مصالح الزم از جدول
نازککاری و مقدار آنها را براساس نقشههای اجرایی
)فاز دو( محاسبه مینمایند. در این مرحله، به سفارش
خرید و تهیه مصالح مورد نیاز اقدام میشود.
وسایل الزم در فرشکف هم عبارتاند از:
بیل، فرقون، کمچه، استانبولی، ریسمانکار، شمشه،
تراز، گونیای بنایی، چکش الستیکی، شیلنگتراز یا
تراز ً لیزری، متر و … که قبال با آنها آشنا شدهاید و تنها
چکش الستیکی در اینجا جدید است که وسیلهای
ساده مطابق شکل 4 میباشد که جهت جلوگیری از
شکست موزائیک یا سرامیک و ضربه به آنها در کف
مورد استفاده قرار میگیرد.
هدف از کفسازی ایجاد سطحی است که بتواند خواستههای طراح و استفادهکنندگان از ساختمان را مطابق
نقشههای مصوب و به نحو مطلوب برآورده نماید. جنس مصالح کف و شکل و فرم اجرای آن، عالوه بر موقعیت
کف مورد نظر، به کاربری آن هم بستگی دارد. به طور مثال، کف سرویس بهداشتی در طبقات باالی ساختمان،
با شرایط خاص خود اجرا میشود و کف اتاقخواب در همان طبقات و یا کف زیر زمین، با شرایط دیگری به اجرا
در میآید.
به طور کلی کفها باید شرایط عمومی زیر را برای بهرهبرداری فراهم نمایند.
1( طوری اجرا شوند که عالوه بر تحمل وزن خود، قادر به تحمل وزن اشخاص و وسایل موجود نیز باشند.
2( باید در مقابل سایش مقاوم و پایدار بوده و از زیبایی الزم هم برخوردار باشند.
3( حرکت بر روی آنها راحت، حتیاالمکان بیصدا و نظافت آنها نیز آسان باشد.
4( همچنین در مواقع لزوم، عایق حرارتی و رطوبتی مناسب داشته باشند.
همانطور که در مقدمۀ این فصل گفته شد، کفها در ساختمان، دارای موقعیتهای مختلف میباشند که عبارتاند
از:
1( کف هایی که در مجاورت زمین های خشک قرار دارند.
همانگونه که در شکل 5 دیده میشود، در اينگونه زمينها، مراحل انجام كفسازى به شرح زير است:
الف( تسطیح و تراکم خاک بکر )خاک دستنخورده( که این عمل پس از برداشتن خاکهای اضافی و تراز نمودن
سطح کار بهوسیله کمپکتورهای دستی و یا غلتکها انجام میشود.
ب( يك اليه بتن با حداقل عيار 200 كيلوگرم سيمان در متر مكعب و به ضخامت 10سانتى متر روی خاک
کوبیده شده ریخته و آنرا متراكم )ويبره( نموده و به صاف نمودن سطح فوقانى بتن با استفاده از تخته ماله
اقدام مینمایند.
ج( پوشش نهايى به دو صورت و بر اساس نقشه اجرا مى شود:
1( به صورت بتنى که در مرحلۀ )ب( شرح آن گفته شد.
2( با استفاده از مالت ماسه سيمان، موزاييك، سنگ فرش، سراميك، پاركت و … که با در نظر گرفتن محل
استفاده و نظر طراح یا سليقۀ مصرف كننده در جداول نازککاری نوع آنها مشخص میگردد.
2(کف هایی که در مجاورت زمین های نیمه مرطوب )با رطوبت کم( قرار دارند.
كفسازى اينگونه زمينها به ترتيب مراحل زير مطابق شکل 7 انجام مى شود:
الف( خاك بکر زيرين )زمين طبيعى( را تا 85 الی90 درصد متراكم مینمایند.
ب( به ضخامت حداقل 25 سانتیمتر قلوه سنگ طبیعی یا رودخانهای از درشت به ریز اجرا مینمایند که به آن
بلوکاژ گفته میشود.
ج( روی بلوکاژ یک الیۀ بتن با عیار حداقل 200 کیلوگرم سیمان در متر مکعب و به ضخامت حداقل10
سانتیمتر اجرا میشود.
د( پوشش نهایی روی کفسازی را با اجرای یک الیه مالت ماسه و سیمان و بر اساس نقشه با موزائیک، سرامیک،
سنگ و … به پایان میرسانند.
3( کف هایی که در مجاورت زمین های مرطوب )با رطوبت زیاد( قرار دارند.
در اينگونـه زمينهـا بهدليـل وجـود رطوبـت زيـاد، قلوهسـنگها بهتنهايـى نمى تواننـد از نفـوذ رطوبـت
جلوگيـرى نماينـد و الزم اسـت از عايـق رطوبتـى نيـز اسـتفاده شـود
طابق شکل ،8 كفسازى در اينگونه زمينها، بهترتيب مراحل زير انجام مى شود:
الف( خاك بکر زيرين )زمين طبيعى( را تا 85 الی90 درصد متراكم مینمایند.
ب( به ضخامت حداقل 25 سانتیمتر قلوهچینی با سنگ طبیعی یا رودخانهای )بلوکاژ( از درشت به ریز اجرا
مینمایند.
ج( روی بلوکاژ یک الیه بتن با عیار حد اقل 200 کیلوگرم سیمان در متر مکعب و به ضخامت حداقل10
سانتیمتر اجرا میشود و سطح آنرا صیقلی مینمایند.
د( روی سطح بتن صیقلی شده را بسته به میزان رطوبت، یک یا دو الیه اندود عایق رطوبتی قیر و گونی اجرا
مینمایند.
ه( روی اندود قیر و گونی را تا زمان فرش نهایی کف با خاکرس و یا ماسه بادی )ماسه نرم( میپوشانند تا از
سوراخشدن عایق رطوبتی جلوگیری به عمل آورد.
و( قبل از اجرای پوشش نهایی ابتدا خاکرس و یا ماسه بادی محافظ عایق را جمع نموده و با توجه به جدول
نازککاری، با موزائیک، سرامیک، سنگ و غیره فرش نهایی کف اجرا میشود.
4( کف هایی که در طبقات ساختمان و در محل های خشک قرار دارند
پوشش کف در محلهای خشک طبقات ساختمان، بعد از اجرای سقف سازهای )بتن آرمه – تیرچه بلوک و …( و
با توجه به نقشههای اجرایی انجام میشود. در این حالت مراحل انجام عملیات به شرح زیر است:
الف( ابتدا به وسیلۀ شیلنگتراز و یا تراز لیزری، یک خط تراز روی دیوارهای اطراف فضای مورد نظر ترسیم
میگردد و با توجه به فاصلۀ تراز تمام شدۀ کف، از این خط تراز، مطابق نقشه یک الیه بتن سبک )بتن متخلخل
يا بتن پوكه( به ضخامت معین ریخته و سطح آن صاف میگردد.
بتن سبك از مخلوط كردن آب و سيمان با مصالح مختلفى مانند پوكههای معدنى، صنعتى و یا تفاله كورههای
آهنگدازى بهوجود مى آيد.
ً بهدلیل وجود منافذ ريز در این
ً به خاطر سبكى آن و ثانيا
دالیل استفاده از بتن سبك در کف طبقات ساختمان، اوال
نوع بتن، عايق حرارتى بسيار خوبى بهشمار میآید كه در کاهش مصرف سوخت ساختمان تأثير زيادى خواهد داشت.
ب( پس از اجرای بتن سبک و با توجه به نوع پوشش مطابق نقشه، به فرشکف و پوشش نهایی آن اقدام میشود.
کف هایی که در طبقات ساختمان و در محل آبریزگاه ها قرار دارند.
کف آبریزگاهها در طبقات ساختمان و بام آن، با توجه به نفوذ رطوبت، به اجرای عایق رطوبتی و به تبع آن
شیببندی نیاز دارد که مراحل اجرای آن به شرح زیر خواهد بود
شیب بندی و عایقکاری رطوبتی
هدف از شیببندی هدایت آب به سمت آبروها یا ناودانها میباشد بهطوریکه اوال
ً نفوذ رطوبت از کف سبب آسیب به نازککاری زیر سقف نشود. شیب مناسب برای هدایت آبهای سطحی
و ثانیا
بامهای تخت بین 1 تا 3 درصد میباشد.
یادآوری: شیب عبارتاست از نسبت اختالف ارتفاع به فاصله )افقی( بین دو نقطه و مطابق شکل 11 با رابطۀ 1
بر حسب درصد تعریف میشود.
یکی دیگر از نقشههای اجرایی فاز دو، به پالن یا نقشه شیببندی معروف است. شکل 13 که در آن محل
آبروها، تراز ارتفاعی نقاط و همچنین شیب مسیرهای مختلف هدایت آب به سمت آبروها، مشخص میشود و
راهنمای عملیات شیببندی در ساختمان است.
به کمک نقشه، ابتدا کرمهایی را در فاصلۀ دورترین نقاط از آبرو و به ارتفاع معین، بر اساس شیب موجود
در نقشه اجرا مینمایند. سپس از محل آبروها به سمت کرمهای اجرا شده ریسمانکشی نموده و فاصلۀ کف تا
زیر ریسمان را با مالت ماسه و سیمان پر مینمایند و بعد کرمهای دور تا دور را نیز ریسمانکشی کرده و زیر این
ریسمانها را نیز با مالت ماسه و سیمان مطابق شکل 14 پر مینمایند و گوشههای محل تقاطع کف با دیوارها را
با مالت ماسه و سیمان، ماهیچه سیمانی با شیب 45° اجرا مینمایند. در مرحلۀ بعد، فاصلۀ بین این شمشه های
سیمانی را به دلیل کاهش وزن سقف، با استفاده از مصالح سبک، مانند بتن سبک )بتن پوکه(، فوم بتن و … پر
مینمایند. سپس به اجرای یک قشر اندود لیسهای با مالت ماسه و سیمان اقدام میشود تا بستر مناسبی برای
الیۀ بعد که عایق رطوبتی میباشد، ایجاد گردد.
نازک کاری ساختمان و ویلا
عایق کاری رطوبتی
پس از اجرای اندود لیسهای ماسه و سیمان و خشکشدن آن روی الیۀ شیببندی، معموال
اجرا میشود. به این صورت که ابتدا یک قشر قیر مذاب به میزان 1/5 کیلوگرم در هر متربع پخش نموده و
الیۀ اول گونی را در جهت طولی یا عرضی از آبرو شروع کرده به سمت نقاط با ارتفاع بیشتر ادامه میدهند
بهطوریکه گونیهای مورد استفاده در این الیه به اندازۀ 10 سانتیمتر در لبهها همپوشانی داشته باشند. پس از
اتمام الیۀ اول عایقکاری، ابتدا یک کف خواب از ورق گالوانیزه، چدن و یا پالستیک فشرده آغشته به قیر را در
محل آبرو قرار داده شکل 16 و بعد قشر دوم قیر را همانند قشر اول پخش مینمایند، سپس الیه دوم گونیها
را نیز از محل آبرو و عمود بر الیۀ اول و به همان صورت ادامه میدهند تا تمام سطح مورد نظر عایقکاری
شود. الزم به توضیح است که با رسیدن به دیوارها، عملیات عایقکاری را روی ماهیچهها و تا ارتفاع حدود 30
سانتیمتر از کف ادامه میدهند و در بامها آنرا تا ارتفاع 30 سانتیمتری روی دیوار جانپناه بام ادامه داده و
لبۀ عایق را بهصورت افقی روی دیوار میخوابانند. پس از اجرای عایق رطوبتی کف، یک الیه اندود حفاظتی با
ماسه و سیمان نرم روی آن اجرا مینمایند و در قسمتهای عمودی، با استفاده از تور مرغی، اندود حفاظتی
اجرا میگردد
نکتۀ مهم: عایق رطوبتی در محل آبروها باید تا عمق حدود 10 سانتیمتر داخل لولهها ادامه یابد.
پوشش نهایی کفهای ساختمانی با توجه به کاربری آنها متفاوت بوده و میتواند از مصالحی به شرح زیر
استفاده شود:
1( موزائیک
2( سرامیک
3( سنگ
4( بتن درجا، آرمالت و گرانولیتیک و …
5( انواع آجرهای مخصوص کف
6( پارکت و سایر کفپوشهای نصبی و چسباندنی
موزاییک
کفپوش موزائیک، ارزان، بادوام و متداولترین نوع کفپوش در ایران است و بیشتر ساختمانهای مسکونی ،
آموزشی و برخی از ساختمانهای تجاری، اداری و بهداشتی با این کفپوش فرش شدهاند. موزاييك در اندازهها
و انواع گوناگون جهت كفپوش فضاهاى داخلى و محوطههاى خارجى ساختمان استفاده مى شود
موزائیک از دو الیه آستر و رویه ساخته میشود. الیۀ زیرین، بتن ریزدانه )نخودی( است و سیمان کمتری دارد
و آب آن نیز کم است. الیۀ رویه، از ماسه، خاک سنگ و پودر سنگ و سیمان بیشتری ساخته میشود. نخست
دور قالب فوالدین آنرا تمیز کرده با روغن معدنی چرب میکنند، مالت رویه را درون قالب میریزند و روی آن را
هموار میکنند، سپس مالت آستر را درون قالب ریخته و قسمتهای اضافی را تمیز و سطح آنرا صاف میکنند،
آستر و رویه را با هم زیر دستگاه پرس قرار میدهند و پس از آن، موزائیک آماده شده را از قالب در میآورند و
ً دو بار
در محلی که گرما و رطوبت مناسب داشته باشد، قرار میدهند تا سفت و سخت شود موزائیک را معموال
میسایند، بار اول آن در کارخانه است و پس از سائیدن، چشمهها و گودیهای سطحی، موزائیک را با خمیری از
سیمان و پودرسنگ پر کرده و پس از عملآمدن و سفتشدن، موزائیک را برای مصرف به کارگاه حمل میکنند.
سایش دوم در کارگاه و پس از نصب موزائیک، انجام میشود.
مالت رویۀ موزائیک ممکن است از سیمان پرتلند خاکستری، سفید و یا رنگی باشد. دانههای سنگی رویه نیز
از انواع خردهسنگهای سفید یا رنگی و از جنس مرمر و مرمریت انتخاب میشود. اندازه دانههای سنگی از
چند میلیمتر تا چند سانتیمتر میتواند تغییر کند و گاهی تکههای الشه سنگ را نیز در رویۀ موزائیک بهکار
میبرند. ابعاد موزائیک از 100 تا 500 میلیمتر تغییر میکند. موزائیک به اشکال مربع، مستطیل و چندضلعی
ساخته میشود. هرچه ابعاد موزائیک بزرگتر شود، ضخامت آن نیز باید بیشتر باشد. ضخامت موزائیک از 20 تا
40 میلیمتر تغییر میکند.
شکل 17 انواع موزائیک مورد مصرف درقسمت های داخلی و خارجی ساختمان
موزاییک
کفپوش موزائیک، ارزان، بادوام و متداولترین نوع کفپوش در ایران است و بیشتر ساختمانهای مسکونی،
آموزشی و برخی از ساختمانهای تجاری، اداری و بهداشتی با این کفپوش فرش شدهاند. موزاييك در اندازهها
و انواع گوناگون جهت كفپوش فضاهاى داخلى و محوطههاى خارجى ساختمان استفاده مى شود. )شکل 17(
نازککاری ساختمان / فصل 5 / فرش کف
13
موزائیک از دو الیه آستر و رویه ساخته می شود. الیۀ زیرین، بتن ریزدانه )نخودی( است و سیمان کمتری دارد
و آب آن نیز کم است. الیۀ رویه، از ماسه، خاک سنگ و پودر سنگ و سیمان بیشتری ساخته می شود. نخست
دور قالب فوالدین آن را تمیز کرده با روغن معدنی چرب می کنند، مالت رویه را درون قالب می ریزند و روی آن را
هموار می کنند، سپس مالت آستر را درون قالب ریخته و قسمت های اضافی را تمیز و سطح آن را صاف می کنند،
آستر و رویه را با هم زیر دستگاه پرس قرار می دهند و پس از آن، موزائیک آماده شده را از قالب در می آورند و
ً دو بار
در محلی که گرما و رطوبت مناسب داشته باشد، قرار می دهند تا سفت و سخت شود موزائیک را معموال
می سایند، بار اول آن در کارخانه است و پس از سائیدن، چشمه ها و گودی های سطحی، موزائیک را با خمیری از
سیمان و پودر سنگ پر کرده و پس از عمل آمدن و سفت شدن، موزائیک را برای مصرف به کارگاه حمل می کنند.
سایش دوم در کارگاه و پس از نصب موزائیک، انجام می شود.
مالت رویۀ موزائیک ممکن است از سیمان پرتلند خاکستری، سفید و یا رنگی باشد. دانه های سنگی رویه
نیز از انواع خرده سنگ های سفید یا رنگی و از جنس مرمر و مرمریت انتخاب می شود. اندازه دانه های سنگی از
چند میلی متر تا چند سانتی متر می تواند تغییر کند و گاهی تکه های الشه سنگ را نیز در رویۀ موزائیک به کار
می برند. ابعاد موزائیک از 100 تا 500 میلی متر تغییر می کند. موزائیک به اشکال مربع، مستطیل و چندضلعی
ساخته می شود. هرچه ابعاد موزائیک بزرگ تر شود، ضخامت آن نیز باید بیشتر باشد. ضخامت موزائیک از 20 تا
40 میلی متر تغییر می کند.
نازک کاری ساختمان و ویلا
مراحل اجرای فرش موزائیک
1( خط تراز روی دیوار اطراف به وسیله شیلنگتراز و یا تراز لیزری اجرا میشود.
2( بـا توجـه بـه تـراز کف تمامشـده روی نقشـه، یکی از دیوارهـا را مبنای شـروع کار قرار داده و فاصله مناسـب
سـطح تمام شـدۀ کـف را از خـط تـراز روی دیوار
تعییـن مینماینـد. سـپس پـای ایـن دیـوار مالت
ماسـه و سـیمان کـمآب ریختـه و دلیلگـذاری
مینماینـد. چیـدن و گونیـا کـردن ردیفهـای
موزائیکـی کنـار دیـوار با توجـه به خط تـراز روی
دیوارهـا را دلیلگـذاری مینامنـد. ایـن ردیفهـا
راهنمـای چیـدن سـایر ردیفهـای موزائیکـی
ً بهصـورت U شـکل چیده
خواهنـد بـود و معمـوال
میشـوند. )شـکل 18(
الزم بـه توضیـح اسـت کـه هـر موزائیـک بایـد بـا
یـک درز 3 میلیمتـری از موزائیـک کنـاری خـود
فاصلـه داشـته باشـد. ایـن درز بـرای دوغابریزی
بیـن موزائیکهـا اجـرا میشـود.
مراحل اجرای فرش موزائیک
3( سایر ردیفهای متن بین دلیلها را با استفاده از
ریسمانکار که بین دو ردیف دلیل کشیده میشود،
اجرا مینمایند.
4( پس از اتمام عملیات، بندهای موزائیک فرش را با توجه به نوع کار با دوغاب سیمان و پودر سنگ یا سیمان و
خاکسنگ پر میکنند. سیمان این دوغاب بر حسب رنگ موزائیک از سیمان پرتلند خاکستری، سفید یا رنگی
انتخاب میشود. پس ازگرفتن دوغاب سیمان درزها، روی سطح موزائیک را ماسه نرم، خاک اره، پودر و یا خاک
سنگ پاشیده، آنرا با گونی کنفی پاک میکنند.
نازک کاری ساختمان و ویلا
ناکت مهم در موزائیک کاری
1( درز موزائیک ً ها باید منظم و باریک بوده و سطح فرش کامال هموار و تراز باشد، بهنحوی که پستی و بلندی
و اختالف ارتفاع در آن مشاهده نشود.
2( موزائیک نباید لبپریده باشد، در صورت وجود چنین نقصی، طول لبپریدگی نباید از 4 میلیمتر بیشتر باشد.
3( خطوط درز موزائیک در فضاهایی که مجاور و متصل بههم و یا در مجاورت راهرو و فضاهای ارتباطی قرار
دارند، باید در یک امتداد باشند، مگر در محلهایی که ابعاد موزائیکها متفاوت باشند.
4( سطوح زیرین که فرش کف روی آن اجرا می ً شود، باید کامال تمیز شده و قبل از شروع کار مرطوب شوند.
5( موزائیک قبل از نصب، باید حداقل 15 دقیقه در آب قرار گیرد.
6( راهرفتن روی موزائیک فرش قبل از دوغابریزی ممنوع است.
7( ساخت مالت روی موزائیک فرش مجاز نمی باشد.
طراحی ویلا …… نقشه برداری
فروشگاه پلان قصر در سال ۱۳۸۶ با مدیریت مهندس کریمی شروع بکار نموده و با کمک خداوند متعال و سالها تجربه در زمینه طراحی و ترسیم نقشه های ویلایی و آپارتمانی توانسته رضایت اکثریت مشتریان را داشته باشد . دقت و سرعت در طراحی نقشه با ارائه جدیدترین متد ها برای طراحی پلان قصر رویائی شما سر لوحه کار ما است .
. Copyright © 2025 Planghasr.com — All Rights Reserved
